ଦାନାନି ବହୁରୂପାଣି ନାନାଶାସ୍ତ୍ରୋଦିତାନି ଚ
ବହୁ ପ୍ରକାରର ଦାନ ଅଛି, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
କିଂ ତୁ ପ୍ରଧାନମେକଂ ତେ ଦାନଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭାରତ
କିନ୍ତୁ, ଭାରତ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ପ୍ରଧାନ ଦାନ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଆଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯଶ୍ଚୈଵ ଗ୍ରହପୀଡା ସୁଦାରୁଣାଃ
ଦୁଃଖ, ରୋଗ ଓ ଗ୍ରହର ଭୟଙ୍କର ପୀଡା—
ଯେନ ଦତ୍ତେନ ନଶ୍ଯଂତି ପୁଣ୍ଯମାପ୍ନୋତି ଚୋତ୍ତମମ୍
—ଏହି ଦାନ ଦେଲେ ସେଗୁଡିକ ଦୂର ହୁଏ ଓ ଉତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ଦାନମେତତ୍ପ୍ରଦାତଵ୍ଯଂ ଵିଷୁଵେ ସୂର୍ଯସଂକ୍ରମେ
ଏହି ଦାନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ବେଳେ, ବିଷୁବ ସମୟରେ ଦେବା ଉଚିତ।
ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଦାରୁଜଂ ଦିଵ୍ଯଂ ହେମପଟ୍ଟୈରଲଂକୃତମ୍ 4.180.
ଦିବ୍ୟ କାଠର ପ୍ରତିମାକୁ ସୁନା ପଟରେ ସଜାଇ ରଖିବା ଉଚିତ।
ସୁଵର୍ଣଧ୍ଵଜସଂଯୁକ୍ତଂ ସିତାସିତପତାକିନମ୍
ସୁନା ଧ୍ୱଜ ଓ ଧଳା-କଳା ପତାକା ଲଗାଇ ତାହାକୁ ସଜାଇବା ଉଚିତ।
ନଦ୍ଯାସ୍ତୀରେଽଥ ଵା ଗୋଷ୍ଠେ ଵିଚିତ୍ରେ ଵା ଗୃହାଂଗଣେ
ନଦୀ କୂଳରେ, କିମ୍ବା ଗୋଖାଟିରେ, କିମ୍ବା ଭବ୍ୟ ଘରର ଆଙ୍ଗଣରେ—
ପୁରାଣଵେଦଵିଦ୍ଯାଵାନ୍ଵିନଯାଚାରସଂଯୁତଃ
ପୁରାଣ ଓ ବେଦର ଜ୍ଞାନୀ, ଶିଷ୍ଟ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି—
ମଧ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯଃ ପୂଜଯେତ୍ପ୍ରଣଵେନ ତମ୍
ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବସାଇ, ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ସୂକ୍ତେନ ରୁଦ୍ରଂ ରୌଦ୍ରେଣ ଦକ୍ଷିଣସ୍ଯାଂ ସମର୍ଚଯେତ୍ ପୁଷ୍ପୈର୍ଗଂଧୈଃ ଫଲୈର୍ଭକ୍ଷ୍ଯୈର୍ଦୀପମାଲାଭିରେଵ ଚ
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ରୁଦ୍ର ସୂକ୍ତ ଦ୍ୱାରା, ଫୁଲ, ଗନ୍ଧ, ଫଳ, ଭୋଜ୍ୟ ଓ ଦୀପମାଳା ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯେଦ୍ଗଂଧକୁସୁମୈଃ ଶ୍ଵେତଵସ୍ତ୍ରୈଃ ସଚଂଦନୈଃ
ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ, ଧଳା ପୋଷାକ ଓ ଚନ୍ଦନ ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରହ୍ମଘୋଷଵିମିଶ୍ରୈଶ୍ଚ କାରଯେତ ମହୋତ୍ସଵମ୍
ବେଦ ମନ୍ତ୍ରର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହ ଏକ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ଆଗ୍ନେଯ୍ଯାଂ ଦିଶି ରାଜେଂଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତତ୍ର ପୂଜଯେତ୍
ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଚତୁରୋଷ୍ଟୌ ମହାରାଜ ଗୁରୁରେକୋଽଥଵା ଭଵେତ୍
ଚାରି କିମ୍ବା ଆଠ ଜଣ, ମହାରାଜ, କିମ୍ବା ଏକ ଗୁରୁ ମାତ୍ର ଥିବା ସମ୍ଭବ।
ଅଗ୍ନିକାର୍ଯଂ ତତଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଥାଵଦ୍ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ 4.180.
ତାପରେ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନି କାର୍ଯ୍ୟ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ।
ଵିଷ୍ଣଵେ ଶିତିକଣ୍ଠାଯ ମଂତ୍ରୈଃ ପୂର୍ଵୋଦିତୈଃ ଶୁଭୈଃ
ପୂର୍ବରୁ ଶିଖାଯାଇଥିବା ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିତିକଣ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଯଜ୍ଞଵିଧିଂ କୃତ୍ଵା ଯଜମାନୋ ଦ୍ଵିଜୈଃ ସହ
ଏଭଳି ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟା କରି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସହ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି—
ଵିଚିତ୍ରତନୁସଂଵୀତୌ ଶୁଭକକ୍ଷୌ ସୁଘଂଟିକୀ
ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିରେ ଶୋଭା ପାଇଥିବା, ଭଲ ଜୋଡା ଓ ମନୋହର ଘଣ୍ଟିରେ ସଜିଥିବା।
ଦିଵ୍ଯମୁକ୍ତାପରିଚ୍ଛନ୍ନୌ ଦିଵ୍ଯାଂକୁଶସମନ୍ଵିତୌ
ଦିବ୍ୟ ମୁକ୍ତାରେ ଭୂଷିତ, ଦିବ୍ୟ ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିବା।
ଏଵଂ ଵିଧିଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ରଥଂ ତଂ ସଗଜଂ ନରଃ
ଏପରି ଉପଚାର କରି, ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ଗଜ ସହିତ ରଥକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ।
ଭୂଷିତଂ କଣ୍ଠକଟକୈଃ କର୍ଣଵେଷ୍ଟାଂଗୁଲୀଯକୈଃ
ଗଳାରେ ମାଳା, ହାତରେ କଙ୍ଗନ, କାନରେ କଣ୍ଠା, ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଅଙ୍ଗୁଳି ରିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ।
ବଦ୍ଧତୂଣିଂ ଧନୁଷ୍ପାଣିଂ ବହୁଚର୍ମଵିଭୂଷିତମ୍
ତୁଣୀକୁ ବାନ୍ଧି, ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି, ଅନେକ ଚର୍ମରେ ଭୂଷିତ।
ଯଜମାନସ୍ତତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ଶୁକ୍ଲାଂବରଧରଃ ଶୁଚିଃ
ତାପରେ ଜ୍ଞାନୀ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଶୁଭ୍ର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏବଂ ପବିତ୍ର।
ଇମମୁଚ୍ଚାରଯେନ୍ମନ୍ତ୍ରଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ ସୁପ୍ରତୀକୋଂଜନଃ ସାର୍ଵଭୌମୋଽଷ୍ଟୌ ଦେଵଯୋନଯଃ
ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ: 'ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକୃତି, ସମସ୍ତ ଭୂମିର ଶାସକ, ଅଷ୍ଟ ଦିବ୍ୟ କୁଳ।'
ତେଷାଂ ଵଂଶପ୍ରସୂତୌ ତୁ ବଲରୂପସମନ୍ଵିତୌ 4.180.
ସେମାନଙ୍କ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଶକ୍ତି ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ।
ମମେଭରଥଦାନେନ ପ୍ରୀଯେତାଂ ଶିଵକେଶଵୌ
ମୋ ହାତୀ ଓ ରଥ ଦାନରେ ଶିବ ଓ କେଶବ ଖୁସି ହେଉନ୍।
ଇତ୍ଯୁଚ୍ଚାର୍ଯ ମହାଭାଗେ ପୂଜଯିତ୍ଵା ପୁନଃପୁନଃ
ଏପରି କଥା କହି, ମହାଭାଗେ, ପୁନିପୁନି ପୂଜା କରି।
ସ୍ଵଦାରନିରତଂ ଶାଂତଂ ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗମ୍
ଜଣେ ନିଜ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀରେ ନିରତ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ପୁନଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୀକୃତ୍ଯ ରଥସ୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମମ୍
ପୁନି ରଥରେ ବସିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି।