ସଂଚିଂତ୍ଯୈଵଂ ସମାନାଯ୍ଯ ଵସଂତଂ ପ୍ରାହ ଶଂକରଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ବସନ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି, ଶଙ୍କର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ:
ସିତପକ୍ଷଃ ସହାଯୋଽଯଂ ସର୍ଵଭୂତସୁଖପ୍ରଦଃ
ଏହି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସହଯୋଗୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ ।
ଯୋ ଯଥା ରଥମାରୂଢଃ ସମାଯାତଃ ସମୀକ୍ଷିତୁମ୍
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଭଳି ରଥ ଚଢ଼ି ଦେଖିବାକୁ ଆସନ୍ତି,
କାରଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଯେ ମର୍ତ୍ଯା ରଥଯାତ୍ରାମହୋତ୍ସଵମ୍
ଯେମାନେ ମାନବ ମହାନ ରଥଯାତ୍ରା ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କରନ୍ତି,
ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ଵସଂତଂ ଚ ତତଃ ସୁରୈଃ
ଏଭଳି କହି, ଭଗବାନ ବସନ୍ତଙ୍କୁ ଏବଂ ଦେବମାନେ ସହିତ,
ଆରୋପଯେତ୍କଥଂ ଦେଵାନ୍ରଥେ ଵଦ ଜଗତ୍ପତେ ।। 4.134.
ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଦେବତାମାନେ କିପରି ରଥରେ ବସାଯିବେ, ମତେ କୁହ ।
ସୁଦୃଢାକ୍ଷଂ ଦୃଢାବଂଧଂ ସୁଚକ୍ରରଥକୂବରମ୍
ମଜବୁତ ଧୁରା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନ୍ଧ, ଭଲ ଚକା ଓ ଦଣ୍ଡ ଥିବା ରଥ ତିଆରି କର ।
ଅଥ ଵା ଵଂଶଵିହିତଂ ନେତ୍ରପଟ୍ଟପଟାଵୃତମ୍
ନହେଲେ, ବାଁସରେ ବନାଯାଇଥିବା, କପଡ଼ା ଓ ଜାଲିରେ ଢାକା ରଥ ମଧ୍ୟ ଚାଲିବ ।
ସିତଗୋଯୁଗସଂଯୁକ୍ତଂ ପଞ୍ଚବାଣପତାକିନମ୍
ଧଳା ବଳଦ ଯୁଗଳ ଯୋଗାଯୋଗ ଥିବା, ପାଞ୍ଚବାଣ ପତାକା ଲଗାଇଥିବା ରଥ ।
ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ତତଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଗ୍ରହଯଜ୍ଞଵିଧାନତଃ
ତାପରେ, ଗ୍ରହଯଜ୍ଞ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ ବୈଶ୍ୱଦେବ କରିବା ଉଚିତ ।
ଆରୋପଯେଦ୍ରଥେ ଦେଵଂ ମୂଲମଂତ୍ରେଣ ମଂତ୍ରଵିତ୍
ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମନ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟା ଜଣେ ଦେବତାଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇବେ ।
ରଥେ ତିଷ୍ଠନ୍ନଯତି ଵାଜିନଃ ପୁରୋ ଯତ୍ରଯତ୍ର କାମଯତେ ସୁଷାରଥିଃ ଶଂଖଦୁଂଦୁଭିନିର୍ଘୋଷୈଃ କାହଲାନାଂ ଚ ନିଃସ୍ଵନୈଃ
ସୁନିପୁଣ ରଥଚାଳକ ରଥରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ନେଇଯାନ୍ତି; ଶଂଖ, ଢୋଳ ଓ କାହଳର ଧ୍ୱନି ସହିତ ଯାତ୍ରା ହୁଏ ।
ଦୋଷାସୁଖେନ ରମିତଂ ପ୍ରେଷଣୀଯପୁରଃସରମ୍
ରାତିର ଆନନ୍ଦରେ ମନ ହରଷିତ, ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଯାତ୍ରା ଚାଲିଥାଏ ।
ତାଂବୂଲାନି ରଥେ ଦଦ୍ଯାତ୍ପୁଷ୍ପମାଲାଯୁତାନି ଚ
ରଥରେ ପାନ ଓ ଫୁଲମାଳା ରଖିବା ଉଚିତ ।
ଯସ୍ଯଯସ୍ଯ ଗୃହେଭ୍ଯେତି ପ୍ରେରିତୋ ରଥିନା ରଥଃ । ।। 4.134.
ଯେଉଁ ଘରକୁ ରଥବାନ୍ଦା ଚାଳି ନେଇଯାଏ, ସେଠାରେ ଏହି ରଥ ପହଞ୍ଚେଇ ଦିଏ—
ଇତରୋଽପି ଭଵେତ୍ପୂଜ୍ଯଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଗୃହିଣାଂ ଗୃହେ
ସେଠାକୁ ଯେତେବେଳେ ରଥ ଘରମାଳିକଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚେ, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
କଦାଚିଦକ୍ଷଭଙ୍ଗଃ ସ୍ଯାଦ୍ଧ୍ଵଜଭଂଗୋଽଥ ଵା ଭଵେତ୍
କେବେ କେବେ ରଥର ଧୁରି ଭାଙ୍ଗିଯାଇପାରେ, କିମ୍ବା ଧ୍ୱଜ ଭାଙ୍ଗିଯାଇପାରେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତତ୍ର ସଂପୂଜ୍ଯ ହୋମଃ କାର୍ଯୋ ଵିଜାନତା
ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ସମ୍ମାନ କରି, ଜ୍ଞାନ ସହିତ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରେରଣୀପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯୈଶ୍ଚ ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ରଥୋତ୍ତମମ୍
ଯେଉଁମାନେ ରଥକୁ ଚଳାନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଉତ୍ତମ ରଥକୁ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ।
ଦୋଲାଗ୍ରାହୈଶ୍ଚକ୍ରଦୋଲାଭ୍ରମୈର୍ଡମରକୈସ୍ତଥା
ଯେଉଁମାନେ ରଥକୁ ଝୁଲାନ୍ତି, ଚକ୍ର ଝୁଲା ଘୁରାନ୍ତି, ଏବଂ ଡମରୁ ଓ ଡ଼ାକ ଲାଗେ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ—
ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ପାର୍ଥ ସୁଖଦଂ ତୁ ରଥୋତ୍ସଵମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ଏଭଳି ଯିଏ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ରଥଉତ୍ସବ କରେ—
ଯଃ କାରଯିତ୍ଵା ସୌଵର୍ଣଂ ରୌପ୍ଯଂ ଵା ରଥମୁତ୍ତମମ୍
ଯିଏ ସୁନା କିମ୍ବା ଚାଁଦିର ଉତ୍ତମ ରଥ ତିଆରି କରେ—
ଵର୍ଣକୈଶ୍ଚିତ୍ରିତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଦାରୁଜଂ ଵା ସୁଶୋଭନମ୍
କିମ୍ବା ରଙ୍ଗ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଶୋଭିତ ଦେବତାମୟ ଗଛର ରଥ ତିଆରି କରେ—
ସ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ସୁଚିରାତ୍ସୁଖାନି ଚ ସମଶ୍ନୁତେ
ସେ ଏହି ମଣିଷ ଲୋକରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ।
ସ୍ଥାପଯେତ୍ସର୍ଵଭାଗେ ତୁ ଗେଯଂ ଵାଦ୍ଯପୁରଃସରମ୍ 4.134.
ସେ ସମସ୍ତ ଅଂଶରେ ବାଦ୍ୟ ଓ ଗୀତ ଆଗରେ ଗାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ରାପି ଜାଗରଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵାଦ୍ଯଗୀତସୁମଂ ଗଲୈଃ
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ବାଦ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ଫୁଲମାଳା ସହିତ ଜାଗର କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରେକ୍ଷଣୀଯଵିନୋଦେନ ତାଂ ରାତ୍ରିମତିଵାହଯେତ୍
ସେ ରାତିଟିକୁ ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ ମନୋରଞ୍ଜନ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା କାଟିବା ଉଚିତ।
ମହାଯାତ୍ରାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ତତ୍ରାପ୍ଯଦ୍ଭୁତଚେଷ୍ଟିତମ୍ ୬୩ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ଷଷ୍ଠେଽହ୍ନି ଭଵନଂ ନଯେତ୍
ସେଠାରେ ବଡ଼ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ, ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରି, ଛଅ ଦିନରେ ଘରକୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵପାପହରା ପୁଣ୍ଯା କିଞ୍ଚିଦନ୍ଯନ୍ନିବୋଧ ମେ
ଏହା ପବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ; ଏବେ ଆଉ କିଛି ଶୁଣ।
ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ପଂକଜକରାଂ ପୂଜଯେଦ୍ଵା ସରସ୍ଵତୀମ୍
ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ପଦ୍ମଧାରିଣୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।