ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଧର୍ମଃ କସ୍ମାନ୍ନାତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶିତଃ
ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଆଚରଣ ଓ ଧର୍ମ କାହିଁକି ଏଠି ଦେଖାଯାଇନାହିଁ?
ଵିଶେଷତଶ୍ଚ ଶକ୍ନୋତି ଵକ୍ତୁଂ ଯଦି ସରସ୍ଵତୀ
ବିଶେଷ କଥା ଯଦି ସରସ୍ୱତୀ କହିପାରିବେ, ତେବେ ସେଉଁଠି ଅଧିକ କହିପାରିବେ।
ସର୍ଵସ୍ତରତି ଦୁର୍ଗାଣି ସର୍ଵୋ ଭଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି
ସମସ୍ତେ କଷ୍ଟ ଅଟକାଇଯାନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଶୁଭ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି।
କଥିତୋଽଯଂ ଵ୍ରତତ୍ଵୋହୋ ଦେଵାନୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଯୋ ମଯା 4.205.
ମୁଁ ଯେଉଁ ବ୍ରତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ସେହି ବ୍ରତ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ।
ଯୋ ବ୍ରହ୍ମା ସ ହରିଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଯୋ ହରିଃ ସ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମା, ସେହି ହରି; ଯିଏ ହରି, ସେହି ମହେଶ୍ୱର।
ପାଵକଃ କାର୍ତିକେଯୋସୌ କାର୍ତିକେଯୋ ଵିନାଯକଃ
ପାବକ କାର୍ତ୍ତିକେୟ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ହେଉଛନ୍ତି ବିନାୟକ।
ଦେଵଂ ଦେଵୀଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଯଃ କରୋତି ଵ୍ରତଂ ନରଃ
ଯେ ଲୋକ ଦେବତା କିମ୍ବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରି ବ୍ରତ କରେ।
ବହୁପ୍ରକାରା ଵସୁଧା ଭେଦାଃ ସାଗ୍ନ୍ଯନିଲାଂଭସାମ୍
ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ରୂପ ଓ ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଜଳର ବିଭାଗ ଅଛି।
କଞ୍ଚିଦ୍ଦେଵଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ କରୋତି କିମପି ଵ୍ରତମ୍
କେହି ଜଣେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭରସା କରି କିଛି ବ୍ରତ କରନ୍ତି।
ଯଶ୍ଚୈଵ ତେ ମଯା ଖ୍ଯାତୋ ଵ୍ରତଦାନଵିଧିଃ ପରଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ ଓ ଦାନ ପ୍ରଣାଳୀ କହିଛି।
ଆଚାରହୀନଂ ନ ପୁନଂତି ଵେଦା ଯଦ୍ଯପ୍ଯଧୀତାଃ ସହ ଷଡ୍ଭିରଙ୍ଗୈଃ
ଯଦିଓ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ବେଦ ପଢାଯାଏ, ଆଚରଣ ନଥିଲେ ବେଦ ଶୁଦ୍ଧ କରିପାରେନାହିଁ।
କପାଲସ୍ଥଂ ଯଥା ତୋଯଂ ଶ୍ଵଦୃତୌ ଵା ଯଥା ପଯଃ
ଯେପରି ଖପରରେ ପାଣି କିମ୍ବା କୁକୁରର ମୁହଁରେ ଖୀର।
ଵୃତ୍ତଂ ଯତ୍ନେନ ସଂରକ୍ଷେଦ୍ଵିତ୍ତମେତି ପ୍ରଯାତି ଚ
ଚରିତ୍ରକୁ ସାବଧାନରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍; ଧନ ଆସେ ଓ ଯାଏ।
ଏଵମାଚାରଧର୍ମସ୍ଯ ମୂଲଂ ରାଜନ୍କୁଲସ୍ଯ ଚ 4.205.
ଏଭଳି, ରାଜା, ଆଚରଣ ଓ ଧର୍ମର ମୂଳ, ଏହା ଗୋତିର ମୂଳ ମଧ୍ୟ।
କିଂ କୁଲେନୋପଦିଷ୍ଟେନ୍ ଵିପୁଲେନ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍
ଖରାପ ମନ୍ତି ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିଖାଯାଇଥିବା ବଡ଼ ଗୋତିର କଣ ଉପକାର?
ହୀନଜାତିପ୍ରସୂତୋପି ଶୌଚାଚାରସମନ୍ଵିତଃ
ଅପମାନ ଜାତିରେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ପବିତ୍ରତା ଓ ଭଲ ଆଚରଣ ଥାଏ।
ନ କୁଲଂ କୁଲମିତ୍ଯାହୁରାଚାରଃ କୁଲମୁଚ୍ଯତେ
କେବଳ ଜନ୍ମକୁ ଗୋତିଆ କୁହାଯାଏନାହିଁ; ଆଚରଣ ହିଁ ସତ୍ୟରେ ପରିବାରକୁ ମାନାଯାଏ।
ସର୍ଵଂ ଧର୍ମମଯଃ କୋଽତ୍ର ସଦାଚାରଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ସମସ୍ତ କଥାରେ ଧର୍ମ ବ୍ୟାପିଛି; ଏଠାରେ ଭଲ ଆଚରଣ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?
ସାଧୂନାଂ ଚ ଯଥା ଵୃତ୍ତଂ ସ ସଦାଚାର ଉଚ୍ଯତେ
ସଜ୍ଜନମାନେ ଯେମିତି ଚରିତ୍ର ରଖନ୍ତି, ସେଇ ହେଉଛି ଭଲ ଆଚରଣ।
ତସ୍ମାତ୍କୁର୍ଯାଦିହାଚାରଂ ଯ ଇଚ୍ଛେଦ୍ଗତିମାତ୍ମନଃ
ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଉନ୍ନତି ଚାହେ, ସେଠି ଭଲ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଦୃଷ୍ଟମଶ୍ରୁତଂ ଵେଦଂ ପୁରୁଷଂ ଧର୍ମଚାରିଣମ୍
ଯିଏ ଧର୍ମରେ ଚାଲେ, ସେ ଦେଖିବାକୁ କିମ୍ବା ଶୁଣିବାକୁ ନ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ବେଦକୁ ଜାଣେ।
ଯେ ନାସ୍ତିକା ନୈଷ୍ଠିକାଶ୍ଚ ଗୁରୁଶାସ୍ତ୍ରାତିଲଂଘିନଃ
ଯେମାନେ ନାସ୍ତିକ, ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନାସ୍ତିକ ଓ ଗୁରୁ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରନ୍ତି—
ବ୍ରାହ୍ମେ ମୁହୂର୍ତେ ବୁଧ୍ଯେତ ଧର୍ମାର୍ଥାଵନୁଚିନ୍ତଯେତ୍ 4.205.
ବ୍ରହ୍ମମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ଉଦଙ୍ମୁଖୋ ଦିଵାରାତ୍ରାଵୁତ୍ସର୍ଗଂ ଦକ୍ଷିଣାମୁଖଃ
ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହୋଇ ପ୍ରକୃତିକ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଦକ୍ଷିଣମୁଖୀ ହୋଇ ଦେହ ମଳ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵମେଵୋତ୍ତରାଂ ସଂଧ୍ଯାଂ ସମୁପାସୀତ ଵାଗ୍ଯତଃ
ଏହିପରି ଭାବେ, ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ମୌନ ରହି ଭଲ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଋଷଯୋ ଦୀର୍ଘତପସା ଦୀର୍ଘମାଯୁରଵାପ୍ନୁଯୁଃ
ଋଷିମାନେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ସର୍ଵାଂସ୍ତାନ୍ଧାର୍ମିକୋ ରାଜା ଶୂଦ୍ରକର୍ମଣି ଯୋଜଯେତ୍
ଧାର୍ମିକ ରାଜା ଏମିତି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
ଶିରସା ପ୍ରାଵୃତେନୈଵ ସମାସ୍ତୀର୍ଯ ତୃଣୈର୍ମହୀମ୍
ମୁଣ୍ଡ ଢାକି ଘାସ ପିଛି ଭୂମିରେ ବିଛାଇ ବସିବା ଉଚିତ।
ନ ମୂତ୍ରମଧିତିଷ୍ଠେତ ନ କୃଷ୍ଟେ ନ ଚ ଗୋଵ୍ରଜେ
ଚାଷ ହୋଇଥିବା ଜମି କିମ୍ବା ଗୋଆଳଘରରେ ପିଶାବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
କୃତଶୌଚାଵଶିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍ପଞ୍ଚ ଵୈ ମୃଦଃ
ଶୌଚ କରିସାରି ପାଖରେ ଥିବା ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ମାଟିକୁ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ।