ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଵୃଷରୂପେଣ ଧର୍ମଶ୍ଚୈଵ ସନାତନଃ
କାରଣ ତୁମେ ବୃଷ ଆକୃତିରେ ଚିରକାଳର ଧର୍ମ ହେଉଛ।
ଇତ୍ଯାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତତୋ ଦଯାଦ୍ଗୁରଵେ ନଂଦିକେଶ୍ଵରମ୍
ଏଭଳି କହି, ପରେ ଦୟାବଶତଃ ଗୁରୁ ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱରଙ୍କୁ
ଗଵାଂ ଶତମଥୈକୈକଂ ତଦର୍ଧଂ ଚାପି ଵିଂଶତିଃ
ଶତ ଗାଈ, କିମ୍ବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗାଈ, କିମ୍ବା ଏହାର ଅର୍ଦ୍ଧ, ଏବଂ କିଛି ବିଶି ଗାଈ ଦିଆଯାଏ।
ନୈକା ବହୁଭ୍ଯୋ ଦାତଵ୍ଯା ଦାତା ଦୋଷକରୋ ଭଵେତ୍
ଏକ ଗାଈକୁ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦାତା ତେଣୁ ଦୋଷୀ ହୁଏ।
ପଯୋଵ୍ରତସ୍ତତସ୍ତିଷ୍ଠେଦେକାହଂ ଗୋସହସ୍ରଦଃ
ଏକ ହଜାର ଗାଈ ଦେଇ, ପରେ ଏକ ଦିନ ପାଇଁ କେବଳ ଦୁଧ ଖାଇବା ବ୍ରତ ରଖିବା ଉଚିତ।
ନ ଦେଯା ଦୁର୍ବଲା ଧେନୁର୍ନାଲ୍ପକ୍ଷୀରା ନ ରୋଗିଣୀ
ଦୁର୍ବଳ, କମ୍ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା କିମ୍ବା ରୋଗା ଗାଈ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅନେନ ଵିଧିନା ଯସ୍ତୁ ଗୋସହସ୍ରପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍ ।। 4.159.
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ ଯିଏ ଏକ ହଜାର ଗାଈ ଦେଉଛି,
ଵିମାନେନାର୍କଵର୍ଣେନ କିଂକିଣୀଜାଲମାଲିନା
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାର ବିମାନରେ, ଘଣ୍ଟିର ଝାଳ ଲଗାଇ ଶୋଭିତ,
ସପ୍ତାଵରାନ୍ସପ୍ତ ପରାନ୍ସପ୍ତ ଚୈଵ ପରାଵରାନ୍
ସାତଟି ଉପର ଲୋକ, ସାତଟି ତଳ ଲୋକ ଓ ସାତଟି ମଧ୍ୟ ଲୋକ,
ସ୍ଵର୍ଗଲୋକାଚ୍ଚ୍ଯୁତୋ ଵାଥ ନାରୀ ଵା ସତ୍ପରାଯଣା
ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରୁ ପଡ଼ିଯିବା କିମ୍ବା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଜଣେ ନାରୀ,
ନ ତ୍ଵେଵେଦଂ ଦାନମାତ୍ରଂ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ପାତ୍ରଂ କାଲୋ ଗୋଵିଶେଷୋ ଵିଘିଶ୍ଚ
କେବଳ ଦାନ କରିବାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବିବାଯାଏ ନାହିଁ; ଦାନ ଦେବା ବେଳେ ପାତ୍ର, ସମୟ, ଗାଈର ଗୁଣ ଓ ଶୁଦ୍ଧତା ଭଲଭାବେ ଦେଖିବା ଦରକାର।
ଏକାପି ଗୌର୍ବହୁଗୁଣା ଗୁଣିନେ ପ୍ରଦତ୍ତା ଦାତୁଃ କୁଲଂ ତ୍ରିପୁରୁଷଂ ଵିଧିଵତ୍ପୁନାତି
ଏକଟି ଗାଈ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଅନେକ ଗୁଣ ଥାଏ ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଦାତାଙ୍କର ତିନି ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଳକୁ ପବିତ୍ର କରେ।
ଵୃଷଭଦାନଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ thumb|500px|ଓଂକାରେଶ୍ଵର କ୍ଷେତ୍ରେ ନନ୍ଦିନଃ ପ୍ରତିମାନି। ପ୍ରତିମା ବାହ୍ଯମୁଖୀ ଅଥଵା ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଅସ୍ତି। ନ ତୃପ୍ତିମଧିଗଚ୍ଛାମି ଜାତଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ଓଂକାରେଶ୍ୱର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ନନ୍ଦିଙ୍କର ପ୍ରତିମା ବାହାରକୁ କିମ୍ବା ଭିତରକୁ ମୁହଁ କରି ରହିଛି। ମୋର ମନ ତୃପ୍ତି ମିଳୁନି, ବଡ ଆଗ୍ରହ ଜନ୍ମିଛି।
ଗୋପତିଃ କିଲ ଗୋଵିନ୍ଦସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ
ଗୋପାଳ ଗୋବିନ୍ଦ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କର ନାଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତଦ୍ଗୋଵୃଷଭଦାନସ୍ଯ ଫଲଂ ମେ କଥାଯାଚ୍ଯୁତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଵୃଷଦାନଫଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ କଥଯାମି ତେ
ଅଚ୍ୟୁତ, ଗୋବୃଷଭ ଦାନର ଫଳ କହ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ ବୃଷ ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ କହୁଛି।
