ଅନଂତସ୍ଯ ଭଵେତ୍ପଦ୍ମଂ ଵାସୁକେଃ ସ୍ଯାତ୍ତଥୋତ୍ପଲମ୍
ଅନନ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ପଦ୍ମ ଅଛି, ବାସୁକିଙ୍କ ପାଖରେ ଉତ୍ପଳ ଅଛି।
ପଦ୍ମସ୍ଯ ତୁ ଭଵେତ୍ପଦ୍ମଂ ଶୂଲଂ ପଦ୍ମେତରସ୍ଯ ତୁ 1.36.
ପଦ୍ମଙ୍କ ପାଖରେ ପଦ୍ମ ଅଛି, ଅନ୍ୟ ପଦ୍ମ ନୁହେଁଥିବା ପାଇଁ ଶୂଳ ଅଛି।
ଅନଂତକପିଲୌ ଵିପ୍ରୌ କ୍ଷତ୍ରିଯୌ ଶଂଖଵାସୁକୀ ପଦ୍ମକର୍କୋଟକୌ ଶୂଦ୍ରୌ ସଦା ଜ୍ଞେଯୌ ମନୀଷିଭିଃ
ଅନନ୍ତ ଏବଂ କପିଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶଂଖ ଏବଂ ବାସୁକି କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପଦ୍ମ ଏବଂ କର୍କୋଟକ ଶୂଦ୍ର — ଏହି ଭାବରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ଅନଂତକୁଲିକୌ ଵର୍ଣତୋ ବ୍ରହ୍ମସଂଭଵୌ
ଅନନ୍ତ ଏବଂ କୁଳିକ ଜାତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ତକ୍ଷକଶ୍ଚ ମହାପଦ୍ମ ଈଷତ୍ପୀତୌ ବଭୂଵତୁଃ
ଟକ୍ଷକ ଏବଂ ମହାପଦ୍ମ ଅଳ୍ପ ପିତାବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ହଯଂ ଯାନଂ ଵୃଷଂ ଛତ୍ରଂ ରାଜାନମଥ ପାଵକମ୍
ଘୋଡା, ଯାନ, ବୃଷ, ଛତା, ରାଜା ଏବଂ ଅଗ୍ନି।
ପୂର୍ଣକୁମ୍ଭଃ ପତାକା ଚ କାଂଚନଂ ମଣଯସ୍ତଥା ଏତେଷାଂ ଦର୍ଶନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କନ୍ଯା ଚୈକପ୍ରସୂଯିକା
ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ, ପତାକା, ସୁନା ଏବଂ ମଣି; ଏହାମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏବଂ ଏକ ମାଁରୁ ଜନ୍ମିତ କନ୍ୟା।
ଚତୁଃଷଷ୍ଟିଃ ସମାଖ୍ଯାତା ଭୋଗିନୋ ଯେ ତୁ ପନ୍ନଗାଃ । ଅଦୃଶ୍ଯାସ୍ତେଷୁ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦୃଶ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଂଶନ୍ମହୀଚରାଃ
ଚଉଷଠି ସର୍ପ ଭୋଗୀ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଛତ୍ତିଶ ଅଦୃଶ୍ୟ, ତିରିଶ ଭୂମିରେ ଚଳିଥାନ୍ତି।
ଵିଂଶଚ୍ଚ ସ୍ରଗ୍ଵିଣଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସପ୍ତ ମଂଡଲିନସ୍ତଥା । ରାଜୀଵନ୍ତୋ ଦଶ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦର୍ଵ୍ଯଃ ଷୋଡଶ ପଂଚ ଚ
କୁହାଯାଇଛି କି ଶ୍ରେଣୀ ମାନେ କୁସୁମ ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ସାତ ଗୋଟିଏ ମଣ୍ଡଳ ଆକାରର, ଦଶ ଗୋଟିଏ ପଦ୍ମ ଆକାରର, ଏବଂ ଶୋଳେ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଦର୍ବ୍ୟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଦୁଂଦୁଭୋ ଡୁଂଡୁଭଶ୍ଚୈଵ ଚେଟଭଶ୍ଚେଂଦ୍ରଵାହନଃ ଏଵମେଵ ତୁ ସର୍ପାଣାଂ ଶତଦ୍ଵିନଵତି ସ୍ମୃତମ୍
ଡୁନ୍ଦୁଭି, ଡୁନ୍ଦୁଭି, ଚେଟଭ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରବାହନ; ଏହିଭଳି ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶତ ଏବଂ ନବତି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଵରାହକର୍ଣୀଂ ଗଜପିପ୍ପଲୀଂ ଚ ଗାଂଧାରିକାଂ ପିପ୍ପଲଦେଵଦାରୁ
ବରାହକର୍ଣ୍ଣୀ, ଗଜପିପ୍ପଳୀ, ଗାନ୍ଧାରିକା, ପିପ୍ପଳ ଏବଂ ଦେବଦାରୁ।
ଲକ୍ଷଣଂ ସର୍ଵୈନାଗାନାଂ ରୂପଵର୍ଣୌ ଵିଷଂ ତଥା ॥ 1.36.
ସମସ୍ତ ନାଗମାନଙ୍କ ଚିହ୍ନ, ରୂପ, ବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ବିଷ।
ତସ୍ମାତ୍ସଂପୂଜଯେନ୍ନାଗାନ୍ସଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତଃ
ଏହି କାରଣରୁ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ସଦା ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରାଵଣେ ମାସି ପଂଚମ୍ଯାଂ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ନରା ଧିପ । ଦ୍ଵାରସ୍ଯୋଭଯତୋ ଲେଖ୍ଯା ଗୋମଯେନ ଵିଷୋଲ୍ବଣାଃ
ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ, ପୁରୁଷମାନେ ଦୁଇ ପଟି ଦ୍ୱାରରେ ଗୋମୟ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ସର୍ପ ଚିତ୍ରାଇବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯେଦ୍ଵିଧିଵଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ଦଧିଦୂର୍ଵାକ୍ଷତୈଃ କୁଶୈଃ । ଗଂଧପୁଷ୍ପୋପହାରୈଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ତର୍ପଣୈଃ
ବେଳା ଦ୍ୱାରକୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ଦହି, ଦୁର୍ବା ଗ୍ରାସ, ଚାଉଳ, କୁଶା ଗ୍ରାସ, ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ, ଫୁଲ ଓ ଉପହାର ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ତୃପ୍ତି କରାଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଯେ ତ୍ଵସ୍ଯାଂ ପୂଜଂତୀହ ନାଗାନ୍ଭକ୍ତିପୁରଃସରାଃ।। ନ ତେଷାଂ ସର୍ଵପତୋ ଵୀର ଭଯଂ ଭଵତି କର୍ହିଚିତ୍
ଯେମାନେ ଏଠାରେ ଭକ୍ତିସହିତ ନାଗମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ କୌଣସି ଦିଗରୁ ଭୟ ଆସେନାହିଁ।
ଅଥାଲେଖ୍ଯ ନରୋ ନାଗାନ୍କୃଷ୍ଣଵର୍ଣାଦିଵର୍ଣକୈଃ
ଏବେ ଏକ ଲୋକ ନାଗମାନଙ୍କୁ କଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଙ୍ଗରେ ଚିତ୍ରାଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯେଦ୍ଗଂଧପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ସର୍ପିଃ ପାଯସଗୁଗ୍ଗୁଲୈଃ
ସେମାନଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ, ଫୁଲ, ଘୀ, ପାୟସ ଓ ଗୁଗୁଳ ଧୂପ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଆସପ୍ତମାତ୍କୁଲାତ୍ତସ୍ଯ ନ ଭଯଂ ନାଗତୋ ଭଵେତ୍
ତାଙ୍କର ସାତ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନାଗମାନଙ୍କୁ ନେଇ କେବେ ଭୟ ହେବନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ଶତର୍ଦ୍ଧସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ପଂଚମୀକଲ୍ପେ ଭାଦ୍ରପଦିକନାଗପଞ୍ଚମୀଵ୍ରତଵର୍ଣନଂ ନାମ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶୋଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ମହାପୁରାଣର ବ୍ରାହ୍ମ ପର୍ବରେ, ପଞ୍ଚମୀ ଦିନର ବିଶେଷ ଅଂଶରେ, ଭାଦ୍ରପଦ ନାଗପଞ୍ଚମୀ ବ୍ରତର ବିବରଣା ନାମକ ସତ୍ତତିତି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି।
ସୁମଂତୁରୁଵାଚ ତଥା ଚାଶ୍ଵଯୁଜେ ମାସି ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ କୁରୁନଂଦନ
ସୁମନ୍ତୁ କହିଲେ: ଏହିପରି ଭାବରେ ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ପଞ୍ଚମୀ ଦିନରେ, ହେ କୁରୁବଂଶୀ—
ଘୃତୋଦକାଭ୍ଯାଂ ପଯସା ସ୍ନପଯିତ୍ଵା ଵିଶାଂପତେ
ଘୀ, ପାଣି ଓ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାଇବା ପରେ, ହେ ଜନମାନ୍ୟ—
ଯସ୍ତ୍ଵସ୍ଯାଂ ଵିଧିଵନ୍ନାଗାଞ୍ଛୁଚିର୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତଃ
ଯେଉଁଠି ଶୁଚି ଓ ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି ଦିନରେ ନାଗମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ପୂଜା କରେ—
ନାଗାଃ ପ୍ରୀତା ଭଵଂତୀହ ଶାଂତିମାପ୍ନୋତି ଵା ଵିଭୋ
ନାଗମାନେ ଏଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶାନ୍ତି ପାଉଥିବେ।
ଇତ୍ଯେଷ କଥିତୋ ଵୀର ପଞ୍ଚମୀକଲ୍ପ ଉତ୍ତମଃ । ଯତ୍ରାଯମୁଚ୍ଯତେ ମଂତ୍ରଃ ସର୍ଵସର୍ପନିଷେଧକଃ
ଏହିପରି, ହେ ବୀର, ପଞ୍ଚମୀ ଦିନର ଉତ୍ତମ ବିଧି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ସର୍ପ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଠାଯାଏ।
ଓଁ କୁରୁକୁଲ୍ଲେ ଫଟ୍ ସ୍ଵାହା
ଓଁ କୁରୁକୁଲ୍ଲେ ଫଟ୍ ସ୍ୱାହା।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଵ୍ଯୋମ୍ନଃ ପରଂ ତିଷ୍ଠତି ଯସ୍ତୁ ମଗ୍ନଃ ସ ମୁଚ୍ଯତେ ରୁଦ୍ର ଇହାପି ଦିଂଡୀ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ଆକାଶରୁ ଉପରେ ଅଟୁଛି, ଯଦି ସେ ପତିତ ହେଉଛି, ତେବେ ଏଠାରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ହେ ରୁଦ୍ର, ହେ ଦିଣ୍ଡି।
ସ୍ଥିତ୍ଵା ପୁରା ବ୍ରହ୍ମଶିରଃ କିଲାସୌ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ତତ୍ତସ୍ଯ ଶିରଃକପାଲମ୍
ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ନେଇ ସେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା, ଏବଂ ଏହି ମୁଣ୍ଡକପାଳ ତାଙ୍କର ହେଲା।
ନଗ୍ନୋ ଯଦା ଦାରୁଵନେ ମୁନୀନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ତଂ ଭୈକ୍ଷ୍ଯଚରଂ ସୁରେଶମ୍ ଵିହାଯ ଦିଂଡିଃ ସ ତୁ ତାନ୍ସୁରର୍ଷୀଂସ୍ତତୋ ରଵେର୍ଲୋକମଥାଜଗାମ
ଦାରୁବନରେ ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ନଗ୍ନ ଦେଖିଲେ, ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ଦେବମାନ୍ୟ, ଦିଣ୍ଡି ସେମାନେକୁ ଛାଡି ରବିର ଲୋକକୁ ଗଲେ।
ଆଗଚ୍ଛମାନଂ ପ୍ରମଥାସ୍ତମୂଚୁର୍ଦେଵେଶ ନିତ୍ଯଂ ଭ୍ରମସେ କିମର୍ଥମ୍
ସେ ଆସୁଥିବାବେଳେ ପ୍ରମଥମାନେ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ତୁମେ ସଦା କାହିଁକି ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲୁଛ?'