ଧର୍ମସ୍ତ୍ଵଂ ଵୃଷରୂପେଣ ଜଗଦାନନ୍ଦକାରକଃ
ତୁମେ ବୃଷ ରୂପ ଧରିଥିବା ଧର୍ମ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା।
ଦତ୍ତ୍ଵୈଵଂ ଦକ୍ଷିଣାଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଵିସର୍ଜଯେତ୍ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଲଯଂ ଯାତି ଗୋଦାନସୁକୃତେନ ଚ ।। 4.160.
ଏଭଳି ଭାବେ ଦାନ ଦେଇ, ଉଚିତ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ, ପ୍ରଣାମ କରି ବୃଷକୁ ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଗୋଦାନର ପୁଣ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ।
ଯାନଂ ଵୃଷଭସଂଯୁକ୍ତଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସୁଶୋଭନମ୍
ବୃଷ ଯୋଗାଯୋଗି ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ସୁନ୍ଦର ଯାନ—
ଯାଵଂତି ତସ୍ଯ ରୋମାଣି ଗୋଵୃଷସ୍ଯ ମହୀପତେ
ହେ ରାଜନ୍, ସେଇ ବୃଷର ଯେତେ ଟିଏ ଲୋମ ଅଛି—
ଗୋଲୋକାଦଵତୀର୍ଣସ୍ତୁ ଇହ ଲୋକେ ଦ୍ଵିଜୋ ଭଵେତ୍
ଗୋଲୋକରୁ ଅବତରି, ଏହି ଲୋକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଯଥୋକ୍ତଂ ତେ ମହାରାଜ କସ୍ଯ ଦେଯୋ ଵୃଷୋତ୍ତମଃ
ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି, ହେ ମହାରାଜ, କାହାକୁ ଉତ୍ତମ ବୃଷ ଦେବା ଉଚିତ?
ଯେ କ୍ଷାଂତଦାଂତାଃ ଶ୍ରୁତିପୂର୍ଣକର୍ଣା ଜିତେଂଦ୍ରିଯାଃ ପ୍ରାଣିଵଧାନ୍ନିଵୃତ୍ତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଖ୍ଷମାଶୀଳ, ଦମୀ, ଶ୍ରୁତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ କରିଛନ୍ତି, ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟାରୁ ବିରତ—
ଊର୍ଜସ୍ଵିନଂ ଭରସହଂ ଦୃଢକଂଧରଂ ଚ ଯଚ୍ଛଂତି ଯେ ଵୃଷମଶେଷଗୁଣୋପପନ୍ନମ୍
ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭାର ବହିପାରିବା, ଦୃଢ କଣ୍ଠ ବିଶିଷ୍ଟ ବୃଷ ଦାନ କରନ୍ତି—
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ଵୃଷଭଦାନଵ୍ରତଵର୍ଣନଂ ନାମ ଷଷ୍ଟଯୁତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ପବିତ୍ର ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ଉତ୍ତର ପର୍ବରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ବୃଷଭ ଦାନ ବ୍ରତର ବିବରଣୀ' ନାମକ ଏହା ଏକ ଶତ ଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ।
କପିଲାଦାନମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନମ୍ ପୁଣ୍ଯଂ ଯତ୍ସର୍ଵଦାନାନାଂ ସର୍ଵପାତକନାଶନମ୍
କପିଳା ଗାଈ ଦାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିବରଣା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି—ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦାନ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ।
କଥିତଂ କପିଲାଦାନଂ ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ମହାମତେ
ମୁଁ କପିଳା ଦାନ ବିଷୟରେ କହିଛି; ଏହାକୁ ଏବେ ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଵିଧାନଂ ଯଦ୍ଵରାହେଣ ଧରଣ୍ଯୈ କଥିତଂ ପୁରା
ପୂର୍ବରୁ ବରାହ ଦେବ ଧରଣୀଙ୍କୁ ଯେଉଁ ବିଧି କହିଥିଲେ, ସେହି ବିଧିକୁ ଏବେ ମୁଁ ଏହାର ନୂତନ ପୁଣ୍ୟଫଳ ସହିତ କହିବି।
ତଦହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନଵପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଚ ଯତ୍ ଧରଣ୍ଯୁଵାଚ ଯତ୍ତ୍ଵଯା କପିଲା ନାମ ପୂର୍ଵମୁତ୍ପାଵିତା ପ୍ରଭୋ
ଧରଣୀ କହିଲେ: ନାଥ, ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ କପିଳା ଗାଈ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ—
ହୋମଧେନୁଃ ସଦା ପୁଣ୍ଯା ଧେନୁର୍ଯଜ୍ଞାଵତାରଭୂଃ
ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହୃତ ଗାଈ ସଦା ପବିତ୍ର; ଗାଈ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଆଧାର।
କୀଦୃଶାଯ ଚ ଵିପ୍ରାଯ ଦାତଵ୍ଯା ପୁଣ୍ଯଲକ୍ଷଣା
ଏପରି ପୁଣ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଗାଈ କେଉଁ ପ୍ରକାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ?