ପଵିତ୍ରଂ ପାଵନଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଦାନୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ ଦଶଧେନୁପ୍ରଦାନାଦ୍ଧି ସ ଏଵୈକୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଏହା ପବିତ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏକଟି ବୃଷ ଦାନ ଦଶଟି ଗାଈ ଦାନକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ଯୋ ହୃଷ୍ଟଶ୍ଚାତିପୁଷ୍ଟାଂଗୋ ହ୍ଯରୋଗଃ ପାଂଡୁନନ୍ଦନ
ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ଯିଏ ଖୁସି ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରୋଗମୁକ୍ତ ବୃଷ ଦାନ କରେ—
ଧୁରଂଧରଃ ସ୍ଥାପଯତେ ଏକ ଏଵ କୁଲଂ ମହତ୍
ଯେଉଁ ବୃଷ ଭାର ବହିପାରିବା ଯୋଗ୍ୟ, ସେଉଁଠି ଦାତାଙ୍କର ବଡ କୁଳ ନିର୍ମାଣ ହୁଏ।
ଅଲଂକୃତ୍ଯ ଵୃଷଂ ଶାଂତଂ ପୁଣ୍ଯକାଲ ଉପସ୍ଥିତେ
ଉତ୍ତମ ସମୟରେ ଶାନ୍ତ ବୃଷକୁ ଭଲଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି—
ମଂତ୍ରେଣାନେନ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଵଦାମି ତେ
ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ କହୁଛି।
ଧର୍ମସ୍ତ୍ଵଂ ଵୃଷରୂପେଣ ଜଗଦାନନ୍ଦକାରକଃ
ତୁମେ ବୃଷ ରୂପ ଧରିଥିବା ଧର୍ମ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା।
ଦତ୍ତ୍ଵୈଵଂ ଦକ୍ଷିଣାଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଵିସର୍ଜଯେତ୍ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଲଯଂ ଯାତି ଗୋଦାନସୁକୃତେନ ଚ ।। 4.160.
ଏଭଳି ଭାବେ ଦାନ ଦେଇ, ଉଚିତ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ, ପ୍ରଣାମ କରି ବୃଷକୁ ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଗୋଦାନର ପୁଣ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ।
ଯାନଂ ଵୃଷଭସଂଯୁକ୍ତଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସୁଶୋଭନମ୍
ବୃଷ ଯୋଗାଯୋଗି ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ସୁନ୍ଦର ଯାନ—
ଯାଵଂତି ତସ୍ଯ ରୋମାଣି ଗୋଵୃଷସ୍ଯ ମହୀପତେ
ହେ ରାଜନ୍, ସେଇ ବୃଷର ଯେତେ ଟିଏ ଲୋମ ଅଛି—
ଗୋଲୋକାଦଵତୀର୍ଣସ୍ତୁ ଇହ ଲୋକେ ଦ୍ଵିଜୋ ଭଵେତ୍
ଗୋଲୋକରୁ ଅବତରି, ଏହି ଲୋକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଯଥୋକ୍ତଂ ତେ ମହାରାଜ କସ୍ଯ ଦେଯୋ ଵୃଷୋତ୍ତମଃ
ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି, ହେ ମହାରାଜ, କାହାକୁ ଉତ୍ତମ ବୃଷ ଦେବା ଉଚିତ?
ଯେ କ୍ଷାଂତଦାଂତାଃ ଶ୍ରୁତିପୂର୍ଣକର୍ଣା ଜିତେଂଦ୍ରିଯାଃ ପ୍ରାଣିଵଧାନ୍ନିଵୃତ୍ତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଖ୍ଷମାଶୀଳ, ଦମୀ, ଶ୍ରୁତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ କରିଛନ୍ତି, ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟାରୁ ବିରତ—
ଊର୍ଜସ୍ଵିନଂ ଭରସହଂ ଦୃଢକଂଧରଂ ଚ ଯଚ୍ଛଂତି ଯେ ଵୃଷମଶେଷଗୁଣୋପପନ୍ନମ୍
ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭାର ବହିପାରିବା, ଦୃଢ କଣ୍ଠ ବିଶିଷ୍ଟ ବୃଷ ଦାନ କରନ୍ତି—
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ଵୃଷଭଦାନଵ୍ରତଵର୍ଣନଂ ନାମ ଷଷ୍ଟଯୁତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ପବିତ୍ର ଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ଉତ୍ତର ପର୍ବରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ବୃଷଭ ଦାନ ବ୍ରତର ବିବରଣୀ' ନାମକ ଏହା ଏକ ଶତ ଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ।
କପିଲାଦାନମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନମ୍ ପୁଣ୍ଯଂ ଯତ୍ସର୍ଵଦାନାନାଂ ସର୍ଵପାତକନାଶନମ୍
କପିଳା ଗାଈ ଦାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିବରଣା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି—ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦାନ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ।