ଗାଂଧର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଂ ଵିଜ୍ଞେଯଂ କଲା ଜ୍ଞେଯାଶ୍ଚ ଭାରତ
ଗାନ୍ଧର୍ବ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ କଳା ଜାଣିବା ଉଚିତ୍, ଭାରତବଂଶୀ।
ଏଷ ତେ ଲକ୍ଷଣୋଦ୍ଦେଶ ଆଚାରସ୍ଯ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଏହିପରି ଆଚାରର ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି।
ଆଚାରୋ ଭୂତିଜନନ ଆଚାରଃ କୀର୍ତିଵର୍ଧନଃ 4.205.
ଆଚାର ହେଉଛି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିର ମୂଳ; ଆଚାର ଦ୍ୱାରା ମାନ୍ୟତା ଓ ଖ୍ୟାତି ବଢ଼େ।
ଆଗମାନାଂ ହି ସର୍ଵେଷାମାଚାରଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଯତ
ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଚାରକୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପୁଣ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯଂ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ମହତ୍
ଏହା ଲୋକରେ ପୁଣ୍ୟ, ଖ୍ୟାତି, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ବଡ଼ ମଙ୍ଗଳ ଆଣେ।
ଆଚାର ଏଵ ନରପୁଂଗଵ ସେଵ୍ଯମାନୋ ଧର୍ମାର୍ଥକାମଫଲଦୋ ଭଵତୀହ ପୁଂସାମ୍
ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେତେବେଳେ ଆଚାରକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ, ଏହା ଏହି ଲୋକରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ସଦାଚାରଧର୍ମଵର୍ଣନଂ ନାମ ପଞ୍ଚାଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରପର୍ବରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ସଦାଚାର ଧର୍ମର ବର୍ଣ୍ଣନା' ନାମକ ଦୁଇଶେ ପାଞ୍ଚତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ରୋହିଣୀଚନ୍ଦ୍ରଶଯନଵ୍ରତଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ଜନ୍ମନି ଯେନ ସମ୍ଯଗ୍ଵ୍ରତଂ ମମ ବ୍ରୂହି ତଦିଂଦୁମୌଲେଃ
ହେ ଚନ୍ଦ୍ରକଟାର ଧାରୀ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ପୁଣିପୁଣି ମୋତେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଏହି ବ୍ରତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।
ରହସ୍ଯଂ ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ପୁରାଣଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ସେଇ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବି, ଯାହା ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
ରୋହିଣୀଚନ୍ଦ୍ରଶଯନଂ ନାମ ଵ୍ରତମିହୋତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ 'ରୋହିଣୀ ଚନ୍ଦ୍ରଶୟନ' ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଉଛି।
ଯଦା ସୋମଦିନଯୁକ୍ତା ଭଵେତ୍ପଂଚଦଶୀ କ୍ଵଚିତ୍
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଦିନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ସୋମବାର ଏକାତ୍ରିତ ହୁଏ,
ତଦା ସ୍ନାନଂ ନରଃ କୁର୍ଯାତ୍ପଂଚଗଵ୍ଯଂ ଚ ସର୍ଷପୈଃ
ସେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ନହାଇ, ସରଷେ ଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ।
ଶୂଦ୍ରୋଽପି ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ପାଖଂଡାଲାପଵର୍ଜିତଃ
ଏହି ବ୍ରତରେ ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ, ମିଥ୍ୟା କଥା ଛାଡ଼ି, ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ।
କୃତଜପ୍ଯଃ ସ୍ଵଭଵନମାଗତ୍ଯ ମଧୁସୂଦନମ୍
ଯଜ୍ଞ ଶେଷ କରି, ନିଜ ଘରକୁ ଫେରି, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ସୋମାଯ ଶାଂତାଯ ନମୋଽସ୍ତୁ ପାଦାଵନଂତନାମ୍ନେ ହ୍ଯନୁଜାନୁ ଜଂଘେ
ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ସୋମଙ୍କୁ, ପାଦାବନନ୍ତ ନାମକୁ ନମସ୍କାର; ଘୁଁଡି ଓ ଗୋଡ଼କୁ ମୁଁ ଶିରୋନମନ କରେ।
ନମୋନମଃ କାମସୁଖପ୍ରଦାଯ କଟିଃ ଶଶାଂକସ୍ଯ ସମର୍ଚନୀଯା
ଇଚ୍ଛା ଓ ସୁଖ ଦେଇଥିବାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଣାମ; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କମରକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ନମୋଽସ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରାଯ ମୁଖଂ ପ୍ରପୂଜ୍ଯ ହନୁର୍ଦ୍ଵିଜାନାମଧିପାଯ ପୂଜ୍ଯା 4.206.
ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ମୁଖ ପୂଜା କରି, ଠୋଠକୁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଓ ପୂଜ୍ୟ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ନାସା ଚ ନାଥାଯ ଵନୌଷଧୀନାଂ ହ୍ଯାନଂନ୍ଦଦାଯାଥ ପୁନର୍ଭ୍ରୁଵୋଶ୍ଚ
ନାକ ହେଉଛନ୍ତି ଅରଣ୍ୟ ଔଷଧିମାନଙ୍କ ନାଥ, ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା; ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟ ପୁନି ପୂଜ୍ୟ।
ନମଃ ସମସ୍ତାଧ୍ଵରଵଂଦିତାଯ କର୍ଣଦ୍ଵଯଂ ଦୈତ୍ଯନିଷୂଦନାଯ
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ଥିବାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ; ଦୁଇ କାନ ଦେଉଥିବା ଦାନବନାଶକଙ୍କୁ ଶିରୋନମନ।
ଶିରଃ ଶଶାଂକାଯ ନମୋଽସୁରାରେର୍ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରାଯେତି ନମଃ କିରୀଟମ୍
ମୁଣ୍ଡକୁ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ମୁକୁଟକୁ ଅସୁରଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
ଦେଵୀଂ ଚ ସଂପୂଜ୍ଯ ସୁଗନ୍ଧଧୂପନେଵଦ୍ଯପୁଷ୍ପାଦିଭିରିଂଦୁପତ୍ନୀମ୍
ଦେବୀଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧି ଧୂପ, ତରୁଣ ପୁଷ୍ପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ସହିତ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଯେପରି ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଦେଯଃ ପ୍ରଭାତେ ସ ହିରଣ୍ଯଵାରିକୁଂଭୋ ମନଃପାପଵିନାଶନାଯ। ସଂପ୍ରାଶ୍ଯ ଗୋମୂତ୍ରମମାଂସମନ୍ନମକ୍ଷାରମଷ୍ଟାଵଥ ଵିଂଶତିଂ ଚ
ପ୍ରଭାତବେଳେ ମନର ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ସୁନାର ଜଳପାତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଗାଈର ମୁତ୍ର ପିଇବା ପରେ, ମାଂସ ଓ ଲୁଣ ବିନା ଖାଦ୍ୟ, ଆଠ କିମ୍ବା କୁଳି ଉଣେଇଶ ଭାଗ ଖାଇବା ଉଚିତ।
ଗ୍ରାସାନ୍ପଯଃ ସର୍ପିଯୁତାନୁପୋଷ୍ଯ ଭୁକ୍ତ୍ଵେତିହାସଂ ଶୃଣୁଯାନ୍ମୁହୂର୍ତମ୍
ଦୁଧ ଓ ଘିଅ ମିଶାଇଥିବା ଅନ୍ନ ଖାଇ, ଉପବାସ କରି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ଅମ୍ଲାନକୁବ୍ଜାନଥ ସିଂଦୁଵାରପୁଷ୍ପଂ ପୁନର୍ନାରଦ ମଲ୍ଲିକାଯାଃ
ଆମ୍ଳା, କୁବ୍ଜ, ସିନ୍ଦୁବାର, ପୁନର୍ନଭା, ନାରଦ ଓ ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ମିନ୍ମାସେ ଵ୍ରତାଦିଃ ସ୍ଯାତ୍ପୁଷ୍ପୈରଭ୍ଯର୍ଚଯେଦ୍ଧରିମ୍
ଯେଉଁ ମାସରେ ବ୍ରତ ରହାଯାଏ, ସେଇ ମାସରେ ହରିଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଏକସଂଵତ୍ସରଂ ଯାଵଦୁପୋଷ୍ଯ ଵିଧିଵନ୍ନରଃ
ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ନିୟମ ମାନି ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ରୋହିଣଚଂଦ୍ରମିଥୁନଂ କାରଯିତ୍ଵା ତୁ କାଂଚନମ୍ 4.206.
ସୁନାରେ ରୋହିଣୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଜୁଗଳ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ମୁକ୍ତାଫଲାଷ୍ଟକଯୁତଂ ସିତନେତ୍ରପଟାଵୃତମ୍
ଏହାକୁ ଆଠଟି ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରି, ସ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ରରେ ମୁଡ଼ି ରଖିବା ଉଚିତ।
ଦଦ୍ଯାନ୍ମଂତ୍ରେଣେ ପୂର୍ଵାହ୍ନେ ଶାଲୀକ୍ଷୁଫଲସଂଯୁତମ୍
ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ପୂର୍ବାହ୍ନରେ, ଚାଉଳ ଓ ଖଣ୍ଡ ଫଳ ସହିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସଵସ୍ତ୍ରଭାଜନାଂ ଧେନୁଂ ତଥା ଶଂଖଂ ଚ ଶୋଭନମ୍
ବସ୍ତ୍ର ଓ ପାତ୍ର ସହିତ ଏକ ଗାଈ ଏବଂ ଏକ ଶୋଭାମୟ ଶଂଖ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।