ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶୁଶ୍ରୂଷାଵିଧିଵର୍ଣନଂ ନାମୈକୋନପଂଚା ଶଦୁତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରପର୍ବରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେବା ବିଧିର ବର୍ଣ୍ଣନା ନାମକ ଏକଶ ପଞ୍ଚାଶି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ।
ଵୃଷଦାନଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ନ ତୃପ୍ତିମଧିଗଚ୍ଛାମି ଜାତଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ମୋର ମନ ତୃପ୍ତି ପାଉନାହିଁ, ମୋ ମନରେ ଅନେକ ଜିଜ୍ଞାସା ଜନ୍ମିଛି ।
ଗୋପତିଃ କିଲ ଗୋଵିନ୍ଦସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ
ଗୋପାଳଙ୍କୁ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୋବିନ୍ଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ତସ୍ମାଦ୍ଗୋଵୃଷକଲ୍ପସ୍ଯ ଵିଧାନଂ କଥଯାଚ୍ଯୁତ
ସେହିପରି, ଅଚ୍ୟୁତ, ଗୋ ଓ ବୃଷ ଦାନ ବିଧି ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହ ।
ପଵିତ୍ରଂ ପାଵନଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଦାନୋତ୍ତମଂ ତଥା
ଏହା ପବିତ୍ର, ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥାଏ ଓ ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ।
ଦଶଧେନୁସମୋଽନଡ୍ଵାନେକଶ୍ଚୈଵ ଧୁରଂଧରଃ
ଦଶଟି ଗାଈ ସମାନ ଏକ ଅପରିବୃତ୍ତ ବୃଷ, ଯିଏ ଭାର ବୋହିପାରେ,
ଵୋଢା ଚ ଚାରୁପୃଷ୍ଠାଂଗୋ ହ୍ଯରୋଗଃ ପାଂଡୁନଂଦନ
ଯିଏ ଭାର ବୋହେ, ଦେହ ଦେଖିବାକୁ ଶୋଭାମୟ, ରୋଗ ନଥିବା, ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ,
ଧୁରଂଧରଃ ସ୍ଥାପଯତେ ଏକ ଏଵ କୁଲଂ ମହତ୍
ଏମିତି ଭାର ବୋହିବା ବୃଷ ଏକା ଏକା ଏକ ବଡ଼ ପରିବାରକୁ ଚଳାଇପାରେ ।
ଅଲଂକୃତ୍ଯ ଵୃଷଂ ଶାଂତଂ ପୁଣ୍ଯେହ୍ନି ସମୁପସ୍ଥିତେ
ପୁଣ୍ୟ ଦିନ ଆସିଲେ, ଶାନ୍ତ ବୃଷକୁ ଭଲଭାବରେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି,
ମଂତ୍ରେଣାନେନ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଵଦାମି ତେ
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ କହୁଛି, ତୁମେ ଶୁଣ ।
ଅଷ୍ଟମୂର୍ତେରଧିଷ୍ଠାନମତଃ ପାହି ସନାତନ 4.150.
ଏହିପରି, ହେ ସନାତନ, ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତିର ଆଶ୍ରୟକୁ ରକ୍ଷା କର ।
ସପ୍ତଜନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ ଵାଙ୍ମନଃ କାଯକର୍ମଜମ୍
ସପ୍ତ ଜନ୍ମରେ କଥା, ମନ ଓ ଦେହର କାମରୁ ହୋଇଥିବା ପାପ,
ଯାନଂ ଵୃଷଭସଂଯୁକ୍ତଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସୁଶୋଭିତମ୍
ବୃଷ ଯୁକ୍ତ ରଥ ଯାତ୍ରା, ଯାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଶୋଭାମୟ,
ଯାଵଂତି ତସ୍ଯ ରୋମାଣି ଗୋଵୃଷସ୍ଯ ମହୀପତେ
ହେ ରାଜା, ଗାଈ ଓ ବୃଷଙ୍କ ଦେହରେ ଯେତେ ଟିକି ରୋମ ଅଛି,
ଗୋଲୋକାଦଵତୀର୍ଣସ୍ତୁ ଇହଲୋକେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ଗୋଲୋକରୁ ଅବତରି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଛନ୍ତି।
ତଵୋକ୍ତଂ ଵୈ ମହାରାଜ କସ୍ଯ ଦେଯୋ ଵୃଷୋତ୍ତମଃ
ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ପଚାରିଥିବା ପ୍ରକାର, ଏହି ଉତ୍ତମ ବୃଷଭ କାହାକୁ ଦେବା ଉଚିତ?
