ରକ୍ତଵର୍ଣାଃ ସୁଵର୍ଣାଭାଃ ପ୍ରଵାଲମଣିସଂନିଭାଃ
ଯେମାନେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚମକ କିମ୍ବା ପ୍ରବାଳ ଓ ମଣି ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି—
ନାନାଵିଚିତ୍ରରାଜୀଭିରତସୀଵର୍ଣସନ୍ନିଭାଃ 1.36.
ନାନା ଅଦ୍ଭୁତ ଧାରା ଥିବା, ଅତସୀ ରଙ୍ଗ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି—
କାକୋଦରନିଭାଃ କେଚିଦ୍ଯେ ଚ ଅଂଜନସନ୍ନିଭାଃ
କିଛି ସର୍ପ କାଉ ଗୁଡ଼ିକର ପେଟ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି, କିଛି ଅଞ୍ଜନ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ସର୍ପେଣ ଦଷ୍ଟସ୍ଯ ଦଂଶମଂଗୁଷ୍ଠମଂତରମ୍
ଯଦି କୌଣସି ଜଣେ ସର୍ପରେ କାମୁଡ଼ିଛି ଏବଂ କାମୁଡ଼ିବା ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ଅଂଗୁଠିର ଚଉଡ଼ା ଅଛି—
ଯସ୍ଯ ସର୍ପେଣ ଦଷ୍ଟସ୍ଯ ଦଂଶଂ ଦ୍ଵ୍ଯଂଗୁଲମଂତରମ୍
ଯଦି କୌଣସି ଜଣେ ସର୍ପରେ କାମୁଡ଼ିଛି ଏବଂ କାମୁଡ଼ିବା ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇ ଆଉଁଳିର ଚଉଡ଼ା ଅଛି—
ଯସ୍ଯ ସର୍ପେଣ ଦଷ୍ଟସ୍ଯ ସାର୍ଧଂ ଦ୍ଵ୍ଯଂଗୁଲମzତରମ୍
ଯଦି କୌଣସି ଜଣେ ସର୍ପରେ କାମୁଡ଼ିଛି ଏବଂ କାମୁଡ଼ିବା ଚିହ୍ନ ଦୁଇ ଆଉଁଳିରୁ ଅଧିକ ଚଉଡ଼ା ଅଛି—
ଅନଂତଃ ପ୍ରେକ୍ଷତେ ପୂର୍ଵଂ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ଵାସୁକିଃ
ଅନନ୍ତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବାସୁକି ଅଛନ୍ତି।
ଚଲତେ ଭ୍ରମତେ ପଦ୍ମୋ ମହାପଦ୍ମୋ ନିମଜ୍ଜତି
ପଦ୍ମ ଚଳିବା ଏବଂ ଭ୍ରମଣ କରିବା, ମହାପଦ୍ମ ତଳକୁ ଯାଉଛି।
ସର୍ଵେଷାଂ କୁରୁତେ ରୂପଂ କୁଲିକଃ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମଃ
ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ କୁଳିକ ସମସ୍ତଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥାଏ।
ଦକ୍ଷିଣା ତକ୍ଷକସ୍ଯୋକ୍ତା କର୍କୋଟସ୍ଯ ତୁ ନୈର୍ଋତୀ ଉତ୍ତରା ଶଂଖପାଲସ୍ଯ ଐଶାନୀ କଂବଲସ୍ଯ ତୁ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଟକ୍ଷକଙ୍କର, ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ କର୍କୋଟକଙ୍କର, ଉତ୍ତର ଦିଗ ଶଂଖପାଳଙ୍କର, ଏବଂ ଉତ୍ତର ପୂର୍ବ କମ୍ବଳଙ୍କର।
ଅନଂତସ୍ଯ ଭଵେତ୍ପଦ୍ମଂ ଵାସୁକେଃ ସ୍ଯାତ୍ତଥୋତ୍ପଲମ୍
ଅନନ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ପଦ୍ମ ଅଛି, ବାସୁକିଙ୍କ ପାଖରେ ଉତ୍ପଳ ଅଛି।
ପଦ୍ମସ୍ଯ ତୁ ଭଵେତ୍ପଦ୍ମଂ ଶୂଲଂ ପଦ୍ମେତରସ୍ଯ ତୁ 1.36.
