ଗୋସହସ୍ରାଦ୍ଵିନିଷ୍କୃଷ୍ଯ ସଵତ୍ସଂ ଦଶକଂ ଗଵାମ୍ ଅତଃ ପ୍ରଵେଶ୍ଯ ଦଶକଂ ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ପୂଜଯେତ୍
ହଜାରଟି ଗାଈ ମଧ୍ୟରୁ ଦଶଟି ବଛା ସହିତ ଚୟନ କର; ପରେ ସେମାନେକୁ ଆଣି, ପୋଶାକ ଓ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କର।
ସୁଵର୍ଣଘଂଟିକାଯୁକ୍ତଂ ତାମ୍ରଦୋହନକାନ୍ଵିତମ୍ ହେମରତ୍ନମଯୈଃ ଶୃଂଗୈଶ୍ଚାମରୈଶ୍ଚୋପଶୋଭିତମ୍
ସୁନା ଘଣ୍ଟି, ତାମ୍ବା ଦୁଧ ଦେବା ପାତ୍ର, ସୁନା ଓ ମଣିର ଶିଙ୍ଗ, ଚାମର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ମୁନଯଃ କେଚିଦିଚ୍ଛନ୍ତି କାଂଚନଂ ନଂଦିକେଶ୍ଵରମ୍
କିଛି ଋଷିମାନେ ସୁନାର ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆଶା କରନ୍ତି।
ଏକା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଋଷଭେ କେଷାଂଚିଦ୍ଦାନମିଷ୍ଯତେ
କିଛି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଶାଣ୍ଡକୁ ସିଧାସଳଖ ଦାନ ଦିଆଯାଏ।
ପତାକାଭିରଲଂକୃତ୍ଯ ଦେଵତାଯତନାନି ଚ
ପତାକା ଲଗାଇ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ଶୋଭାୟମାନ କରାଯାଏ,
ଯଦି ସର୍ଵା ନ ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ଗାଵଃ ସର୍ଵଗୁଣୋତ୍ତମାଃ
ଯଦି ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଥିବା ଗାଈ ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ,
ପୁଷ୍ପକାଲମଥୋ ଵାଦ୍ଯଗୀତମଂଗଲନିସ୍ଵନୈଃ ଇମମୁଚ୍ଚାରଯେନ୍ମଂତ୍ରଂ ଗୃହୀତକୁସୁମାଂଜଲିଃ ।। 4.159.
ପୁଷ୍ପ ଋତୁରେ, ବାଦ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ମଙ୍ଗଳଧ୍ୱନି ସହିତ, ହାତରେ ପୁଷ୍ପ ଧରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ନମୋ ଵୋ ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତିଭ୍ଯୋ ଵିଶ୍ଵମାତୃଭ୍ଯ ଏଵ ଚ
ହେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆକୃତିମାନେ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱର ମାଆମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଗଵାମଂଗେଷୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଭୁଵନାନ୍ଯେକଵିଂଶତିଃ
ଗାଈଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ଏକୋଇଶିଟି ଜଗତ ବସିଛି।
ଗାଵୋ ମମାଗ୍ରତଃ ସଂତୁ ଗାଵୋ ମେ ସଂତୁ ପୃଷ୍ଠତଃ
ମୋର ଆଗରେ ଗାଈ ରହୁ, ମୋ ପଛରେ ମଧ୍ୟ ଗାଈ ରହୁ।
ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଵୃଷରୂପେଣ ଧର୍ମଶ୍ଚୈଵ ସନାତନଃ
କାରଣ ତୁମେ ବୃଷ ଆକୃତିରେ ଚିରକାଳର ଧର୍ମ ହେଉଛ।
ଇତ୍ଯାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତତୋ ଦଯାଦ୍ଗୁରଵେ ନଂଦିକେଶ୍ଵରମ୍
ଏଭଳି କହି, ପରେ ଦୟାବଶତଃ ଗୁରୁ ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱରଙ୍କୁ
ଗଵାଂ ଶତମଥୈକୈକଂ ତଦର୍ଧଂ ଚାପି ଵିଂଶତିଃ
ଶତ ଗାଈ, କିମ୍ବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗାଈ, କିମ୍ବା ଏହାର ଅର୍ଦ୍ଧ, ଏବଂ କିଛି ବିଶି ଗାଈ ଦିଆଯାଏ।
ନୈକା ବହୁଭ୍ଯୋ ଦାତଵ୍ଯା ଦାତା ଦୋଷକରୋ ଭଵେତ୍
ଏକ ଗାଈକୁ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦାତା ତେଣୁ ଦୋଷୀ ହୁଏ।
ପଯୋଵ୍ରତସ୍ତତସ୍ତିଷ୍ଠେଦେକାହଂ ଗୋସହସ୍ରଦଃ
ଏକ ହଜାର ଗାଈ ଦେଇ, ପରେ ଏକ ଦିନ ପାଇଁ କେବଳ ଦୁଧ ଖାଇବା ବ୍ରତ ରଖିବା ଉଚିତ।
ନ ଦେଯା ଦୁର୍ବଲା ଧେନୁର୍ନାଲ୍ପକ୍ଷୀରା ନ ରୋଗିଣୀ
ଦୁର୍ବଳ, କମ୍ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା କିମ୍ବା ରୋଗା ଗାଈ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅନେନ ଵିଧିନା ଯସ୍ତୁ ଗୋସହସ୍ରପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍ ।। 4.159.