ଯେଷାଂ ସଦା ଵୈ ଶ୍ରୁତିପୂର୍ଣକର୍ଣା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ପ୍ରାଣିଵଧେ ନିଵୃତ୍ତାଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର କାନ ସଦା ବେଦର ଶ୍ରବଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଛନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାଣୀହତ୍ୟାରୁ ବିରତ, ସେମାନେ ଏହା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଗାତ୍ରେ ଦୃଢଂ ଭାରସହଂ ସୁପୁଷ୍ଟଂ ସୁଶୃଙ୍ଗିଣଂ ସର୍ଵଗୁଣୋପପନ୍ନମ୍
ଯାହାର ଦେହ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭାର ବହିବାରେ ସମର୍ଥ, ଭଲ ଖାଇ ସୁସ୍ଥ, ଉତ୍ତମ ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ, ସେଉଁଠି ଦେବା ଉଚିତ।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ଵୃଷଦାନଵିଧିଵର୍ଣନଂ ନାମ ପଂଚାଶଦୁତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରପର୍ବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ବୃଷଭ ଦାନ ବିଧି' ବିଷୟରେ ଏହି ଏକଶତ ପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଧେନୁଦାନଵ୍ରତଵିଧିଵର୍ଣନମ୍( ଅଥ ଵିଵିଧଦାନାନି) ସଂସାରାସାରତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶ୍ରୁତଶ୍ଚ ଵ୍ରତଵିସ୍ତରଃ
ଏବେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଗାଈ ଦାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦାନ ବିଷୟରେ କଥା: ଏହି ସଂସାରର ଅସାରତା ବୁଝି, ଉପବାସ ଓ ଦାନର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଶୁଣିଛି।
ଭୂଯଶ୍ଚ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଦାନମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ଦାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
ନହି ଦାନାତ୍ପରତରମନ୍ଯଦସ୍ତୀତି ମେ ମତିଃ
ମୋ ମତରେ, ଦାନଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ।
ଅନୀତଂ ଯାତି ଚାଧ୍ଵାନଂ ଧନଂ ଵିପ୍ରକରାର୍ପିତମ୍
ଯେ ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ସେ ଆଗାମୀ ଜୀବନରେ ସହଯାତ୍ରୀ ହୁଏ।
କିଂ କାଯେନ ସୁପୁଷ୍ଟେନ ବଲିନା ଚିରଜୀଵିନା
ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୁସ୍ଥ ଏବଂ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେହ ରଖିଲେ କଣ ଲାଭ?
ଗ୍ରାସାଦର୍ଦ୍ଧମପି ଗ୍ରାସ ମର୍ଥିଭ୍ଯଃ କିଂ ନ ଦୀଯତେ
ଯେଉଁଠି ଦରକାର, ସେଠି ଅର୍ଦ୍ଧ ମୁଠି ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ?
ଏକସ୍ମିନ୍ନପ୍ଯତିକ୍ରାଂତେ ଦିନେ ଦାନଵିଵର୍ଜିତେ
ଯଦି ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଦାନ ବିନା କଟିଯାଏ—
ଯସ୍ଯ ତ୍ରିଵର୍ଗଶୂନ୍ଯାନି ଦିନାନ୍ଯାଯାଂତି ଯାଂତି ଚ
ଯାହାଙ୍କର ଦିନ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ବିନା କଟିଯାଏ—
ଯୈର୍ନ ଦତ୍ତଂ ନ ଚ ହୁତଂ ନ ତୀର୍ଥେ ମରଣଂ କୃତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଦାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ହୋମ କରିନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିନାହାନ୍ତି—
ଦୀନା ନିରଶନା ରୂକ୍ଷାଃ କପାଲାଙ୍କିତପାଣଯଃ 4.151.
ସେମାନେ ଦୁଃଖୀ, ଭୁଖା, କଠିନ ଏବଂ ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର ଚିହ୍ନିତ ହାତ ଥିବା।
ଆଯାସଶତଲବ୍ଧସ୍ଯ ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋପି ଗରୀଯସଃ
ଶତ ଶ୍ରମରେ ଯାହା ମିଳେ, ସେ ଜୀବନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼।