ଉତ୍ପଦ୍ଯତେ ମହାଂସ୍ତସ୍ମାତ୍ତତୋ ଭୂତାଦିରେଵ ହି । ଉତ୍ପଦ୍ଯତେ ଵିଶାଲଂ ଚ ଭୂତାଦେଃ କୁରୁନନ୍ଦନ
ସେ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଏକ ମହାନ୍ ଜୀବ ଜନ୍ମେ; ତେଣୁ, କୁରୁବଂଶୀ, ପ୍ରଥମେ ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁରୁ ଏକ ବିଶାଳ ଜଣ ଉଦଭବ ହୁଏ।
ଵିଶାଲାଚ୍ଚ ହରିସ୍ତାତ ହରେଶ୍ଚାପି ଵୃକାସ୍ତଥା । ଵୃକୈର୍ମୁଷ୍ଣନ୍ତି ଚ ବୁଧାସ୍ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଂ ଭଵେନ୍ନୃପ
ସେଇ ବିଶାଳରୁ ହରି ଏବଂ ହରେଶ ଗଢେ, ଏବଂ ସେହିପରି ଝିଙ୍କପାଇଁ; ମହର୍ଷିମାନେ ସେଇ ଝିଙ୍କର ଉପରେ ଉଷ୍ମା ପାଉନ୍ତି — ଏଭଳିକରେ, ରାଜା, ସବୁ କିଛି ଗଠିତ ହୁଏ।
ତଥୈଷାମେଵ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵତି ଵେଗତଃ । ମାତ୍ରାଣାଂ କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ଵିବୋଧସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍
ଏହି ପ୍ରକାରେ ତାଙ୍କର ରାଜାତନ୍ତ୍ରୀ ଶୀଘ୍ର ଉଦୟ ହୁଏ; ତେଣୁ, କୁରୁମଧ୍ୟର ଶିଂହ, ଜାଣ, ସେମାନଙ୍କର ମାପଦଣ୍ଡ ପରେ ଖୋଲା ହେବ।
ତସ୍ମାଦପି ହୃଷୀକାଣି ଵିଵିଧାନି ନୃପୋତ୍ତମ । ତଥେଯଂ ସୃଷ୍ଟିରାଖ୍ଯାତାଽଽରାଧ୍ଯତଃ କୁରୁନନ୍ଦନ
ତେଣୁ, ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ବହୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରସାଦ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିଭାବରେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ବିବୃତ କରାଯାଇଛି, କୁରୁଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ଯାହା ପୂଜ୍ୟ ମନ୍ୟ।
ଭୂଯୋ ନିବୋଧ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭୂତାନାମିହ ଵିସ୍ତରମ୍ । ଗୁଣାଧିକାନି ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ପୃଥିଵୀପତେ
ପୁଣି, ରାଜା, ଏଠାରେ ଜୀବମାନଙ୍କର ପ୍ରସାରକୁ ବୁଝ; ଏହିଠାରର ବିଭିନ୍ନ ଗୁଣର ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ପୃଥିବୀର ମାର୍ଜିନାଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଅଟୁଟ ଅଂଶ।
ଆକାଶମାଦିତଃ କୃତ୍ଵା ଉତ୍ତରୋତ୍ତରମେଵ ହି । ଏକଂ ଦ୍ଵୌ ଚ ତଥା ତ୍ରୀଣି ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚାପି ପଞ୍ଚ ଚ
ସେ ପ୍ରଥମେ ଆକାଶକୁ ଗଢିଲେ, ଏବଂ ସଦାଗତିରେ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ; ଗୋଟେ, ଦୁଇ, ଏବଂ ଏହିପରି ତିନି, ଚାରି, ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ମଧ୍ୟ।
ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ପଦ୍ମାସନଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ତୁ ସ ନାମାନି କର୍ମାଣି ଚ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ତାପରେ ସେଇ ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ତାଳପତ୍ର ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, — ସମସ୍ତଙ୍କର ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୂରତରିକ୍ତ ଓ ପୃଥକ ହୋଇଥିଲା।
ଵେଦଶବ୍ଦେଭ୍ଯ ଏଵାଦୌ ପୃଥକ୍ସଂସ୍ଥାଶ୍ଚ ନିର୍ମମେ । କର୍ମୋଦ୍ଭଵାନାଂ ଦେଵାନାଂ ସୋଽସୃଜଦ୍ଦେହିନାଂ ପ୍ରଭୁଃ
‘ବେଦ’ ଶବ୍ଦରୁ ମାତ୍ର ଏହି ପ୍ରଥମମାନେ ପୃଥକ୍ ଥିଲେ, ଅଯୋଗ୍ୟ; ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଧର୍ମକ୍ରିୟାରୁ ଜନ୍ମ ଲାଗିଥିବା ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେହୀ ଜୀବମାନେ ରଚିଲେ।
ତୁଷିତାନାଂ ଗଣଂ ରାଜନ୍ଯଜ୍ଞଂ ଚୈଵ ସନାତନମ୍ । ଦତ୍ତ୍ଵା ଵୀର ସମାନେଭ୍ଯୋ ଗୁହ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ସନାତନମ୍