ତାସାଂ ପ୍ରଯତ୍ନାଦ୍ଦାନେନ କିଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଯାଚ୍ଚ ମାଧଵ
ଏପରି ଗାଈ ଯଥାଯଥ ଉଦ୍ୟମରେ ଦାନ କଲେ, ମାଧବ, କେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ?
କୃତ୍ଵା ଯତ୍ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କପିଲା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାର୍ଥଂ ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ଚ ଵରାନନେ
କପିଳା ଗାଈ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ପଵିତ୍ରାଣାଂ ପଵିତ୍ରଂ ଚ ମଙ୍ଗଲାନାଂ ଚ ମଂଗଲମ୍ 4.161.
ଏହା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଭ।
ତପସସ୍ତପ ଏଵାଗ୍ର୍ଯଂ ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତଂ
ଏହା ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତପସ୍ୟା ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ଗୁହ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ
ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଗୁପ୍ତ ପୂଜାସ୍ଥଳ ଅଛି—
ହୋତଵ୍ଯାନ୍ଯଗ୍ନିହୋତ୍ରାଣି ସାଯଂ ପ୍ରାତର୍ଦ୍ଵିଜାତିଭିଃ
ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଯେଉଁ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିଥାନ୍ତି—
ଯଜଂତେ ଯେଽଗ୍ନିହୋତ୍ରାଣି ଅନ୍ନୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈଃ ସଦା
ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରନ୍ତି—
ତେଷାଂ ତ୍ଵାଦିତ୍ଯଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ଵିମାନୈର୍ଜାଯତେ ଗତିଃ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭା ଭରିତ ଦିବ୍ୟ ଯାନ ଦ୍ୱାରା ମହାନ ଗତି ମିଳେ।
କପିଲାଯାଃ ଶିରୋ ଗ୍ରୀଵାଂ ସର୍ଵ ତୀର୍ଥାନି ଭାମିନି
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, କପିଳା ଗାଈର ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ବିଦ୍ୟମାନ।
ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ଯୋ ମର୍ତ୍ଯଃ କପିଲା ଗଲମସ୍ତକାତ୍
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ସକାଳେ ଉଠି କପିଳା ଗାଈର ଗଳ ଓ ମୁଣ୍ଡ ସ୍ପର୍ଶ କରେ—
ସ ତେନ ପୁଣ୍ଯେନୋପେତସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ଗତକିଲ୍ଵିଷଃ
ସେଇ ଲୋକ ଏହି ପୁଣ୍ୟରେ ଭାଗୀ ହେଲେ, ସେଠାରେ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଯାନ୍ତି।
କଲ୍ଯ ଉତ୍ଥାଯ ଯୋ ମର୍ତ୍ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ତାସାଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ସକାଳେ ଉଠି, ସେମାନଙ୍କର ପରିକ୍ରମା କରେ,
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଯାଂ ଚୈକାଯାଂ କୃତାଯାଂ ଚ ଵସୁନ୍ଧରେ 4.161.
ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ଏକଥର ପରିକ୍ରମା କଲେ ମଧ୍ୟ,
କପିଲାଯାସ୍ତୁ ମୂତ୍ରେଣ ସ୍ନାଯାଦ୍ଵୈ ଯଃ ଶୁଚିଵ୍ରତଃ
ଯେ କୌଣସି ଶୁଚି ନିୟମ ରଖି, କପିଳା ଗାଈର ମୁତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରେ,