ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଛାଗ ଯଜ୍ଞାନାମଂଗତ୍ଵେନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ହେ ଛାଗ, ଯେହেতୁ ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ଅଂଶ ଭାବରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛ,
ଗଵାମଂଗେଷୁ ତିଷ୍ଠଂତି ଭୁଵନାନି ଚତୁର୍ଦଶ
ଗାଈର ଶରୀରରେ ଚଉଦ ଭୁବନ ବସିଥାନ୍ତି ।
ଯସ୍ମାଦଶୂନ୍ଯଂ ଶଯନଂ କେଶଵସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯ ଚ
ଯେହেতୁ କେଶବ ଓ ଶିବଙ୍କର ଶୟନ ସ୍ଥାନ କେବେ ଖାଲି ହୁଏନି,
ଯଥା ରତ୍ନେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସର୍ଵେ ଦେଵା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଯେପରି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ମଣିରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି,
ଯଥା ଭୂମିପ୍ରଦାନସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହଂତି ଷୋଡଶୀମ୍
ଯେପରି ଭୂମି ଦାନର ଏକ ଷୋଡଶିଂଶ ମାନ୍ୟତାକୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଲାଭ କରିପାରେନି,
ଏଵଂ ସଂପୂଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଵିଵର୍ଜିତଃ 4.141.
ଏଭଳି ଭାବେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଧନର ଚତୁରତା ବିନା ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ।
ଗ୍ରହସ୍ଵରୂପମତୁଲଂ କଥ୍ଯମାନଂ ନିବୋଧ ମେ ପଦ୍ମାସନଃ ପଦ୍ମକରଃ ପଦ୍ମଗର୍ଭସମଦ୍ଯୁତିଃ
ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ସେ ମନେ ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଛନ୍ତି, ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ପଦ୍ମ ଗର୍ଭର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ।
ଶ୍ଵେତଃ ଶ୍ଵେତାଂବରଧରୋ ଦଶାଶ୍ଵଃ ଶ୍ଵେତଭୂଷଣଃ
ସେମାନେ ସ୍ୱେତ ରଙ୍ଗର, ସ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଦଶଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥିବା ରଥରେ ବସିଛନ୍ତି, ସ୍ୱେତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ।
ରକ୍ତମାଲ୍ଯାଂବରଧରଃ କର୍ଣିକାରସମଂଦ୍ଯୁତିଃ
କେହି ଲାଲ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ।
ପୀତମାଲ୍ଯାଂବରଧରଃ ପୀତଗଂଧାନୁଲେପନଃ
କେହି ହଳଦିଆ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ହଳଦିଆ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇଛନ୍ତି ।
ଦେଵଦୈତ୍ଯଗୁରୂ ତଦ୍ଵତ୍ପୀତଶ୍ଵେତୌ ଚତୁର୍ଭୁଜୌ
ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କର ଗୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଚାରିଟି ହାତ, ହଳଦିଆ ଓ ସ୍ୱେତ ରଙ୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି ।
ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲଦ୍ଯୁତିଃ ଶୂଲୀ ଵରଦୋ ଗୃଧ୍ରଵାହନଃ
କେହି ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ମଣିର ଭଳି ଚମକୁଛନ୍ତି, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛନ୍ତି, ଗୃଧ୍ର ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି ।
ଶାର୍ଦୂଲଵଦନଃ ଖଡ୍ଗୀ ଵର୍ମୀ ଶୂଲୀ ଵରପ୍ରଦଃ
କେହି ବାଘର ମୁହଁ ଭଳି ମୁହଁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଖଡ଼ଗ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ବର୍ମ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛନ୍ତି ।
ଧୂମ୍ରା ଦ୍ଵିବାହଵଃ ସର୍ଵେ ଗଦିନୋ ଵିକୃତାନନାଃ
ସମସ୍ତେ ଧୂସର ରଙ୍ଗର, ଦୁଇଟି ହାତ, ଗଦା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଅଛି ।
ସର୍ଵେ କିରୀଟିନଃ କାର୍ଯା ଗ୍ରହା ଲୋକହିତାଵହାଃ
ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା ଭାବରେ ଚିତ୍ରିତ ହେବା ଉଚିତ, ସେମାନେ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଆଣନ୍ତି ।
ଗ୍ରହସ୍ଵରୂପମେତତ୍ତେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତଂ ପାଂଡୁନନ୍ଦନ 4.141.
ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ଏହିପରି ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ରୂପ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି ।
ଵିଧିନା ଗ୍ରହପୂଜାଂ ଯୋନେନ ତ୍ଵାରଭତେ ନରଃ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଗ୍ରହପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରେ,
ଯସ୍ତୁ ପୀଡାକରୋ ନିତ୍ଯଂ ମାଲ୍ଯଵିତ୍ତସ୍ଯ ଵା ଗ୍ରହଃ
ଯଦି କୌଣସି ଗ୍ରହ ସଦା ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ କିମ୍ବା ମାଳା ଧନର ମାଲିକଙ୍କ ହୁଏ,
ଗ୍ରହା ଗାଵୋ ନରେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ
ଗ୍ରହ, ଗାଈ, ରାଜାମାନେ ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—
ତସ୍ମାନ୍ନ ଦକ୍ଷିଣାହୀନଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ଏହିପରି, ଯିଏ ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି ଚାହେ, ସେ କେବେ ବି ଦକ୍ଷିଣା ବିନା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସଦୈଵାଽଯୁତହୋମୋଽଯଂ ନଵଗ୍ରହମଖଃ ସ୍ମୃତଃ
ଏହି ଦଶହଜାର ହୋମ ସଦା ନବଗ୍ରହ ପୂଜା ପାଇଁ ମନାଯାଏ।
ଵିଵାହୋତ୍ସଵଯଜ୍ଞେଷୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଦିଷୁ କର୍ମସୁ
ବିବାହ, ଉତ୍ସବ, ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟରେ—
କଥିତୋଽଯୁତହୋମୋଽଯଂ ଲକ୍ଷହୋମମତଃ ଶୃଣୁ
ଏହି ଦଶହଜାର ହୋମ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି; ଏବେ ଲକ୍ଷହୋମ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ପିତୄଣାଂ ଵଲ୍ଲଭୋ ଯସ୍ମାଦ୍ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦଃ
ଏହା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଇଥାଏ।
ଗୃହସ୍ଯୋତ୍ତରପୂର୍ଵେଣ ମଣ୍ଡପଂ କାରଯେଦ୍ବୁଧଃ
ଘରର ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଜ୍ଞାନୀ ଜଣେ ଏକ ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଦଶହସ୍ତମଥାଷ୍ଟୌ ଵା ହସ୍ତାନ୍କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଧାନତଃ 4.141.
ଏହାର ଲମ୍ବ ଦଶ ହସ୍ତ କିମ୍ବା ଆଠ ହସ୍ତ ହେବା ଉଚିତ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ।
ପ୍ରାଗୁତ୍ତରଂ ସମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରଦେଶଂ ମଂଡପସ୍ଯ ତୁ
ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ମଣ୍ଡପ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନ ବାଛିବା ଉଚିତ।
ମାନହୀନଂ ଚାପ୍ରଶସ୍ତମନେକଭଯଦଂ ଭଵେତ୍
ଯଦି ମାପ ଠିକ୍ ନଥାଏ, ତେବେ ଏହା ଅଶୁଭ ଓ ଅନେକ ବିପଦ ଆଣେ।
ଅସ୍ମାଦ୍ଦଶଗୁଣଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଲକ୍ଷହୋମେ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଲକ୍ଷହୋମ ଦଶଗୁଣ ବଡ଼।
ଦ୍ଵିହସ୍ତଵିସ୍ତୃତଂ ତଦ୍ଵଚ୍ଚତୁର୍ହସ୍ତାଯତଂ ପୁନଃ
ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଦୁଇ ହସ୍ତ ଏବଂ ଲମ୍ବ ଚାରି ହସ୍ତ ହେବା ଉଚିତ।