ଈତଯୋ ନ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ତସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁକୃତଂ ଭଯମ୍ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ଚିରଂକାଲମିନ୍ଦ୍ରଲୋକେ ମହୀଯତେ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ବାଧା ଆସେନାହିଁ; ଏହିପରି ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ଦୂର ହୁଏ। ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ରାଷ୍ଟ୍ରେ ପୁରେ ଚ ନଗରେ ସୁରରାଜକେତୋର୍ଯତ୍ରୋତ୍ସଵୋ ନୃପଜନୈଃ କ୍ରିଯତେ ସମେତ୍ଯ
ଦେଶ, ସହର ଓ ନଗରରେ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ଉତ୍ସବ ରାଜାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ପାଳନ କରନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ମହେନ୍ଦ୍ରଧ୍ଵଜମହୋତ୍ସଵଵର୍ଣନଂ ନାମୈକୋନଚତ୍ଵାରିଂଶଦୁତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରପର୍ବରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ମହେନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ମହୋତ୍ସବର ବର୍ଣ୍ନନା ନାମକ ଏକଶ ଚାଲିଶ ଉପରେ ଶତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଦୀପାଲିକୋତ୍ସଵଵର୍ଣନମ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ ପୁରା ଵାମନରୂପେଣ ଯାଚଯିତ୍ଵା ଧରାମିମାମ୍
ଦୀପାଳି ଉତ୍ସବର ବର୍ଣ୍ନନା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ପୂର୍ବେ ବାମନ ରୂପରେ ଏହି ପୃଥିବୀ ମାଗିଥିଲି,
ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ଦତ୍ତଵାନ୍ରାଜ୍ଯଂ ବଲିଂ ପାତାଲଵାସିନମ୍
ଏହି ରାଜ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ବଳି ପାତାଳରେ ବାସ କରିଥିଲେ।
ଏକମେଵ ହି ଭୋଗାର୍ଥଂ ବଲିରାଜ୍ଯେତିଚିହ୍ନିତମ୍
ମାତ୍ର ଭୋଗ ପାଇଁ, ବଳିଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଏପରି ଚିହ୍ନିତ ହେଲା।
କାର୍ତ୍ତିକେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷସ୍ଯ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ ନିଶାଗମେ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ପଂଚଦଶୀ ରାତିରେ,
କିମର୍ଥଂ ଦୀଯତେ ଦାନଂ ତସ୍ଯାଂ କା ଦେଵତା ଭଵେତ୍
ସେ ରାତିରେ ଦାନ କାହିଁକି ଦିଆଯାଏ, କେଉଁ ଦେବତାକୁ ପୂଜା କରାଯିବା ଉଚିତ୍?
କିଂସ୍ଵିତ୍ତସ୍ଯୈ ଭଵେଦ୍ଦେଯଂ କେଭ୍ଯୋ ଦେଵଂ ଜନାର୍ଦନ
ସେ ରାତିରେ କଣ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍, କାହାକୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍, ହେ ଜନାର୍ଦନ?
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ କାର୍ତ୍ତିକେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ଚ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ଦିନୋଦଯେ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: କାର୍ତ୍ତିକ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦଶୀ ଦିନ ଉଦୟରେ,
ଅପାମାର୍ଗପଲ୍ଲଵାନ୍ଵା ଭ୍ରାଭଯେନ୍ମସ୍ତକୋପରି
ଅପାମାର୍ଗ ଗଛର ପତ୍ର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଘୁଞ୍ଚାଇବା ଉଚିତ୍।
ହର ପାପମପାମାର୍ଗ ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣଂ ପୁନଃପୁନଃ ଅପାମାର୍ଗ ନମସ୍ତେସ୍ତୁ ଶରୀରଂ ମମ ଶୋଧଯ
ଅପାମାର୍ଗ, ତୁମେ ପୁନଃପୁନଃ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ ପାପ ଦୂର କର। ଅପାମାର୍ଗକୁ ନମସ୍କାର; ମୋ ଶରୀରକୁ ଶୁଧ୍ଧ କର।
( ଇତ୍ଯପାମାର୍ଗ ଭ୍ରମଣ ମନ୍ତ୍ରଃ) ତତଶ୍ଚ ତର୍ପଣଂ କାର୍ଯଂ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ନାମଭିଃ ଵୈଵସ୍ଵତାଯ କାଲାଯ ସର୍ଵଭୂତକ୍ଷଯାଯ ଚ ।।4.140.୧
