ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ଚରତେ ଵିପ୍ରୋ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ କ୍ଷତ୍ରିଯଶ୍ଚରେତ୍
ପ୍ରଭାତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯାଉଛନ୍ତି; ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯାଉଛନ୍ତି।
ଆହାରୋ ଵାଯୁପୁଷ୍ପାଣି ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵିଦୁର୍ବୁଧାଃ ଵୈଶ୍ଯା ମଂଡୂକଭକ୍ଷାଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରାଃ ସର୍ଵାଶିନସ୍ତଥା ।।1.36.
ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଜାଣନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବାୟୁ ଓ ଫୁଲ ଖାନ୍ତି; ବୈଶ୍ୟମାନେ ବେଙ୍ଗ ଖାନ୍ତି, ଶୂଦ୍ରମାନେ ସବୁକିଛି ଖାନ୍ତି।
ଅଗ୍ରତୋ ଦଶତେ ଵିପ୍ରଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରମୁଖରେ କାମୁଡ଼ନ୍ତି; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଡାହାଣପାଖରେ କାମୁଡ଼ନ୍ତି।
ମଦକାଲେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ପୀଡ୍ଯମାନା ମହାଵିଷାଃ
ମଦ ଆସିଲେ, ବଡ଼ ବିଷାଳୁମାନେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗନ୍ତି।
ପୁଷ୍ପଗଂଧାଃ ସ୍ମୃତା ଵିପ୍ରାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚଂଦନାଵହାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ରଖନ୍ତି; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଚନ୍ଦନର ଗନ୍ଧ ରଖନ୍ତି।
ଵାସଂ ତେଷାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ ଵସଂତି ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ପା ଗ୍ରାମଦ୍ଵାରେ ଚତୁଷ୍ପଥେ
ମୁଁ ଏବେ ତାଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବେ କହିବି: ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ପମାନେ ଗ୍ରାମ ଦ୍ୱାର ଓ ଚଉଁରାହାରେ ବସନ୍ତି।
ଆରାମେଷୁ ପଵିତ୍ରେଷୁ ଶୁଚିଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ
ଉଦ୍ୟାନ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଶୁଚି ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ବସନ୍ତି।
ଶ୍ମଶାନେ ଭସ୍ମଶାଲାସୁ ପଲାଲେଷୁ ତଟେଷୁ ଚ
ଶ୍ମଶାନ, ଭସ୍ମ ତଳ, ପାଳା ଓ ନଦୀ କୂଳରେ ମଧ୍ୟ ବସନ୍ତି।
ଅଵିଵିକ୍ତେଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ନିର୍ଜନେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ
ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟାସ୍ଥାନ, ଜଣା ନଥିବା ସ୍ଥାନ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ମଧ୍ୟ ବସନ୍ତି।
ଶ୍ଵେତାଶ୍ଚ କପିଲାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ସର୍ପାସ୍ତ୍ଵନଲପ୍ରଭାଃ
ଯେ ସର୍ପମାନେ ଧଳା, କପିଳା କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିର ଚମକ ରଖନ୍ତି—
ରକ୍ତଵର୍ଣାଃ ସୁଵର୍ଣାଭାଃ ପ୍ରଵାଲମଣିସଂନିଭାଃ
ଯେମାନେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚମକ କିମ୍ବା ପ୍ରବାଳ ଓ ମଣି ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି—
ନାନାଵିଚିତ୍ରରାଜୀଭିରତସୀଵର୍ଣସନ୍ନିଭାଃ 1.36.
ନାନା ଅଦ୍ଭୁତ ଧାରା ଥିବା, ଅତସୀ ରଙ୍ଗ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି—
କାକୋଦରନିଭାଃ କେଚିଦ୍ଯେ ଚ ଅଂଜନସନ୍ନିଭାଃ
କିଛି ସର୍ପ କାଉ ଗୁଡ଼ିକର ପେଟ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି, କିଛି ଅଞ୍ଜନ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ସର୍ପେଣ ଦଷ୍ଟସ୍ଯ ଦଂଶମଂଗୁଷ୍ଠମଂତରମ୍
ଯଦି କୌଣସି ଜଣେ ସର୍ପରେ କାମୁଡ଼ିଛି ଏବଂ କାମୁଡ଼ିବା ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ଅଂଗୁଠିର ଚଉଡ଼ା ଅଛି—
ଯସ୍ଯ ସର୍ପେଣ ଦଷ୍ଟସ୍ଯ ଦଂଶଂ ଦ୍ଵ୍ଯଂଗୁଲମଂତରମ୍
ଯଦି କୌଣସି ଜଣେ ସର୍ପରେ କାମୁଡ଼ିଛି ଏବଂ କାମୁଡ଼ିବା ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇ ଆଉଁଳିର ଚଉଡ଼ା ଅଛି—
ଯସ୍ଯ ସର୍ପେଣ ଦଷ୍ଟସ୍ଯ ସାର୍ଧଂ ଦ୍ଵ୍ଯଂଗୁଲମzତରମ୍
ଯଦି କୌଣସି ଜଣେ ସର୍ପରେ କାମୁଡ଼ିଛି ଏବଂ କାମୁଡ଼ିବା ଚିହ୍ନ ଦୁଇ ଆଉଁଳିରୁ ଅଧିକ ଚଉଡ଼ା ଅଛି—
ଅନଂତଃ ପ୍ରେକ୍ଷତେ ପୂର୍ଵଂ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ଵାସୁକିଃ
ଅନନ୍ତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବାସୁକି ଅଛନ୍ତି।
ଚଲତେ ଭ୍ରମତେ ପଦ୍ମୋ ମହାପଦ୍ମୋ ନିମଜ୍ଜତି
ପଦ୍ମ ଚଳିବା ଏବଂ ଭ୍ରମଣ କରିବା, ମହାପଦ୍ମ ତଳକୁ ଯାଉଛି।
ସର୍ଵେଷାଂ କୁରୁତେ ରୂପଂ କୁଲିକଃ ପନ୍ନଗୋତ୍ତମଃ
ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ କୁଳିକ ସମସ୍ତଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥାଏ।
ଦକ୍ଷିଣା ତକ୍ଷକସ୍ଯୋକ୍ତା କର୍କୋଟସ୍ଯ ତୁ ନୈର୍ଋତୀ ଉତ୍ତରା ଶଂଖପାଲସ୍ଯ ଐଶାନୀ କଂବଲସ୍ଯ ତୁ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଟକ୍ଷକଙ୍କର, ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ କର୍କୋଟକଙ୍କର, ଉତ୍ତର ଦିଗ ଶଂଖପାଳଙ୍କର, ଏବଂ ଉତ୍ତର ପୂର୍ବ କମ୍ବଳଙ୍କର।
ଅନଂତସ୍ଯ ଭଵେତ୍ପଦ୍ମଂ ଵାସୁକେଃ ସ୍ଯାତ୍ତଥୋତ୍ପଲମ୍
ଅନନ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ପଦ୍ମ ଅଛି, ବାସୁକିଙ୍କ ପାଖରେ ଉତ୍ପଳ ଅଛି।
ପଦ୍ମସ୍ଯ ତୁ ଭଵେତ୍ପଦ୍ମଂ ଶୂଲଂ ପଦ୍ମେତରସ୍ଯ ତୁ 1.36.
ପଦ୍ମଙ୍କ ପାଖରେ ପଦ୍ମ ଅଛି, ଅନ୍ୟ ପଦ୍ମ ନୁହେଁଥିବା ପାଇଁ ଶୂଳ ଅଛି।
ଅନଂତକପିଲୌ ଵିପ୍ରୌ କ୍ଷତ୍ରିଯୌ ଶଂଖଵାସୁକୀ ପଦ୍ମକର୍କୋଟକୌ ଶୂଦ୍ରୌ ସଦା ଜ୍ଞେଯୌ ମନୀଷିଭିଃ
ଅନନ୍ତ ଏବଂ କପିଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶଂଖ ଏବଂ ବାସୁକି କ୍ଷତ୍ରିୟ, ପଦ୍ମ ଏବଂ କର୍କୋଟକ ଶୂଦ୍ର — ଏହି ଭାବରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ଅନଂତକୁଲିକୌ ଵର୍ଣତୋ ବ୍ରହ୍ମସଂଭଵୌ
ଅନନ୍ତ ଏବଂ କୁଳିକ ଜାତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ତକ୍ଷକଶ୍ଚ ମହାପଦ୍ମ ଈଷତ୍ପୀତୌ ବଭୂଵତୁଃ
ଟକ୍ଷକ ଏବଂ ମହାପଦ୍ମ ଅଳ୍ପ ପିତାବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ହଯଂ ଯାନଂ ଵୃଷଂ ଛତ୍ରଂ ରାଜାନମଥ ପାଵକମ୍
ଘୋଡା, ଯାନ, ବୃଷ, ଛତା, ରାଜା ଏବଂ ଅଗ୍ନି।
ପୂର୍ଣକୁମ୍ଭଃ ପତାକା ଚ କାଂଚନଂ ମଣଯସ୍ତଥା ଏତେଷାଂ ଦର୍ଶନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କନ୍ଯା ଚୈକପ୍ରସୂଯିକା
ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ, ପତାକା, ସୁନା ଏବଂ ମଣି; ଏହାମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏବଂ ଏକ ମାଁରୁ ଜନ୍ମିତ କନ୍ୟା।
ଚତୁଃଷଷ୍ଟିଃ ସମାଖ୍ଯାତା ଭୋଗିନୋ ଯେ ତୁ ପନ୍ନଗାଃ । ଅଦୃଶ୍ଯାସ୍ତେଷୁ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦୃଶ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଂଶନ୍ମହୀଚରାଃ
ଚଉଷଠି ସର୍ପ ଭୋଗୀ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଛତ୍ତିଶ ଅଦୃଶ୍ୟ, ତିରିଶ ଭୂମିରେ ଚଳିଥାନ୍ତି।
ଵିଂଶଚ୍ଚ ସ୍ରଗ୍ଵିଣଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସପ୍ତ ମଂଡଲିନସ୍ତଥା । ରାଜୀଵନ୍ତୋ ଦଶ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦର୍ଵ୍ଯଃ ଷୋଡଶ ପଂଚ ଚ
କୁହାଯାଇଛି କି ଶ୍ରେଣୀ ମାନେ କୁସୁମ ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ସାତ ଗୋଟିଏ ମଣ୍ଡଳ ଆକାରର, ଦଶ ଗୋଟିଏ ପଦ୍ମ ଆକାରର, ଏବଂ ଶୋଳେ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଦର୍ବ୍ୟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଦୁଂଦୁଭୋ ଡୁଂଡୁଭଶ୍ଚୈଵ ଚେଟଭଶ୍ଚେଂଦ୍ରଵାହନଃ ଏଵମେଵ ତୁ ସର୍ପାଣାଂ ଶତଦ୍ଵିନଵତି ସ୍ମୃତମ୍
ଡୁନ୍ଦୁଭି, ଡୁନ୍ଦୁଭି, ଚେଟଭ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରବାହନ; ଏହିଭଳି ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶତ ଏବଂ ନବତି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।