ପଦ୍ମଙ୍କ ପାଖରେ ପଦ୍ମ ଅଛି, ଅନ୍ୟ ପଦ୍ମ ନୁହେଁଥିବା ପାଇଁ ଶୂଳ ଅଛି।
ଅନଂତକପିଲୌ ଵିପ୍ରୌ କ୍ଷତ୍ରିଯୌ ଶଂଖଵାସୁକୀ ପଦ୍ମକର୍କୋଟକୌ ଶୂଦ୍ରୌ ସଦା ଜ୍ଞେଯୌ ମନୀଷିଭିଃ
ଅନନ୍ତ ଏବଂ କପିଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶଂଖ ଏବଂ ବାସୁକି କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପଦ୍ମ ଏବଂ କର୍କୋଟକ ଶୂଦ୍ର — ଏହି ଭାବରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ଅନଂତକୁଲିକୌ ଵର୍ଣତୋ ବ୍ରହ୍ମସଂଭଵୌ
ଅନନ୍ତ ଏବଂ କୁଳିକ ଜାତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ତକ୍ଷକଶ୍ଚ ମହାପଦ୍ମ ଈଷତ୍ପୀତୌ ବଭୂଵତୁଃ
ଟକ୍ଷକ ଏବଂ ମହାପଦ୍ମ ଅଳ୍ପ ପିତାବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ହଯଂ ଯାନଂ ଵୃଷଂ ଛତ୍ରଂ ରାଜାନମଥ ପାଵକମ୍
ଘୋଡା, ଯାନ, ବୃଷ, ଛତା, ରାଜା ଏବଂ ଅଗ୍ନି।
ପୂର୍ଣକୁମ୍ଭଃ ପତାକା ଚ କାଂଚନଂ ମଣଯସ୍ତଥା ଏତେଷାଂ ଦର୍ଶନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କନ୍ଯା ଚୈକପ୍ରସୂଯିକା
ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ, ପତାକା, ସୁନା ଏବଂ ମଣି; ଏହାମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏବଂ ଏକ ମାଁରୁ ଜନ୍ମିତ କନ୍ୟା।
ଚତୁଃଷଷ୍ଟିଃ ସମାଖ୍ଯାତା ଭୋଗିନୋ ଯେ ତୁ ପନ୍ନଗାଃ । ଅଦୃଶ୍ଯାସ୍ତେଷୁ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦୃଶ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଂଶନ୍ମହୀଚରାଃ
ଚଉଷଠି ସର୍ପ ଭୋଗୀ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଛତ୍ତିଶ ଅଦୃଶ୍ୟ, ତିରିଶ ଭୂମିରେ ଚଳିଥାନ୍ତି।
ଵିଂଶଚ୍ଚ ସ୍ରଗ୍ଵିଣଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସପ୍ତ ମଂଡଲିନସ୍ତଥା । ରାଜୀଵନ୍ତୋ ଦଶ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦର୍ଵ୍ଯଃ ଷୋଡଶ ପଂଚ ଚ
କୁହାଯାଇଛି କି ଶ୍ରେଣୀ ମାନେ କୁସୁମ ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ସାତ ଗୋଟିଏ ମଣ୍ଡଳ ଆକାରର, ଦଶ ଗୋଟିଏ ପଦ୍ମ ଆକାରର, ଏବଂ ଶୋଳେ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଦର୍ବ୍ୟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଦୁଂଦୁଭୋ ଡୁଂଡୁଭଶ୍ଚୈଵ ଚେଟଭଶ୍ଚେଂଦ୍ରଵାହନଃ ଏଵମେଵ ତୁ ସର୍ପାଣାଂ ଶତଦ୍ଵିନଵତି ସ୍ମୃତମ୍
ଡୁନ୍ଦୁଭି, ଡୁନ୍ଦୁଭି, ଚେଟଭ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରବାହନ; ଏହିଭଳି ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶତ ଏବଂ ନବତି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଵରାହକର୍ଣୀଂ ଗଜପିପ୍ପଲୀଂ ଚ ଗାଂଧାରିକାଂ ପିପ୍ପଲଦେଵଦାରୁ
ବରାହକର୍ଣ୍ଣୀ, ଗଜପିପ୍ପଳୀ, ଗାନ୍ଧାରିକା, ପିପ୍ପଳ ଏବଂ ଦେବଦାରୁ।
ଲକ୍ଷଣଂ ସର୍ଵୈନାଗାନାଂ ରୂପଵର୍ଣୌ ଵିଷଂ ତଥା ॥ 1.36.
ସମସ୍ତ ନାଗମାନଙ୍କ ଚିହ୍ନ, ରୂପ, ବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ବିଷ।
ତସ୍ମାତ୍ସଂପୂଜଯେନ୍ନାଗାନ୍ସଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ସମନ୍ଵିତଃ
ଏହି କାରଣରୁ ସର୍ପମାନଙ୍କୁ ସଦା ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରାଵଣେ ମାସି ପଂଚମ୍ଯାଂ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ନରା ଧିପ । ଦ୍ଵାରସ୍ଯୋଭଯତୋ ଲେଖ୍ଯା ଗୋମଯେନ ଵିଷୋଲ୍ବଣାଃ
ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ, ପୁରୁଷମାନେ ଦୁଇ ପଟି ଦ୍ୱାରରେ ଗୋମୟ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ସର୍ପ ଚିତ୍ରାଇବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯେଦ୍ଵିଧିଵଦ୍ଦ୍ଵାରଂ ଦଧିଦୂର୍ଵାକ୍ଷତୈଃ କୁଶୈଃ । ଗଂଧପୁଷ୍ପୋପହାରୈଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ତର୍ପଣୈଃ
ବେଳା ଦ୍ୱାରକୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ଦହି, ଦୁର୍ବା ଗ୍ରାସ, ଚାଉଳ, କୁଶା ଗ୍ରାସ, ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ, ଫୁଲ ଓ ଉପହାର ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ତୃପ୍ତି କରାଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଯେ ତ୍ଵସ୍ଯାଂ ପୂଜଂତୀହ ନାଗାନ୍ଭକ୍ତିପୁରଃସରାଃ।। ନ ତେଷାଂ ସର୍ଵପତୋ ଵୀର ଭଯଂ ଭଵତି କର୍ହିଚିତ୍
ଯେମାନେ ଏଠାରେ ଭକ୍ତିସହିତ ନାଗମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ କୌଣସି ଦିଗରୁ ଭୟ ଆସେନାହିଁ।
ଅଥାଲେଖ୍ଯ ନରୋ ନାଗାନ୍କୃଷ୍ଣଵର୍ଣାଦିଵର୍ଣକୈଃ
ଏବେ ଏକ ଲୋକ ନାଗମାନଙ୍କୁ କଳା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଙ୍ଗରେ ଚିତ୍ରାଙ୍କନ କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯେଦ୍ଗଂଧପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ସର୍ପିଃ ପାଯସଗୁଗ୍ଗୁଲୈଃ
ସେମାନଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧି ଦ୍ରବ୍ୟ, ଫୁଲ, ଘୀ, ପାୟସ ଓ ଗୁଗୁଳ ଧୂପ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଆସପ୍ତମାତ୍କୁଲାତ୍ତସ୍ଯ ନ ଭଯଂ ନାଗତୋ ଭଵେତ୍
ତାଙ୍କର ସାତ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନାଗମାନଙ୍କୁ ନେଇ କେବେ ଭୟ ହେବନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣେ ଶତର୍ଦ୍ଧସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ବ୍ରାହ୍ମେ ପର୍ଵଣି ପଂଚମୀକଲ୍ପେ ଭାଦ୍ରପଦିକନାଗପଞ୍ଚମୀଵ୍ରତଵର୍ଣନଂ ନାମ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶୋଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ମହାପୁରାଣର ବ୍ରାହ୍ମ ପର୍ବରେ, ପଞ୍ଚମୀ ଦିନର ବିଶେଷ ଅଂଶରେ, ଭାଦ୍ରପଦ ନାଗପଞ୍ଚମୀ ବ୍ରତର ବିବରଣା ନାମକ ସତ୍ତତିତି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି।