ଵସଂତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵୋଽଯଂ କୋଽପ୍ଯପୂର୍ଵୋ ଵିଜୃଂଭତେ
ବସନ୍ତର ପ୍ରଭାବ ଏମିତି, ଅଦ୍ଭୁତ ଏକ ବିସ୍ତାର ଦେଖାଯାଉଛି।
ଵୃକ୍ଷାଃ ପକ୍ଷିଶତାକୀର୍ଣା ଵିଜିଘ୍ରାଣମୁଖାଃ ସୁରାଃ
ଗଛମାନେ ଶତଶତ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଯାଇଛନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧ ଶ୍ୱାସ ନେଉଛନ୍ତି।
କୃତଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷସୁମହାନ୍ଵସଂତୋ ନ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ
ବସନ୍ତ ଏବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି; ଏଭଳି ବସନ୍ତ ତିନି ଲୋକରେ ନାହିଁ।
ଉଭାଵପି ପ୍ରତପ୍ଯେତେ ପଶ୍ଯେଦଂ କାମଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଦୁଇଜଣେ ଉତ୍ତେଜିତ; ଏହି କାମନାର ଖେଳ ଦେଖ।
ପାଦପାଃ ପଲ୍ଲଵଶତୈର୍ନୃତ୍ଯଂତେ ଚ ପ୍ରହର୍ଷିଣଃ
ଗଛମାନେ ଶତଶତ କିଶଳୟରେ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
କୌତୁକାକୁଲିତଃ ଶୀଘ୍ରମାରୁରୋହ ରଥଂ ସ୍ଵକମ୍ 4.134.
କୁତୁହଳରେ ଭରିଯାଇ ସେ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ପ୍ରଯଯୌ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ପଦ୍ମନୟନ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଆସ୍ଥାଯ ପ୍ରଯଯୌ ହୃଷ୍ଟୋ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣସଂସ୍ତୁତଃ
ଅନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତି ସହିତ ବ୍ରହ୍ମା ରଥରେ ଚଢ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ଵୃତୋ ରଥେନ ପ୍ରଯଯୌ ଭାସ୍କରୋ ଵାରିତସ୍କରଃ
ରଥରେ ବେସିଥିବା, ଅନ୍ଧକାର ହରାଇଦେଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯାତ୍ରା କଲେ।
କାତ୍ଯାଯନୀ ପ୍ରଚଲିତା ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରେଣ କେତୁନା
କାତ୍ୟାୟନୀ, ପାଞ୍ଚମୁଖୀ ପତାକା ସହିତ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ପ୍ରଯାତଃ ସ୍ଵରଥାରୂଢଃ କୃତକର୍ଣକୁଲାକୁଲଃ
ନିଜ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଝୁଲୁଥିବା କଣ୍ଠାଳି ସହିତ ସେ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ରଥାରୂଢୈରମୂଢାତ୍ମା ମର୍ତ୍ଯଲୋକମଵାତରତ୍
ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଅବିଚଳିତ ମନେ ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକକୁ ଅବତରିଲେ।
ନାରଦେନ ଯଥୈଵୋକ୍ତସ୍ତାଵତ୍ସର୍ଵଂ ତଦକ୍ଷରମ୍
ନାରଦ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେହିପରି ସବୁ କଥା ଶବ୍ଦଶଃ ଘଟିଗଲା।
ଦେଵୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ପଶୁପତିର୍ଯାଵତ୍ପଶ୍ଯତି ଵିସ୍ମିତଃ
ଦେବମାନେ ସହିତ ପଶୁପତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଗାଯଂତି କେଚିତ୍ସୋତ୍କଂଠଂ ଲୁଠଂତ୍ଯନ୍ଯେ ପ୍ରହର୍ଷିତାଃ
କେହି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଗାଉଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ଆନନ୍ଦରେ ଗୁଡ଼ିଯାଉଛନ୍ତି।
ଵାଦଯଂତ୍ଯନ୍ଯଥା ଵାଦ୍ଯଂ ଗାଯଂତ୍ଯନ୍ଯେନ୍ଯଥା ଗଣାଃ 4.134.
କେହି ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ବାଦ୍ୟ ଚଳାଉଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଗାଉଛନ୍ତି—ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ।
ନୀଲୋତ୍ପଲାଭନଯନୈର୍ଵିଲସତ୍ପ୍ରାଂତତାରକୈଃ
ନୀଳ କମଳ ଭଳି ନୟନ, ନିକଟର ତାରାମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ।
ସୁରାଣାଂ କ୍ଷୋଭମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ଗୋଵୃଷଧ୍ଵଜଃ
ଦେବତାମାନେ ଅଶାନ୍ତ ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ପବିତ୍ର ଭଗବାନ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦୟା କଲେ ।
ଅନର୍ଥମୁତ୍ଥିତଂ ତଦ୍ଵତ୍ତଦ୍ଵିଘାତାଯ ଯେ ଜନାଃ
ଏଭଳି ଅପଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ କାମ କରନ୍ତି,
ଵସଂତଃ ସ୍ଵାମିଭକ୍ତତ୍ଵାନ୍ମାନ୍ଯପୁଷ୍ପାକରଂ ଯଦା
ବସନ୍ତ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି, ସମ୍ମାନିତ ଫୁଲ ଆଣିଦେଇଥିବାବେଳେ,
ସଂଚିଂତ୍ଯୈଵଂ ସମାନାଯ୍ଯ ଵସଂତଂ ପ୍ରାହ ଶଂକରଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ବସନ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି, ଶଙ୍କର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ:
ସିତପକ୍ଷଃ ସହାଯୋଽଯଂ ସର୍ଵଭୂତସୁଖପ୍ରଦଃ
ଏହି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସହଯୋଗୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ ।
ଯୋ ଯଥା ରଥମାରୂଢଃ ସମାଯାତଃ ସମୀକ୍ଷିତୁମ୍
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଭଳି ରଥ ଚଢ଼ି ଦେଖିବାକୁ ଆସନ୍ତି,
କାରଯିଷ୍ଯନ୍ତି ଯେ ମର୍ତ୍ଯା ରଥଯାତ୍ରାମହୋତ୍ସଵମ୍
ଯେମାନେ ମାନବ ମହାନ ରଥଯାତ୍ରା ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କରନ୍ତି,
ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ଵସଂତଂ ଚ ତତଃ ସୁରୈଃ
ଏଭଳି କହି, ଭଗବାନ ବସନ୍ତଙ୍କୁ ଏବଂ ଦେବମାନେ ସହିତ,
ଆରୋପଯେତ୍କଥଂ ଦେଵାନ୍ରଥେ ଵଦ ଜଗତ୍ପତେ ।। 4.134.
ହେ ଜଗତ୍ପତି, ଦେବତାମାନେ କିପରି ରଥରେ ବସାଯିବେ, ମତେ କୁହ ।
ସୁଦୃଢାକ୍ଷଂ ଦୃଢାବଂଧଂ ସୁଚକ୍ରରଥକୂବରମ୍
ମଜବୁତ ଧୁରା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନ୍ଧ, ଭଲ ଚକା ଓ ଦଣ୍ଡ ଥିବା ରଥ ତିଆରି କର ।
ଅଥ ଵା ଵଂଶଵିହିତଂ ନେତ୍ରପଟ୍ଟପଟାଵୃତମ୍
ନହେଲେ, ବାଁସରେ ବନାଯାଇଥିବା, କପଡ଼ା ଓ ଜାଲିରେ ଢାକା ରଥ ମଧ୍ୟ ଚାଲିବ ।
ସିତଗୋଯୁଗସଂଯୁକ୍ତଂ ପଞ୍ଚବାଣପତାକିନମ୍
ଧଳା ବଳଦ ଯୁଗଳ ଯୋଗାଯୋଗ ଥିବା, ପାଞ୍ଚବାଣ ପତାକା ଲଗାଇଥିବା ରଥ ।
ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ତତଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଗ୍ରହଯଜ୍ଞଵିଧାନତଃ
ତାପରେ, ଗ୍ରହଯଜ୍ଞ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ ବୈଶ୍ୱଦେବ କରିବା ଉଚିତ ।