କୁଂକୁମକ୍ଷୋଦତାଂବୂଲପୁଷ୍ପ ମାଲାକୁଲୋ ଜନଃ
ଲୋକମାନେ କୁଙ୍କୁମ, କପୁର ଓ ପାନ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ପୀତଶୀତଜଲାଘାତ ତାଡିତୋଽପି ଜନଃ ସୁଖମ୍
ପିତଳ ଏବଂ ଢଣ୍ଡା ପାଣିର ଛିଟା ପଡିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଏଵଂ ଯେ ତୁ ଗମିଷ୍ଯଂତି ନରା ଵର୍ତ୍ମତଯା ଗତମ୍
ଏଭଳି ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଚଲିଥିବା ପଥରେ ଚାଲନ୍ତି—
ପୁତ୍ରପୌତ୍ରସମା ଯୁକ୍ତା ଧନଧାନ୍ଯସମାଯୁତାଃ
ସେମାନେ ପୁଅ ଓ ନାତି ସହିତ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ପ୍ରାପ୍ତେ ଵସଂତସମଯେ ସୁରସତ୍ତମାନାମାନ୍ଦୋଲନଂ ସୁରଵରାନନୁକୁର୍ଵତେ ଯେ
ବସନ୍ତ ଋତୁ ଆସିଲେ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବଙ୍କ ଅନୁକରଣ କରି, ଦୋଳନ କରନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଯୁଧିଷ୍ଠି ରସଂଵାଦ ଆନ୍ଦୋଲକଵିଧିଵର୍ଣନଂ ନାମ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଦୁତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରପର୍ବରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ଆନ୍ଦୋଳନ ବିଧିର ବର୍ଣ୍ଣନା' ନାମକ ଏକଶତତିରିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଦମନକାଂଦୋଲକରଥଯାତ୍ରାମହୋତ୍ସଵଵର୍ଣନମ୍ ସ୍ଥିରୋ ଭୂତ୍ଵା ନିବୋଧେଦଂ ତ୍ଵଂ ହି ମୂର୍ତଵିଦାଂ ଵରଃ
ଦମନକ, ଦୋଳ ଓ ରଥଯାତ୍ରାର ମହୋତ୍ସବ ବିବରଣୀ। ତୁମେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଏହି କଥା ବୁଝ, କାରଣ ତୁମେ ରୂପ ବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଚୈତ୍ରେ ତ୍ରିନେତ୍ରସଂଭୂତମଲଯାଖ୍ଯମହାଗିରୌ
ଚୈତ୍ର ମାସରେ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ମହାନ ମଲୟ ପାହାଡ଼ରେ—
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଭ୍ରମମାଣୋ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଏହି ସମୟରେ, ସେ ଏକାଏକି ଘୁରୁଥିଲେ—
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପୂର୍ଵଂ ଶିଵଂ ଶାଂତଂ ସୁରେଶୈଃ ସର୍ଵତୋ ଵୃତମ୍
ସେ ପ୍ରଥମଥର ପାଇଁ ଶାନ୍ତ ଶିବଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ତମୁପାସୀନମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ଭଗନେତ୍ରହା
ସେଠାରେ ବସିଥିବା, ଭାଗଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ନାଶ କରିଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଵସଂତୋ ନାମ କୋଽପ୍ଯେଷ କାମସ୍ଯ ଦଯିତଃ ସଖା
ଏଠାରେ ବସନ୍ତ ନାମକ ଜଣେ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ କାମଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ।
ମଲଯାନିଲଯୁକ୍ତେନ ତେନ ଵିଶ୍ଵଂ ଵଶୀକୃତମ୍
ମଲୟ ପବନ ସହିତ, ସେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ନେଇଥିଲେ।
ପୋଷଯାମାସ ଵିଜଯଂ ମନ୍ମଥସ୍ଯ ପୁରେପୁରେ
ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସହରରେ କାମଦେବଙ୍କ ବିଜୟକୁ ପୋଷଣ କରିଥିଲେ।
କୋଯଂ ଚ ଡିମ୍ବୋ ଵା ବ୍ରହ୍ମା କାମସ୍ତ୍ରିଜଗତାଂ ପ୍ରଭୁଃ
ଏହି ଶିଶୁ କିଏ? ବ୍ରହ୍ମା କି? କିମ୍ବା ତିନି ଜଗତର ନାଥ କାମଦେବ କି?
ଊର୍ଧ୍ଵବାହୁସ୍ତୁ ନର୍ନର୍ତି ତାଲଦତ୍ତପଦକ୍ରମଃ 4.134.
ଉପରକୁ ହାତ ଉଠାଇ, ଜଣେ ପୁରୁଷ ହସ୍ତତାଳ ତାଳରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ଗାଯଂତଶ୍ଚ ପରୀହୃଷ୍ଟାସ୍ତେ ଚାପ୍ଯାଯାଂତି ଯାଂତି ଚ
ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, କେବେ ଆସନ୍ତି, କେବେ ଯାଆନ୍ତି।
ତେଽପି ଗାଯଂତି ନୃତ୍ଯଂତି ହସଂତି ସ୍ମରତାରକାଃ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଗାଉଛନ୍ତି, ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ହସନ୍ତି—ସେମାନେ ପ୍ରେମର ତାରା।
ଵିଟଂ ପଶ୍ଯଂତି କୁଲଟାଃ ପ୍ରାରବ୍ଧୋଚିତପଣ୍ଡିତାଃ
ଚତୁର ଚୋରିଣୀମାନେ ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତା ସହିତ ଜୁଆଡ଼ିକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ଏଵମେତତ୍ତ୍ରିଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ନିତି ଵ୍ଯଵସିତୋ ଜନଃ
ଏଭଳି ଏଇ ତିନୋଟି ଲୋକରେ ଲୋକମାନେ ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରନ୍ତି।
ଵସଂତସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵୋଽଯଂ କୋଽପ୍ଯପୂର୍ଵୋ ଵିଜୃଂଭତେ
ବସନ୍ତର ପ୍ରଭାବ ଏମିତି, ଅଦ୍ଭୁତ ଏକ ବିସ୍ତାର ଦେଖାଯାଉଛି।
ଵୃକ୍ଷାଃ ପକ୍ଷିଶତାକୀର୍ଣା ଵିଜିଘ୍ରାଣମୁଖାଃ ସୁରାଃ
ଗଛମାନେ ଶତଶତ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଯାଇଛନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ମଧୁର ସୁଗନ୍ଧ ଶ୍ୱାସ ନେଉଛନ୍ତି।
କୃତଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷସୁମହାନ୍ଵସଂତୋ ନ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ
ବସନ୍ତ ଏବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି; ଏଭଳି ବସନ୍ତ ତିନି ଲୋକରେ ନାହିଁ।
ଉଭାଵପି ପ୍ରତପ୍ଯେତେ ପଶ୍ଯେଦଂ କାମଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଦୁଇଜଣେ ଉତ୍ତେଜିତ; ଏହି କାମନାର ଖେଳ ଦେଖ।
ପାଦପାଃ ପଲ୍ଲଵଶତୈର୍ନୃତ୍ଯଂତେ ଚ ପ୍ରହର୍ଷିଣଃ
ଗଛମାନେ ଶତଶତ କିଶଳୟରେ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
କୌତୁକାକୁଲିତଃ ଶୀଘ୍ରମାରୁରୋହ ରଥଂ ସ୍ଵକମ୍ 4.134.
କୁତୁହଳରେ ଭରିଯାଇ ସେ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ପ୍ରଯଯୌ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ପଦ୍ମନୟନ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଆସ୍ଥାଯ ପ୍ରଯଯୌ ହୃଷ୍ଟୋ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣସଂସ୍ତୁତଃ
ଅନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତି ସହିତ ବ୍ରହ୍ମା ରଥରେ ଚଢ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ଵୃତୋ ରଥେନ ପ୍ରଯଯୌ ଭାସ୍କରୋ ଵାରିତସ୍କରଃ
ରଥରେ ବେସିଥିବା, ଅନ୍ଧକାର ହରାଇଦେଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯାତ୍ରା କଲେ।
କାତ୍ଯାଯନୀ ପ୍ରଚଲିତା ପଞ୍ଚଵକ୍ତ୍ରେଣ କେତୁନା
କାତ୍ୟାୟନୀ, ପାଞ୍ଚମୁଖୀ ପତାକା ସହିତ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।