ସର୍ଵର୍ତୁସୁଖଦଂ ରମ୍ଯଂ ସର୍ଵଦୁଃଖଵିଵର୍ଜିତମ୍
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଏକ ମନୋହର ସ୍ଥାନ ଅଛି।
ମିତ୍ଵା ତତ୍ର ରାଜେଂଦ୍ର କଲ୍ପମେକଂ ନିରାମଯଃ
ହେ ରାଜନ୍, ସେଠାରେ ସେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୋଗ ଭିନ୍ନ ହୋଇ ବାସ କରେ।
ଵିଶ୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ଦେଵାନାଂ ଦେଵ ରାଜ ପୁରେ ତଥା
ଏହିପରି ଭାବରେ ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କର ସହରରେ ରହେ।
ଧନଦସ୍ଯ ପୁରେ ସ୍ଥିତ୍ଵା କଲ୍ପକୋଟିଶତଂ ନରଃ
ଧନର ଦେବତାଙ୍କ ସହରରେ ଶତ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ରହିଥାଏ।
ଯଜ୍ଵା ଦାନପତିର୍ଧୀମାଞ୍ଛତ୍ରୁପକ୍ଷକ୍ଷଯଂକରଃ
ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଦାନଶୀଳ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଶତ୍ରୁ ଓ ତାଙ୍କର ଦଳକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ହୁଏ।
ସୋଽପି ମୁଚ୍ଯେତ ପାପେନ ତ୍ରିଵିଧେନ ନ ସଂଶଯଃ
ସେ ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାରର ପାପରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ବ୍ରହ୍ମେଶକେଶଵପରୋଽସ୍ତି ନ ପୂଜନୀଯୋ ନୈଵାଶ୍ଵମେଧସଦୃଶଃ କ୍ରତୁରସ୍ତି କଶ୍ଚିତ୍
ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ କେଶବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କେହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାହାନ୍ତି; ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ କୌଣସି ଯଜ୍ଞ ନାହିଁ।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ତୁଲାପୁରୁଷଦାନଵିଧିଵର୍ଣନଂ ନାମ ପଂଚସପ୍ତତ୍ଯୁତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଭାବେ ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରପର୍ବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ ତୁଳାପୁରୁଷ ଦାନ ବିଧିର ବର୍ଣ୍ଣନା ନାମକ ପଚାସ ଏବଂ ପଚାସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଦାନଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ ଅନୁଗ୍ରହାଯ ଲୋକାନାଂ କଥଯସ୍ଵ ମମାପରମ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଆପଣ ମୋତେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଦାନ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଆଉ ଏକ କଥା କହନ୍ତୁ।
ତ୍ଵତ୍ତୁଲ୍ଯୋ ଜାଯତେ ଯେନ ଆଯୁଷା ଯଶସା ଶ୍ରିଯା
ଯାହା ଦ୍ୱାରା କେହି ଆପଣଙ୍କ ସମାନ ଆୟୁ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଶ୍ରୀମତିରେ ଜନ୍ମ ନେଇପାରିବ।
ଯେନୋପାଯେନ ଜାଯଂତେ ମତ୍ତୁଲ୍ଯା ମାନଵା ଭୁଵି
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁପରି ଉପାୟରେ ମୋ ପରି ସମାନ ମାନବମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି—
ନ ଵ୍ରତୈନୋପଵାସୈଶ୍ଚ ନ ତୀର୍ଥଗମନୈରପି
କୌଣସି ବ୍ରତ, ଉପବାସ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିଲେ—
ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମମ ଲୋକୋଽଯଂ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯସ୍ତ୍ରିଦଶୈରପି
ମୋର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିହେବା ଯାଏଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏହା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ।
ପ୍ରଯାତି ବ୍ରହ୍ମସାଲୋକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତିରେଷା ସନାତନୀ
ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତା ଲାଭ କରାଯାଏ ।
ଦାନଂ ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭାଖ୍ଯଂ କଥ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧ ମେ
ମୋ କଥା ଶୁଣ, ମୁଁ ଏବେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ନାମକ ଦାନ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଛି ।
ପଵିତ୍ରଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପାଵନଂ ପରମଂ ମହତ୍
ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର, ଅତି ମହାନ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପବିତ୍ରତା ଦାୟକ ।
ତଦପାଂ ଗର୍ଭମାଵିଶ୍ଯ ପୁନର୍ଜାତଂ ତୁ ଭୂତଲେ 4.176.
ଏହା ପାଣିର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୁଣିଥରେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ ।
ଯତ୍ପ୍ରମାଣଂ ଯଥାଚୈତଦ୍ଦାତଵ୍ଯଂ ପରମେଶ୍ଵର
ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଏହାର ମାପ କେତେ ଏବଂ କିପରି ଦେବା ଉଚିତ?
ଅଯନେ ଵିଷୁଵେ ଚୈଵ ଗ୍ରହଣେ ଶଶିସୂର୍ଯଯୋଃ
ଅୟନ, ବିଷୁବ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ,
ଵ୍ଯତୀପାତେଽଥ କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ଜନ୍ମର୍କ୍ଷେ ଵା ନରୋତ୍ତମ
ଭଲ ପୁରୁଷ, ବ୍ୟତୀପାତ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ କିମ୍ବା ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ର ଦିନରେ,
ପ୍ରଯାଗେ ନୈମିଷେ ଚୈଵ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ତଥାର୍ବୁଦେ
ପ୍ରୟାଗ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ଅର୍ବୁଦ ପରି ସ୍ଥାନରେ,
ପୁଣ୍ଯନଦ୍ଯଶ୍ଚ ଦାନେସ୍ମିନ୍ପ୍ରଶସ୍ତାଃ ସ୍ଯୁର୍ନ ସଂଶଯଃ
ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ପାଖରେ ଏହି ଦାନ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ଆରାମେ ଵା ତଡାଗେ ଵା ଶୁଚୌ ଦେଶେ ଵିଧାନତଃ
ଉଦ୍ୟାନ, ପୋଖରୀ କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ,
ହସ୍ତା ଦ୍ଵାଦଶ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମଂଡପଂ ତୁ ସୁଶୋଭନମ୍
ବାରଟି ହାତ ଲମ୍ବା ଏକ ସୁନ୍ଦର ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ ।
ତନ୍ମଧ୍ଯେ ଵେଦିକାଂ କୁର୍ଯାତ୍ପଂଚହସ୍ତାମଲକୃତାମ୍
ସେଥିରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପାଞ୍ଚ ହାତ ଚଉଡ଼ା ଏକ ବେଦି ତିଆରି କରିବା ଦରକାର ।
ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଂ ତନ୍ମଧ୍ଯେ ପ୍ରଥମେଽହନି କଲ୍ପଯେତ୍
ସେ ବେଦିର ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଥମ ଦିନରେ, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ ।
ଶିଲ୍ପିନଂ ପୂଜଯେତ୍ପୂର୍ଵଂ ଵାସୋଭିର୍ଭୂଷଣୈସ୍ତଥା 4.176.
ପ୍ରଥମେ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ ।
ସୁଵର୍ଣେନ ସଂଶୁଦ୍ଧେନ ଶକ୍ତିତଃ କାରଯେଦ୍ବୁଧଃ
ଯେଉଁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତି ଥାଏ, ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ଏହା ତିଆରି କରାଯିବା ଉଚିତ ।
ତ୍ରିଭାଗହୀନଂ ଵଦନେ ମୂଲେ ତସ୍ଯାର୍ଦ୍ଧଵିସ୍ତରମ୍
ମୁଖରେ ଯେତେ ଚଉଡ଼ା, ତାହାଠାରୁ ତଳେ ଏକ-ତୃତୀୟାଂଶ କମ୍ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ ଚଉଡ଼ା କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ପିଧାନମୁପରିଷ୍ଟାଚ୍ଚ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଚାଂଗୁଲାଧିକମ୍
ଉପରେ ଏକ ଢାକଣା ରଖିବା ଦରକାର, ଯାହା ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା ଅଧିକ ହେବ।