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ ଯିଏ ଏକ ହଜାର ଗାଈ ଦେଉଛି,
ଵିମାନେନାର୍କଵର୍ଣେନ କିଂକିଣୀଜାଲମାଲିନା
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାର ବିମାନରେ, ଘଣ୍ଟିର ଝାଳ ଲଗାଇ ଶୋଭିତ,
ସପ୍ତାଵରାନ୍ସପ୍ତ ପରାନ୍ସପ୍ତ ଚୈଵ ପରାଵରାନ୍
ସାତଟି ଉପର ଲୋକ, ସାତଟି ତଳ ଲୋକ ଓ ସାତଟି ମଧ୍ୟ ଲୋକ,
ସ୍ଵର୍ଗଲୋକାଚ୍ଚ୍ଯୁତୋ ଵାଥ ନାରୀ ଵା ସତ୍ପରାଯଣା
ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକରୁ ପଡ଼ିଯିବା କିମ୍ବା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଜଣେ ନାରୀ,
ନ ତ୍ଵେଵେଦଂ ଦାନମାତ୍ରଂ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ପାତ୍ରଂ କାଲୋ ଗୋଵିଶେଷୋ ଵିଘିଶ୍ଚ
କେବଳ ଦାନ କରିବାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବିବାଯାଏ ନାହିଁ; ଦାନ ଦେବା ବେଳେ ପାତ୍ର, ସମୟ, ଗାଈର ଗୁଣ ଓ ଶୁଦ୍ଧତା ଭଲଭାବେ ଦେଖିବା ଦରକାର।
ଏକାପି ଗୌର୍ବହୁଗୁଣା ଗୁଣିନେ ପ୍ରଦତ୍ତା ଦାତୁଃ କୁଲଂ ତ୍ରିପୁରୁଷଂ ଵିଧିଵତ୍ପୁନାତି
ଏକଟି ଗାଈ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଅନେକ ଗୁଣ ଥାଏ ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଦାତାଙ୍କର ତିନି ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଳକୁ ପବିତ୍ର କରେ।
ଵୃଷଭଦାନଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ thumb|500px|ଓଂକାରେଶ୍ଵର କ୍ଷେତ୍ରେ ନନ୍ଦିନଃ ପ୍ରତିମାନି। ପ୍ରତିମା ବାହ୍ଯମୁଖୀ ଅଥଵା ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ଅସ୍ତି। ନ ତୃପ୍ତିମଧିଗଚ୍ଛାମି ଜାତଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ଓଂକାରେଶ୍ୱର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ନନ୍ଦିଙ୍କର ପ୍ରତିମା ବାହାରକୁ କିମ୍ବା ଭିତରକୁ ମୁହଁ କରି ରହିଛି। ମୋର ମନ ତୃପ୍ତି ମିଳୁନି, ବଡ ଆଗ୍ରହ ଜନ୍ମିଛି।
ଗୋପତିଃ କିଲ ଗୋଵିନ୍ଦସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ
ଗୋପାଳ ଗୋବିନ୍ଦ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଗୋମାନ୍ୟଙ୍କର ନାଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ତଦ୍ଗୋଵୃଷଭଦାନସ୍ଯ ଫଲଂ ମେ କଥାଯାଚ୍ଯୁତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ଵୃଷଦାନଫଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ କଥଯାମି ତେ
ଅଚ୍ୟୁତ, ଗୋବୃଷଭ ଦାନର ଫଳ କହ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ ବୃଷ ଦାନର ପୁଣ୍ୟ ଫଳ କହୁଛି।
ପଵିତ୍ରଂ ପାଵନଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଦାନୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍ ଦଶଧେନୁପ୍ରଦାନାଦ୍ଧି ସ ଏଵୈକୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଏହା ପବିତ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏକଟି ବୃଷ ଦାନ ଦଶଟି ଗାଈ ଦାନକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ଯୋ ହୃଷ୍ଟଶ୍ଚାତିପୁଷ୍ଟାଂଗୋ ହ୍ଯରୋଗଃ ପାଂଡୁନନ୍ଦନ
ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ଯିଏ ଖୁସି ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରୋଗମୁକ୍ତ ବୃଷ ଦାନ କରେ—
ଧୁରଂଧରଃ ସ୍ଥାପଯତେ ଏକ ଏଵ କୁଲଂ ମହତ୍
ଯେଉଁ ବୃଷ ଭାର ବହିପାରିବା ଯୋଗ୍ୟ, ସେଉଁଠି ଦାତାଙ୍କର ବଡ କୁଳ ନିର୍ମାଣ ହୁଏ।
ଅଲଂକୃତ୍ଯ ଵୃଷଂ ଶାଂତଂ ପୁଣ୍ଯକାଲ ଉପସ୍ଥିତେ
ଉତ୍ତମ ସମୟରେ ଶାନ୍ତ ବୃଷକୁ ଭଲଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି—
ମଂତ୍ରେଣାନେନ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଵଦାମି ତେ
ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ କହୁଛି।