ଏହା ଅପାମାର୍ଗ ଘୁଞ୍ଚାଇବାର ମନ୍ତ୍ର। ତାପରେ, ଧର୍ମରାଜ, ବୈବସ୍ବତ, କାଳ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଶକ ନାମରେ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ନରକାଯ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯୋ ଦୀପଃ ସଂପୂଜ୍ଯ ଦେଵତାଃ
ଦେବତାମାନେ ପୂଜିବା ପରେ, ନରକଙ୍କୁ ଦୀପ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦୀନାଂ ଭଵନେଷୁ ମଠେଷୁ ଚ
ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କର ଘର ଓ ମଠଗୁଡ଼ିକରେ,
ପ୍ରାକାରୋଦ୍ଯାନଵାପୀଷୁ ପ୍ରତୋଲୀନିଷ୍କୁଟେଷୁ ଚ ମଂଦୁରାସୁ ଵିଵିକ୍ତାସୁ ହସ୍ତିଶାଲାସୁ ଚୈଵ ହି
ପାଖା, ଉଦ୍ୟାନ, ଆଉ ଆଣ୍ଡା ଓ ଗୁଆ, ଦ୍ବାର, ମଣ୍ଡପ ଓ ଅଲଗା ଗୋଶାଳା, ହାତୀ ଶାଳା ଭିତରେ,
ଏଵଂ ପ୍ରଭାତସମଯେଽମାଵାସ୍ଯାଯାଂ ନରାଧିପ
ଏପରି ଭାବରେ, ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନର ସକାଳେ, ରାଜା,
କୃତ୍ଵା ତୁ ପାର୍ଵଣଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଦଧିକ୍ଷୀରଘୃତାଦିଭିଃ
ଦହି, ଦୁଧ, ଘିଅ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂର୍ବକୁ ପିତୃପୂଜା କରି,
ତତୋଽପରାହ୍ଣସମଯେ ଘୋଷଯେନ୍ନଗରେ ନୃପଃ
ତାପରେ ଦିନ ଶେଷ ହେବାବେଳେ, ରାଜା ସହରରେ ଘୋଷଣା କରିବା ଉଚିତ,
ଲୋକଶ୍ଚାପି ପରେ ହୃଷ୍ଯେତ୍ସୁଧାଧଵଲିତାଜିରେ
ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅମୃତରେ ଧୋଇଯାଇଥିବା ଦେଉଳ ଭିତରେ ଖୁସି ହେଇଯାନ୍ତି,
ଦ୍ଯୂତପାନରତୋଦୃପ୍ତନରନାରୀମନୋହରେ ୧୮ . ତାଂବୂଲହୃଷ୍ଟ ଵଦନେ କୁଙ୍କୁମକ୍ଷୋଦଚର୍ଚିତେ
ଜୁଆ ଓ ମଦରେ ମଗ୍ନ ନରନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାନରେ, ପାନ ଖାଇ ମନ୍ଦିର ହସିଥିବା ମୁହଁ ଓ କୁଙ୍କୁମ ଲଗାଇ ଶୋଭିତ,
ଦୁକୂଲପଟ୍ଟନେପଥ୍ଯେ ସ୍ଵର୍ଣମାଣିକ୍ଯଭୂଷିତେ 4.140.
ସୁନ୍ଦର ତନ୍ତୁ ଓ ପଟ ପୋଷାକରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭୂଷିତ,
ଯୁଵତୀଜନସଂକୀର୍ଣଵସ୍ତ୍ରୋଜ୍ଜ୍ଵଲଵିହାରିଣି ପ୍ରଦୋଷେ ଦୋଷରହିତେ ଶସ୍ତଦୋଷାଗମେ ଶୁଭେ
ଯୁବତୀମାନେ ଭରିଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଉଳ ଭିତରେ, ଦିନ ଶେଷ ଦିନ ଦୋଷ ନଥିବା ଶୁଭ ସମୟରେ,
ଶଶିପୂର୍ଣମୁଖାଭିଶ୍ଚ କନ୍ଯାଭିଃ କ୍ଷିପ୍ତତଣ୍ଡୁଲମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁ ଥିବା କନ୍ୟାମାନେ ଚାଉଳ ଛାଡ଼ୁଥିବା,
ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣୋ ନତୋ ମୂର୍ଘ୍ନି ମନୁଜାନାଂ ଜନାଧିପଃ ନୀରାଜନଂ ତୁ ତେନେହ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଵିଜଯପ୍ରଦମ୍
ରାଜା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଘୂରୁଥିବା, ଏଠାରେ ଦୀପ ଦେଖାଇ ନୀରାଜନ କରିଥିବା, ଯାହାକୁ ବିଜୟ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ କୁହାଯାଏ,
ତସ୍ମାଜ୍ଜନେନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ରକ୍ଷୋଦୋଷଭଯାପହମ୍
ତେଣୁ ଏହା ଲୋକମାନେ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଭୟ ଦୂର କରେ,
କ୍ଷୁଦ୍ରୋପସର୍ଗରହିତେ ରାଜଚୌରଭଯୋଜ୍ଝିତେ
ଯେଉଁଠାରେ ଛୋଟ ଅସୁବିଧା ଓ ରାଜା ଓ ଚୋରଙ୍କ ଭୟ ନଥାଏ,
ତତୋଽର୍ଦ୍ଧରାତ୍ରସମଯେ ସ୍ଵଯଂ ରାଜା ଵ୍ରଜେତ୍ପୁରମ୍
ତାପରେ ମଧ୍ୟରାତି ସମୟରେ, ରାଜା ନିଜେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ,
ମହତା ତୂର୍ଯଘୋଷେଣ ଜ୍ଵଲଦ୍ଭିର୍ହସ୍ତଦୀପକୈଃ
ବଡ଼ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଓ ହାତରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦୀପ ନେଇ,
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯମୃଦ୍ଧିଂ ଚୈଵାତ୍ମନଃ ଶୁଭାମ୍
ସେ ଏହି ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ନିଜର ଶୁଭ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଦେଖି,