ନ ତ୍ଵେଵେଦଂ ଦାନମାତ୍ରଂ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ପାତ୍ରଂ କାଲୋ ଗୋଵିଶେଷୋ ଵିଘିଶ୍ଚ
କେବଳ ଦାନ କରିବାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବିବାଯାଏ ନାହିଁ; ଦାନ ଦେବା ବେଳେ ପାତ୍ର, ସମୟ, ଗାଈର ଗୁଣ ଓ ଶୁଦ୍ଧତା ଭଲଭାବେ ଦେଖିବା ଦରକାର।
ଏକାପି ଗୌର୍ବହୁଗୁଣା ଗୁଣିନେ ପ୍ରଦତ୍ତା ଦାତୁଃ କୁଲଂ ତ୍ରିପୁରୁଷଂ ଵିଧିଵତ୍ପୁନାତି
ଏକଟି ଗାଈ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଅନେକ ଗୁଣ ଥାଏ ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଦାତାଙ୍କର ତିନି ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଳକୁ ପବିତ୍ର କରେ।
ଵୃଷଭଦାନଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ thumb|500px|ଓଂକାରେଶ୍ଵର କ୍ଷେତ୍ରେ ନନ୍ଦିନଃ ପ୍ରତିମାନି। ପ୍ରତିମା ବାହ୍ଯମୁଖୀ ଅଥଵା ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଅସ୍ତି। ନ ତୃପ୍ତିମଧିଗଚ୍ଛାମି ଜାତଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ଓଂକାରେଶ୍ୱର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ନନ୍ଦିଙ୍କର ପ୍ରତିମା ବାହାରକୁ କିମ୍ବା ଭିତରକୁ ମୁହଁ କରି ରହିଛି। ମୋର ମନ ତୃପ୍ତି ମିଳୁନି, ବଡ ଆଗ୍ରହ ଜନ୍ମିଛି।
ଗୋପତିଃ କିଲ ଗୋଵିନ୍ଦସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ
ଗୋପାଳ ଗୋବିନ୍ଦ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କର ନାଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତଦ୍ଗୋଵୃଷଭଦାନସ୍ଯ ଫଲଂ ମେ କଥାଯାଚ୍ଯୁତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଵୃଷଦାନଫଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ କଥଯାମି ତେ
ଅଚ୍ୟୁତ, ଗୋବୃଷଭ ଦାନର ଫଳ କହ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ ବୃଷ ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ କହୁଛି।
ପଵିତ୍ରଂ ପାଵନଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଦାନୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ ଦଶଧେନୁପ୍ରଦାନାଦ୍ଧି ସ ଏଵୈକୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଏହା ପବିତ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏକଟି ବୃଷ ଦାନ ଦଶଟି ଗାଈ ଦାନକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ଯୋ ହୃଷ୍ଟଶ୍ଚାତିପୁଷ୍ଟାଂଗୋ ହ୍ଯରୋଗଃ ପାଂଡୁନନ୍ଦନ
ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ଯିଏ ଖୁସି ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରୋଗମୁକ୍ତ ବୃଷ ଦାନ କରେ—
ଧୁରଂଧରଃ ସ୍ଥାପଯତେ ଏକ ଏଵ କୁଲଂ ମହତ୍
ଯେଉଁ ବୃଷ ଭାର ବହିପାରିବା ଯୋଗ୍ୟ, ସେଉଁଠି ଦାତାଙ୍କର ବଡ କୁଳ ନିର୍ମାଣ ହୁଏ।
ଅଲଂକୃତ୍ଯ ଵୃଷଂ ଶାଂତଂ ପୁଣ୍ଯକାଲ ଉପସ୍ଥିତେ
ଉତ୍ତମ ସମୟରେ ଶାନ୍ତ ବୃଷକୁ ଭଲଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି—
ମଂତ୍ରେଣାନେନ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଵଦାମି ତେ
ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ କହୁଛି।
ଧର୍ମସ୍ତ୍ଵଂ ଵୃଷରୂପେଣ ଜଗଦାନନ୍ଦକାରକଃ
ତୁମେ ବୃଷ ରୂପ ଧରିଥିବା ଧର୍ମ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା।
ଦତ୍ତ୍ଵୈଵଂ ଦକ୍ଷିଣାଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଵିସର୍ଜଯେତ୍ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଲଯଂ ଯାତି ଗୋଦାନସୁକୃତେନ ଚ ।। 4.160.
ଏଭଳି ଭାବେ ଦାନ ଦେଇ, ଉଚିତ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ, ପ୍ରଣାମ କରି ବୃଷକୁ ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଗୋଦାନର ପୁଣ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ।
ଯାନଂ ଵୃଷଭସଂଯୁକ୍ତଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସୁଶୋଭନମ୍
ବୃଷ ଯୋଗାଯୋଗି ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ସୁନ୍ଦର ଯାନ—
ଯାଵଂତି ତସ୍ଯ ରୋମାଣି ଗୋଵୃଷସ୍ଯ ମହୀପତେ
ହେ ରାଜନ୍, ସେଇ ବୃଷର ଯେତେ ଟିଏ ଲୋମ ଅଛି—
ଗୋଲୋକାଦଵତୀର୍ଣସ୍ତୁ ଇହ ଲୋକେ ଦ୍ଵିଜୋ ଭଵେତ୍
ଗୋଲୋକରୁ ଅବତରି, ଏହି ଲୋକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଯଥୋକ୍ତଂ ତେ ମହାରାଜ କସ୍ଯ ଦେଯୋ ଵୃଷୋତ୍ତମଃ
ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି, ହେ ମହାରାଜ, କାହାକୁ ଉତ୍ତମ ବୃଷ ଦେବା ଉଚିତ?
ଯେ କ୍ଷାଂତଦାଂତାଃ ଶ୍ରୁତିପୂର୍ଣକର୍ଣା ଜିତେଂଦ୍ରିଯାଃ ପ୍ରାଣିଵଧାନ୍ନିଵୃତ୍ତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଖ୍ଷମାଶୀଳ, ଦମୀ, ଶ୍ରୁତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ କରିଛନ୍ତି, ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟାରୁ ବିରତ—
ଊର୍ଜସ୍ଵିନଂ ଭରସହଂ ଦୃଢକଂଧରଂ ଚ ଯଚ୍ଛଂତି ଯେ ଵୃଷମଶେଷଗୁଣୋପପନ୍ନମ୍
ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭାର ବହିପାରିବା, ଦୃଢ କଣ୍ଠ ବିଶିଷ୍ଟ ବୃଷ ଦାନ କରନ୍ତି—
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ଵୃଷଭଦାନଵ୍ରତଵର୍ଣନଂ ନାମ ଷଷ୍ଟଯୁତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ପବିତ୍ର ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ଉତ୍ତର ପର୍ବରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ବୃଷଭ ଦାନ ବ୍ରତର ବିବରଣୀ' ନାମକ ଏହା ଏକ ଶତ ଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ।
କପିଲାଦାନମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନମ୍ ପୁଣ୍ଯଂ ଯତ୍ସର୍ଵଦାନାନାଂ ସର୍ଵପାତକନାଶନମ୍
କପିଳା ଗାଈ ଦାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିବରଣା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି—ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦାନ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ।
କଥିତଂ କପିଲାଦାନଂ ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ମହାମତେ
ମୁଁ କପିଳା ଦାନ ବିଷୟରେ କହିଛି; ଏହାକୁ ଏବେ ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଵିଧାନଂ ଯଦ୍ଵରାହେଣ ଧରଣ୍ଯୈ କଥିତଂ ପୁରା
ପୂର୍ବରୁ ବରାହ ଦେବ ଧରଣୀଙ୍କୁ ଯେଉଁ ବିଧି କହିଥିଲେ, ସେହି ବିଧିକୁ ଏବେ ମୁଁ ଏହାର ନୂତନ ପୁଣ୍ୟଫଳ ସହିତ କହିବି।
ତଦହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନଵପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଚ ଯତ୍ ଧରଣ୍ଯୁଵାଚ ଯତ୍ତ୍ଵଯା କପିଲା ନାମ ପୂର୍ଵମୁତ୍ପାଵିତା ପ୍ରଭୋ
ଧରଣୀ କହିଲେ: ନାଥ, ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ କପିଳା ଗାଈ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ—
ହୋମଧେନୁଃ ସଦା ପୁଣ୍ଯା ଧେନୁର୍ଯଜ୍ଞାଵତାରଭୂଃ
ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହୃତ ଗାଈ ସଦା ପବିତ୍ର; ଗାଈ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଆଧାର।
କୀଦୃଶାଯ ଚ ଵିପ୍ରାଯ ଦାତଵ୍ଯା ପୁଣ୍ଯଲକ୍ଷଣା
ଏପରି ପୁଣ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଗାଈ କେଉଁ ପ୍ରକାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ?
ତାସାଂ ପ୍ରଯତ୍ନାଦ୍ଦାନେନ କିଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଯାଚ୍ଚ ମାଧଵ
ଏପରି ଗାଈ ଯଥାଯଥ ଉଦ୍ୟମରେ ଦାନ କଲେ, ମାଧବ, କେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ?
କୃତ୍ଵା ଯତ୍ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କପିଲା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାର୍ଥଂ ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ଚ ଵରାନନେ
କପିଳା ଗାଈ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ପଵିତ୍ରାଣାଂ ପଵିତ୍ରଂ ଚ ମଙ୍ଗଲାନାଂ ଚ ମଂଗଲମ୍ 4.161.
ଏହା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଭ।
ତପସସ୍ତପ ଏଵାଗ୍ର୍ଯଂ ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତଂ
ଏହା ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତପସ୍ୟା ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ।