ଆରୋପଯେଦ୍ରଥେ ଦେଵଂ ମୂଲମଂତ୍ରେଣ ମଂତ୍ରଵିତ୍
ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମନ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟା ଜଣେ ଦେବତାଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇବେ ।
ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ନଯତି ଵାଜିନଃ ପୁରୋ ଯତ୍ରଯତ୍ର କାମଯତେ ସୁଷାରଥିଃ ଶଂଖଦୁଂଦୁଭିନିର୍ଘୋଷୈଃ କାହଲାନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନୈଃ
ସୁନିପୁଣ ରଥଚାଳକ ରଥରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ନେଇଯାନ୍ତି; ଶଂଖ, ଢୋଳ ଓ କାହଳର ଧ୍ୱନି ସହିତ ଯାତ୍ରା ହୁଏ ।
ଦୋଷାସୁଖେନ ରମିତଂ ପ୍ରେଷଣୀଯପୁରଃସରମ୍
ରାତିର ଆନନ୍ଦରେ ମନ ହରଷିତ, ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଯାତ୍ରା ଚାଲିଥାଏ ।
ତାଂବୂଲାନି ରଥେ ଦଦ୍ଯାତ୍ପୁଷ୍ପମାଲାଯୁତାନି ଚ
ରଥରେ ପାନ ଓ ଫୁଲମାଳା ରଖିବା ଉଚିତ ।
ଯସ୍ଯଯସ୍ଯ ଗୃହେଭ୍ଯେତି ପ୍ରେରିତୋ ରଥିନା ରଥଃ । ।। 4.134.
ଯେଉଁ ଘରକୁ ରଥବାନ୍ଦା ଚାଳି ନେଇଯାଏ, ସେଠାରେ ଏହି ରଥ ପହଞ୍ଚେଇ ଦିଏ—
ଇତରୋଽପି ଭଵେତ୍ପୂଜ୍ଯଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଗୃହିଣାଂ ଗୃହେ
ସେଠାକୁ ଯେତେବେଳେ ରଥ ଘରମାଳିକଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚେ, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
କଦାଚିଦକ୍ଷଭଙ୍ଗଃ ସ୍ଯାଦ୍ଧ୍ଵଜଭଂଗୋଽଥ ଵା ଭଵେତ୍
କେବେ କେବେ ରଥର ଧୁରି ଭାଙ୍ଗିଯାଇପାରେ, କିମ୍ବା ଧ୍ୱଜ ଭାଙ୍ଗିଯାଇପାରେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତତ୍ର ସଂପୂଜ୍ଯ ହୋମଃ କାର୍ଯୋ ଵିଜାନତା
ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ସମ୍ମାନ କରି, ଜ୍ଞାନ ସହିତ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରେରଣୀପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯୈଶ୍ଚ ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ରଥୋତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁମାନେ ରଥକୁ ଚଳାନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଉତ୍ତମ ରଥକୁ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ।
ଦୋଲାଗ୍ରାହୈଶ୍ଚକ୍ରଦୋଲାଭ୍ରମୈର୍ଡମରକୈସ୍ତଥା
ଯେଉଁମାନେ ରଥକୁ ଝୁଲାନ୍ତି, ଚକ୍ର ଝୁଲା ଘୁରାନ୍ତି, ଏବଂ ଡମରୁ ଓ ଡ଼ାକ ଲାଗେ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ—
ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ପାର୍ଥ ସୁଖଦଂ ତୁ ରଥୋତ୍ସଵମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ଏଭଳି ଯିଏ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ରଥଉତ୍ସବ କରେ—
ଯଃ କାରଯିତ୍ଵା ସୌଵର୍ଣଂ ରୌପ୍ଯଂ ଵା ରଥମୁତ୍ତମମ୍
ଯିଏ ସୁନା କିମ୍ବା ଚାଁଦିର ଉତ୍ତମ ରଥ ତିଆରି କରେ—
ଵର୍ଣକୈଶ୍ଚିତ୍ରିତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଦାରୁଜଂ ଵା ସୁଶୋଭନମ୍
କିମ୍ବା ରଙ୍ଗ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଶୋଭିତ ଦେବତାମୟ ଗଛର ରଥ ତିଆରି କରେ—
ସ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ସୁଚିରାତ୍ସୁଖାନି ଚ ସମଶ୍ନୁତେ
ସେ ଏହି ମଣିଷ ଲୋକରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ।
ସ୍ଥାପଯେତ୍ସର୍ଵଭାଗେ ତୁ ଗେଯଂ ଵାଦ୍ଯପୁରଃସରମ୍ 4.134.
ସେ ସମସ୍ତ ଅଂଶରେ ବାଦ୍ୟ ଓ ଗୀତ ଆଗରେ ଗାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ରାପି ଜାଗରଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵାଦ୍ଯଗୀତସୁମଂ ଗଲୈଃ
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ବାଦ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ଫୁଲମାଳା ସହିତ ଜାଗର କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯଵିନୋଦେନ ତାଂ ରାତ୍ରିମତିଵାହଯେତ୍
ସେ ରାତିଟିକୁ ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ ମନୋରଞ୍ଜନ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା କାଟିବା ଉଚିତ।
ମହାଯାତ୍ରାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ତତ୍ରାପ୍ଯଦ୍ଭୁତଚେଷ୍ଟିତମ୍ ୬୩ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ଷଷ୍ଠେଽହ୍ନି ଭଵନଂ ନଯେତ୍
ସେଠାରେ ବଡ଼ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ, ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରି, ଛଅ ଦିନରେ ଘରକୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵପାପହରା ପୁଣ୍ଯା କିଞ୍ଚିଦନ୍ଯନ୍ନିବୋଧ ମେ
ଏହା ପବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ; ଏବେ ଆଉ କିଛି ଶୁଣ।
ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ପଂକଜକରାଂ ପୂଜଯେଦ୍ଵା ସରସ୍ଵତୀମ୍
ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ପଦ୍ମଧାରିଣୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଅଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ଚ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯଃ ଶଶିଶେଖରଃ
ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଚନ୍ଦ୍ରଶିଖର ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଦଶମ୍ଯାମୃଷଯଃ ଶାଂତାଃ ସର୍ଵେ ଵ୍ଯାସପୁରସ୍ସରାଃ
ଦଶମୀ ତିଥିରେ ବ୍ୟାସ ଆଦି ସମସ୍ତ ଶାନ୍ତ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ତ୍ରିନେତ୍ରୋତ୍ଥଵହ୍ନିନା ଶାଂତଵିଗ୍ରହମ୍
ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ, ତିନି ଆଖି ଥିବା ଭଗବାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ଶାନ୍ତ ରୂପ ଦେଖାଯାଏ।
ଆଂଦୋଲକେ ମଦନକେ ରଥଯାତ୍ରାସୁ ଚୈଵ ହି ଯାତ୍ରା ଵାସଂତିକୀ ଚେଯଂ ଚିତ୍ତସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯକରୀ ପରା।।4.134.
ଝୁଲା ଉତ୍ସବ, ମଦନ ଉତ୍ସବ ଓ ରଥଯାତ୍ରାରେ, ଏହି ବସନ୍ତ ଯାତ୍ରା ମନକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ସମ୍ଯକ୍ସୁଧାଧଵଲିତେ ଭଵନେ ସୁରାଣାମଂତସ୍ସୁଵସ୍ତ୍ରମଣିମୌକ୍ତିକଦାନଚିତ୍ରେ
ସୁଧାରେ ଧୋଇଥିବା ଘରରେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ବସ୍ତ୍ର, ମଣି ଓ ମୁକ୍ତା ଦାନ ଦେଖାଯାଏ।
ମଦନମହୋତ୍ସଵଵର୍ଣନମ୍ ଉମାପତିଃ ପଶୁପତିର୍ଧ୍ଯାନାସକ୍ତୋ ବଭୂଵ ହ
ଉମାଙ୍କ ପତି ପଶୁପତି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଇ ରହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଃ ସମାମଂତ୍ର୍ଯ ଵିବୁଧୈଃ ପୁତ୍ରଲବ୍ଧଯେ
ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ପୁଅ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ପ୍ରହିତଃ କ୍ଷୋଭଣାର୍ଥାଯ ସମର୍ଥ ଇତି ମନ୍ମଥଃ
ମନମଥଙ୍କୁ, ଯିଏ ଏହି କାମରେ ସମର୍ଥ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବା ପାଇଁ ପଠାଯାଇଲା।
ରତିପ୍ରୀତିମଦୋନ୍ମାଦଵସଂତଶ୍ରୀସହାଯଵାନ୍
ରତି, ଆନନ୍ଦ, ମଦ ଓ ବସନ୍ତ ଦେବୀ ସହିତ ସେ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଆମ୍ରାଶୋକଵନୋତ୍ତଂସୋ ମାଲତୀକୃତଶେଖରଃ
ଆମ୍ର ଓ ଅଶୋକ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲର ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।