ସେ ତୁଷିତଙ୍କ ଦଳ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ବଳିଦାନ ଘଟାଇଲେ, ଏବଂ ସମବଳବତ୍ସଳା ଯୋଧାମାନଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ ଦେଇଦେଲେ।
ଦୁଦୋହ ଯଜ୍ଞସିଦ୍ଧଯର୍ଥମୃଗ୍ଯଜୁଃ ସାମଲକ୍ଷଣମ୍ । କାଲଂ କାଲଵିଭକ୍ତୀଶ୍ଚ ଗ୍ରହାନୃତୂଂସ୍ତଥା ନୃପ
ସେ ବଳି ସଫଳତା ପାଇଁ ଦୁଧ ଉତ୍ପାଦନ କରାଇଲେ ଓ ସାମା-ସୂଚକ ଲକ୍ଷଣ ସହ ହରିବଳିକୁ; କାଳ, କାଳର ଭାଗଭାଗ, ଓ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ୟର ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା ଓ ଗ୍ରହଗ୍ରନ୍ଥୀୟ କଥାଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ, ରାଜା।
ସରିତଃ ସାଗରାଞ୍ଛୈଲାନ୍ସମାନି ଵିଷମାଣି ଚ । କାମଂ କ୍ରୋଧଂ ତଥା ଵାଚଂ ରତିଂ ଚାପି କୁରୁଦ୍ଵହ
ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପାہاଡ଼ — ସମସ୍ତ ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ସଦୃଶ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କରାଗଲା, ସହିତ ନାନା ପ୍ରକୃତିର ସତ୍ତାମାନେ; କାମ, କ୍ରୋଧ, ମୌଖିକ ବକ୍ତବ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କଲେ।
ସୃଷ୍ଟିଂ ସସର୍ଜ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସିସୃକ୍ଷୁର୍ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ । ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ଵିଵେକାଯ କର୍ମଣାଂ ଚ ତଥାସୃଜତ୍
ମହାରାଜ, ପ୍ରଭୁ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଗଢିଲେ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ସ୍ତ୍ରୀପୁରୁଷ ସୃଷ୍ଟି କରି ଧର୍ମ‑ଅଧର୍ମ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ବିଭିନ୍ନ କର୍ମପଥ ବଣ୍ଟନ କଲେ।
ସୁଖଦୁଃଖାଦିଭିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୈଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚେମା ନ୍ଯଯୋଜଯତ୍ । ଅଣ୍ଵ୍ଯୋ ମାତ୍ରାଵିନାଶିନ୍ଯୋ ଦଶାର୍ଧାନାଂ ତୁ ଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ସେ ସତ୍ତାମାନେକୁ ଦୁୟୋ ପକ୍ଷରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ — ଆନନ୍ଦ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ପରି; କେହି ଅଣୁସଦୃଶ ଅଖଣ୍ଡ ତଥା କେହି ଦଶ‑ଅର୍ଧ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ, ଯେପରି ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି।
ତାଭିଃ ସର୍ଵମିଦଂ ଵୀର ସମ୍ଭଵତ୍ଯନୁପୂର୍ଵଶଃ । ଯତ୍କୃତଂ ତୁ ପୁରା କର୍ମ ସନ୍ନିଯୁକ୍ତେନ ଵୈ ନୃପ
ଏହି ଭାବରେ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ କ୍ରମକ୍ରମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯାହା କର୍ମ ପୂର୍ବରୁ ହୋଇଥିଲା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟମଟି ଥିବା ଶାସକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରାଯାଇଥିଲା।
ସ ତଦେଵ ସ୍ଵଯଂ ଭେଜେ ସୃଜ୍ଯମାନଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ହିଂସ୍ରାହିଂସ୍ରେ ମୃଦୁକ୍ରୂରେ ଧର୍ମାଧର୍ମେ ଋତାନୃତେ
ସେହି ଶାସକ ପୁନର୍ବାର ଜନ୍ମନ୍ତର ହେଉଥିବା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପଠାଇଥାଏ — ହିଂସାଶୀ ଓ ଅହିଂସାଶୀ, ସଦାଚାରୀ ଓ ଦୁନୀତି, ଧର୍ମୀ ଓ ଅଧର୍ମୀ, ସତ୍ୟ ଓ ମିଥ୍ୟା ସମେତ।
ଯଦ୍ଯଥାସ୍ଯାଭଵତ୍ସର୍ଗେ ତତ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵଯମାଵିଶତ୍ । ଯଥା ଚ ଲିଙ୍ଗାନ୍ଯୃତଵଃ ସ୍ଵଯମେଵାନୁପର୍ଯଯେ
ଜନ୍ମ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ଥିଲା, ସେଇ ପ୍ରକୃତି ପୁନର୍ବାର ସ୍ବୟଂଚାଳିତ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଯେପରି ମିଥ୍ୟା ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ନିଜ କ୍ରମରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୋଇଥାଏ।
ସ୍ଵାନି ସ୍ଵାନ୍ଯଭିପଦ୍ଯନ୍ତେ ତଥା କର୍ମାଣି ଦେହିନଃ । ଲୋକସ୍ଯେହ ଵିଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ମୁଖବାହୂରୁପାଦତଃ
ଦେହୀନ୍ଦ୍ରୀୟମାନେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱାନୁସାରେ ନିଜର ଯୋଗ୍ୟ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ସଂସାରର ବୃଦ୍ଧିପାଇଁ ସେମାନେ ମୁଁହଁ, ହାତ, ଜଂଘା ଓ ପାଦରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମ କ୍ଷତ୍ରଂ ତଥା ଚୋଭୌ ଵୈଶ୍ଯଶୂଦ୍ରୌ ନୃପୋତ୍ତମ । ମୁଖାନି ଯାନି ଚତ୍ଵାରି ତେଭ୍ଯୋ ଵେଦା ଵିନିଃସୃତାଃ
ମୁଁହଁରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହାତରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଜଂଘାରୁ ବୈଶ୍ୟ ଓ ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ — ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାରାଜ; ଏହି ଚାରି ପାଦରୁ ବେଦ ଉଦ୍ଗତ ହେଲା।
ଋଗ୍ଵେଦସହିତା ତାତ ଵସିଷ୍ଠେନ ମହାତ୍ମନା । ପୂର୍ଵାନ୍ମୁଖାନ୍ମହାବାହୋ ଦକ୍ଷିଣାଚ୍ଚାପି ଵୈ ଶୃଣୁ
ଶୁଣ: ରିଗ୍ବେଦ ବିଶାଳାତ୍ମା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କର ପ୍ରଥମ ମୁହଁକୁଇଁଠାରୁ ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା; ପୂର୍ବଦିଗରୁ ଏହା ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥିଲା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ଥିବା ମହାଶକ୍ତି।
ଯଜୁର୍ଵେଦୋ ମହାରାଜ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯେନ ଵୈ ସହ । ସାମାନି ପଶ୍ଚିମାତ୍ତାତ ଗୌତମଶ୍ଚ ମହାନୃଷିଃ
ଯଜୁର୍ବେଦ, ମହାରାଜ, ଯଜ୍ଞାବଳ୍କ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଆସିଲା; ସାମବେଦ ପଶ୍ଚିମ ତରଫରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଗୌତମ ତାହାର ମହାର୍ଷି।
ଅଥର୍ଵଵେଦୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମୁଖାଚ୍ଚାପ୍ଯୁତ୍ତରାନ୍ନୃପ । ଋଷିଶ୍ଚାପି ତଥା ରାଜଞ୍ଛୌନକୋ ଲୋକପୂଜିତଃ
ଅଥର୍ବବେଦ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ରାଜାଙ୍କର ମୁହଁରୁ ଉତ୍ତର ଭେଦ ଉଦୟ ହେଲା; ଏହି ମୁହଁରୁ ଏକ ଋଷି ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ — ଏଭଳିଭାବେ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜାଙ୍କ ଧନୁରାଷ୍ଠୀ ସମ୍ମାନିତ ହେଲା।
ଯତ୍ତନ୍ମୁଖଂ ମହାବାହୋ ପଞ୍ଚମଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଅଷ୍ଟାଦଶପୁରାଣାନି ସେତିହାସାନି ଭାରତ
ସେଇ ମୁହଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତଧାରୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଞ୍ଚମ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଏହି ମୁହଁଠାରୁ ଅଠାର ପୁରାଣ ଏବଂ ଭାରତ ରାଜାଙ୍କର ଇତିହାସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ନିର୍ଗତାନି ତତସ୍ତସ୍ମାନ୍ମୁଖାତ୍କୁରୁକୁଲୋଦ୍ଵହ । ତଥାନ୍ଯାଃ ସ୍ମୃତଯଶ୍ଚାପି ଯମାଦ୍ଯା ଲୋକପୂଜିତାଃ
ସେଇ ମୁହଁଠାରୁ କୁରୁକୁଳ ଓ ସମାନ ବଂଶଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା; ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ମୃତିଗତ ଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ଯମରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ନିୟମ‑ନୀତି, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ମନାଯାଇଥିଲା।
ତତଃ ସ ଭଗଵାନ୍ଦେଵୋ ଦ୍ଵିଧା ଦେହମକାରଯତ୍ । ଦ୍ଵିଧା କୃତ୍ଵାତ୍ମନୋ ଦେହମର୍ଧେନ ପୁରୁଷୋଽଭଵତ୍
ତେବେ ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଦୁଇଭାଗିଆ ଭାବରେ ନିଜ ଦେହକୁ ଗଠନ କଲେ; ନିଜକୁ ବିଭକ୍ତ କରି ସେ ତାଙ୍କର ଏକ ଅର୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷ ହେଲେ।
ଅର୍ଧେନ ନାରୀ ତସ୍ଯାଂ ଚ ଵିରାଜମସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵାସୃଜଦ୍ଯଂ ତୁ ସ ସ୍ଵଯଂ ପୁରୁଷୋ ଵିରାଟ୍
ଅନ୍ୟ ଅର୍ଧରୁ ସେ ଏକ ନାରୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଯେଉଁଥିରେ ସେଇ ଅର୍ଧର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ତପସ୍ତପନାର ତାପରେ ସୃଜିତ, ସେଉଁଥିଲେ ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ବିଶ୍ୱାକାର।
ସ ଚକାର ତପୋ ରାଜନ୍ସିସୃକ୍ଷୁର୍ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ । ପତୀନ୍ପ୍ରଜାନାମସୃଜନ୍ମହର୍ଷୀନାଦିତୋ ଦଶ
ସେଇ ସାମ୍ରାଜ୍ୟୀ, ଯିଏ ତପସ୍ କରିଥିଲେ, ଅନେକ ପ୍ରକାରର ସନ୍ତାନ ସୃଷ୍ଟି କରିଲେ: ସେ ପତିବାଜନ୍ତି ଓ ସୂବ୍ୟଧାତ୍ମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ଆରମ୍ଭରେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଦଶ ମହାର୍ଷି ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କଲେ।
ନାରଦଂ ଚ ଭୃଗୁଂ ତାତ କଂ ପ୍ରଚେତସମେଵ ହି । ପୁଲହଂ କ୍ରତୁଂ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ଚ ଅତ୍ରିମଙ୍ଗିରସଂ ତଥା
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାରଦ, ଭୃଗୁ ଓ ତାତାକା ଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି; ପୁଳାହ, କ୍ରତୁ ଓ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ; ଅତ୍ରିମାନ୍ ଓ ଅଙ୍ଗିରାସ୍ ସହ ଗଣିତ ହେଲେ।
ମରୀଚିଂ ଚାପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯୋଽସାଵାଦ୍ଯଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଏତାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଅସୃଜଦ୍ ଭୂରିତେଜସଃ
ମରିଚି ମଧ୍ୟ, ଭାରତ, ଏହି ପ୍ରଜ୍ଜନକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗଣିତ ହେଉଥିଲେ; ଏହିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିମାନେ ସେଇ ମହାମହିମାଶାଳୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟୀ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ କରାଯାଇଥିଲେ।
ଅଥ ଦେଵାନୃଷୀନ୍ଦୈତ୍ଯାନ୍ସୋଽସୃଜତ୍କୁରୁନନ୍ଦନ । ଯକ୍ଷରକ୍ଷଃ ପିଶାଚାଂଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସୋଽସୁରାନ୍
ତାପରେ ସେଇ ରାଜା ଦେବତା, ଋଷି ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଲେ, ଏବଂ ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ଅସୁର ପ୍ରଭୂତି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲେ।
ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ପିତୄଣାଂ ଚ ସର୍ପାଣାଂ ଚୈଵ ଭାରତ । ନାଗାନାଂ ଚ ମହାବାହୋ ସସର୍ଜ ଵିଵିଧାନ୍ଗଣାନ୍
ସେ ମଣିଷ ଓ ପୀଠବଦ୍ଧ ପୂର୍ବଜମାନେ, ସାପ ଓ ଭାରତ, ମହାବଳୀ ଭାରତ, ନାଗବର୍ଗ ଇତ୍ୟାଦି ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ଏଭଳିଭାବରେ ତିନ୍ନପ୍ରକାରୀ ସେନା ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।