ଅଷ୍ଟମୂର୍ତେରଧିଷ୍ଠାନମତଃ ପାହି ସନାତନ 4.150.
ଏହିପରି, ହେ ସନାତନ, ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତିର ଆଶ୍ରୟକୁ ରକ୍ଷା କର ।
ସପ୍ତଜନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ ଵାଙ୍ମନଃ କାଯକର୍ମଜମ୍
ସପ୍ତ ଜନ୍ମରେ କଥା, ମନ ଓ ଦେହର କାମରୁ ହୋଇଥିବା ପାପ,
ଯାନଂ ଵୃଷଭସଂଯୁକ୍ତଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସୁଶୋଭିତମ୍
ବୃଷ ଯୁକ୍ତ ରଥ ଯାତ୍ରା, ଯାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଶୋଭାମୟ,
ଯାଵଂତି ତସ୍ଯ ରୋମାଣି ଗୋଵୃଷସ୍ଯ ମହୀପତେ
ହେ ରାଜା, ଗାଈ ଓ ବୃଷଙ୍କ ଦେହରେ ଯେତେ ଟିକି ରୋମ ଅଛି,
ଗୋଲୋକାଦଵତୀର୍ଣସ୍ତୁ ଇହଲୋକେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ଗୋଲୋକରୁ ଅବତରି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଛନ୍ତି।
ତଵୋକ୍ତଂ ଵୈ ମହାରାଜ କସ୍ଯ ଦେଯୋ ଵୃଷୋତ୍ତମଃ
ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ପଚାରିଥିବା ପ୍ରକାର, ଏହି ଉତ୍ତମ ବୃଷଭ କାହାକୁ ଦେବା ଉଚିତ?
ଯେଷାଂ ସଦା ଵୈ ଶ୍ରୁତିପୂର୍ଣକର୍ଣା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ପ୍ରାଣିଵଧେ ନିଵୃତ୍ତାଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର କାନ ସଦା ବେଦର ଶ୍ରବଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଛନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାଣୀହତ୍ୟାରୁ ବିରତ, ସେମାନେ ଏହା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଗାତ୍ରେ ଦୃଢଂ ଭାରସହଂ ସୁପୁଷ୍ଟଂ ସୁଶୃଙ୍ଗିଣଂ ସର୍ଵଗୁଣୋପପନ୍ନମ୍
ଯାହାର ଦେହ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭାର ବହିବାରେ ସମର୍ଥ, ଭଲ ଖାଇ ସୁସ୍ଥ, ଉତ୍ତମ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ, ସେଉଁଠି ଦେବା ଉଚିତ।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ଵୃଷଦାନଵିଧିଵର୍ଣନଂ ନାମ ପଂଚାଶଦୁତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରପର୍ବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ବୃଷଭ ଦାନ ବିଧି' ବିଷୟରେ ଏହି ଏକଶତ ପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଧେନୁଦାନଵ୍ରତଵିଧିଵର୍ଣନମ୍( ଅଥ ଵିଵିଧଦାନାନି) ସଂସାରାସାରତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶ୍ରୁତଶ୍ଚ ଵ୍ରତଵିସ୍ତରଃ
ଏବେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଗାଈ ଦାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦାନ ବିଷୟରେ କଥା: ଏହି ସଂସାରର ଅସାରତା ବୁଝି, ଉପବାସ ଓ ଦାନର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଶୁଣିଛି।
ଭୂଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଦାନମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ଦାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
ନହି ଦାନାତ୍ପରତରମନ୍ଯଦସ୍ତୀତି ମେ ମତିଃ
ମୋ ମତରେ, ଦାନଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ।
ଅନୀତଂ ଯାତି ଚାଧ୍ଵାନଂ ଧନଂ ଵିପ୍ରକରାର୍ପିତମ୍
ଯେ ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ସେ ଆଗାମୀ ଜୀବନରେ ସହଯାତ୍ରୀ ହୁଏ।
କିଂ କାଯେନ ସୁପୁଷ୍ଟେନ ବଲିନା ଚିରଜୀଵିନା
ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୁସ୍ଥ ଏବଂ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେହ ରଖିଲେ କଣ ଲାଭ?
ଗ୍ରାସାଦର୍ଦ୍ଧମପି ଗ୍ରାସ ମର୍ଥିଭ୍ଯଃ କିଂ ନ ଦୀଯତେ
ଯେଉଁଠି ଦରକାର, ସେଠି ଅର୍ଦ୍ଧ ମୁଠି ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ?
ଏକସ୍ମିନ୍ନପ୍ଯତିକ୍ରାଂତେ ଦିନେ ଦାନଵିଵର୍ଜିତେ
ଯଦି ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଦାନ ବିନା କଟିଯାଏ—
ଯସ୍ଯ ତ୍ରିଵର୍ଗଶୂନ୍ଯାନି ଦିନାନ୍ଯାଯାଂତି ଯାଂତି ଚ
ଯାହାଙ୍କର ଦିନ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ବିନା କଟିଯାଏ—
ଯୈର୍ନ ଦତ୍ତଂ ନ ଚ ହୁତଂ ନ ତୀର୍ଥେ ମରଣଂ କୃତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ହୋମ କରିନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିନାହାନ୍ତି—
ଦୀନା ନିରଶନା ରୂକ୍ଷାଃ କପାଲାଙ୍କିତପାଣଯଃ 4.151.
ସେମାନେ ଦୁଃଖୀ, ଭୁଖା, କଠିନ ଏବଂ ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର ଚିହ୍ନିତ ହାତ ଥିବା।
ଆଯାସଶତଲବ୍ଧସ୍ଯ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋପି ଗରୀଯସଃ
ଶତ ଶ୍ରମରେ ଯାହା ମିଳେ, ସେ ଜୀବନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼।
ନୋପଭୋଗୈଃ କ୍ଷଯଂ ଯାଂତି ନ ପ୍ରଦାନୈଃ ସମୃଦ୍ଧଯଃ
ଭୋଗ କରିଲେ ଧନ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ଦାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି କମେ ନାହିଁ।
ଅଦୃଷ୍ଟପରତତ୍ତ୍ଵୋପି ପାତ୍ରେଭ୍ଯୋ ଵିସୃଜେଦ୍ଧନମ୍
ଯେଉଁମାନେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଧନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଦାନାନି ବହୁରୂପାଣି କଥଯାମି ତଵାନଘ
ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଦାନ ବିଷୟରେ କହିବି।
କିଞ୍ଚିଦ୍ଵ୍ରତଂ ଯତ୍କ୍ରିଯତେ ପୂଜ୍ଯତେ ଚ ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ଯେ କୌଣସି ବ୍ରତ କିମ୍ବା ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳେ।
ଯାନି ଦାନାନି ଦେଯାନି ତାନ୍ଯାଚକ୍ଷ୍ଯ ଯଦୂତ୍ତମ
ହେ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେଉଁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ମୁଁ ଏହା ତୁମକୁ ବୁଝେଇଦେବି।
ଯେନ ଚୈଵ ଵିଧାନେନ ଦାନଂ ପୁଣ୍ଯସୁଖାଵହମ୍
କେଉଁ ପ୍ରକାରରେ ଦାନ ଦେଲେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ସୁଖ ମିଳେ, ମୁଁ ତାହା ମଧ୍ୟ କହିବି।
ଆସପ୍ତମଂ ପୁନଂତ୍ଯେତେ ଦୋହଵାହନଵେଦନୈଃ
ଦାନ, ଯାନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସପ୍ତମ ପିଢି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ରତା ଆସେ।
ଗୋଦାନମାଦୌ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷକ୍ରମଯୋଗତଃ
ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଗୋଦାନ ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ଅନୁକ୍ରମ ଓ ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ କହିବି।
ଦେଯାଃ କିଂଲକ୍ଷଣା ଗାଵଃ କାଶ୍ଚ ରାଜନ୍ଵିଵର୍ଜିତାଃ 4.151.
ହେ ରାଜନ୍, କେଉଁ ପ୍ରକାରର ଗାଈ ଦେବା ଉଚିତ ଏବଂ କେଉଁ ଗାଈ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ?
ନ୍ଯାଯାର୍ଜିତା ସଵତ୍ସା ଚ ପ୍ରଦେଯା ଶ୍ରୋତ୍ରିଯାଯ ଗୌଃ
ଯେ ଗାଈ ନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଏବଂ ବଛା ସହିତ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଗୋଟିଏ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।