ତସ୍ଯ ଗଂଧମନାଘ୍ରେଯମାଘ୍ରାଯ ସୁରଯୋଷିତଃ
ସେଠାରେ, ଦେବୀମାନେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ସୁଗନ୍ଧ ଶୁଣିଲେ—
ଋଷଯୋ ନିଯମାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାଦ୍ରଵଂତ ଗୃହାନ୍ପ୍ରତି ।। ନ ଵେଦାଧ୍ଯଯନେ ଧ୍ଯାନେ ରତିସ୍ତେଷାଂ ବଭୂଵ ହ
ଋଷିମାନେ ନିଜ ନିୟମ ଛାଡ଼ି ଘରକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ; ବେଦ ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନରେ ତାଙ୍କର ମନ ରହିଲା ନାହିଁ।
ଅପରାଧାଦ୍ଵିଘଟିତଂ ଯଦ୍ବଭୂଵ ପ୍ରିଯେ ପରମ୍
ଏକ ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଅସୁବିଧା ହେଲା, ପ୍ରିୟ।
ଗଂଧେନାକୁଲିତଂ ଲୋକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ତମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଇ ସୁଗନ୍ଧ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ଜାତସ୍ତ୍ଵଂ ଲୋକଦମନାନ୍ନୂନଂ ଦମନକୋ ମଯା
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ଲୋକଙ୍କୁ ସଂୟମ କରୁଥିବା ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ 'ଦମନକ' ନାମ ଦେଉଛି।
ଯତ୍ସଂତସ୍ତ୍ଵନୁମନ୍ଯଂତେ ସର୍ଵା ତିଶଯଵର୍ଜିତମ୍ 4.133.
ଯେଉଁ କାମକୁ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ମନୋନୁମୋଦନ କରନ୍ତି, ସେଥିରେ କୌଣସି ଅତିରିକ୍ତତା ନ ଥାଉ।
ଏକସ୍ଯାପ୍ଯପକାରଂ ଯଃ କରୋତି ସ ନରାଧମଃ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ମାନୁଷ ଏକ ମାନେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତି କରେ, ସେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ଦୃଷ୍ଟାର୍ଥବାଧକଂ କର୍ମ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ କଥଂଚନ
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଛି, ତାହା କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତତଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭଜତି ଦୈଵେ ପିତ୍ର୍ଯେ ଚ କର୍ମଣି
ତାପରେ ସେ ନିଜେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ହୁଏ।
ସ୍ଵଭାଵ ଏଷ ମେ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତ୍ଵଯା ସୃଷ୍ଟଃ ପୁରା ଵିଭୋ
ଏହି ମୋର ସ୍ୱଭାବ, ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲ, ମହାପ୍ରଭୁ।
ଯା ଯସ୍ଯ ଜଂତୋଃ ପ୍ରକୃତିଃ ଶୁଭା ଵା ଯଦି ଵେତରା
ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀର ଯେଉଁ ପ୍ରକୃତି, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ—
ତତ୍ସ୍ଵଭାଵପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ ଯଦି ଶାପସ୍ତ୍ଵଯା ମମ ।। ପ୍ରଦତ୍ତଃ କିଂ କରୋମ୍ଯେତନ୍ନ କୃତ୍ଯମପରାଧ୍ଯତି ।ଽ
ସେଇ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଛ, ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ନିଜ ଦୋଷ ନଥିଲେ କେହି ଅପରାଧ କରେନାହିଁ।
ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦମନେନ ସମୀ ରିତମ୍
ଏହି ଯୁକ୍ତିସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ଦମନକ ଶାନ୍ତ ହେଲେ।
ଵସଂତେ ସହକାରୋତ୍ଥମଂଜରୀପିଂଜରେ ଜନେ
ବସନ୍ତ ଋତୁରେ, ଆମ୍ବ ଗଛରେ ନୂଆ ମଞ୍ଜରୀ ଫୁଟିଲେ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ—
ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ସୁରେଶାନାଂ ଶିରାଂସ୍ଯାକ୍ରମ୍ଯ ଲୀଲଯା
ସେଇ ସମୟରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଖେଳି-ଖେଳି ଚାଲିଯାଇଥିଲେ।
ଯେ ତ୍ଵାମାରୋପଯିଷ୍ଯଂତି ଦାନମାନପୁରସ୍ସରାଃ 4.133.
ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ଦାନ ଓ ସମ୍ମାନ ସହିତ ବିସ୍ଥାପିତ କରିବେ,
ସର୍ଵଦୈଵ ଶିଵସ୍ଯେଷ୍ଟା ପୁଣ୍ଯା ପାପଭଯାପହା
ସେମାନେ ସଦା ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେବେ, ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ହେବେ ଏବଂ ପାପର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ରହିବେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଯୌ ବ୍ରହ୍ମା ଦମନୋ ମଂଦରେ ଗିରୌ
ଏପରି କହି, ବ୍ରହ୍ମା ଦମନକାରୀ ମହାପର୍ବତ ମନ୍ଦରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଦିଵ୍ଯେ ଗିରୌ ଗିରିସୁ ତାଦଯିତାଧିଵାସେ ରତ୍ନାଂଶୁକଚ୍ଛୁରିତକାଞ୍ଚନଭୂମିଭାଗେ
ସେଇ ଦିବ୍ୟ ପାହାଡ଼ରେ, ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରତ୍ନ, ପଟ ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଘରରେ,
ପ୍ରଵୃତ୍ତନରନାରୀକଂ ପଞ୍ଚମୋଚ୍ଚାରସୁନ୍ଦରମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ, ପଞ୍ଚମ ସ୍ୱରର ମାଧୁରୀରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା।
ସାନଂଦଂ ନଂଦନଵନେ ଆର୍ଦ୍ରଯା ସହିତୋ ଯଥା
ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦରେ, ନନ୍ଦନବନରେ ଯେପରି, ଆର୍ଦ୍ରା ସହିତ ରହିଥିଲେ।
ଉନ୍ମାଦଯନ୍ଵନେ ପୁଣ୍ଯେ ଵିଦ୍ଯାଧରଗଣାନ୍ବହୂନ୍
ସେ ପବିତ୍ର ଅରଣ୍ୟରେ ଅନେକ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲେ।
ସଂତାନପାରିଜାତୋତ୍ଥାଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ସ ମାଧଵୀଲତାମ୍
ସଂତାନ ପାରିଜାତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମାଧବୀ ଲତାର ମାଳା ଗଠିଥିଲେ।
ଗୀତମାଂଦୋଲକାରୂଢସ୍ତଦ୍ଗାଯଂତ୍ଯମର ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଝୁଲା ଉପରେ ବସି, ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଷ୍ଟାପଦନିଭା ଭଵାନୀ ପ୍ରାହ ଶଂକରମ୍
ତାଙ୍କୁ ଅଷ୍ଟାପଦ ଚେସବୋର୍ଡ ପରି ଦେଖି, ଭବାନୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲେ:
ଆଦୋଲକଂ ମମ କୃତେ କାରଯସ୍ଵ ସ୍ଵଲଂକୃତମ୍ 4.133.
ମୋ ପାଇଁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ଶୋଭିତ ଝୁଲା ତିଆରି କର।
ତଦ୍ଗୌରୀଵଚନଂ ରମ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୋଵୃଷଭଧ୍ଵଜଃ
ଗୌରୀଙ୍କର ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଦେବତା,
ସ୍ତଂଭଦ୍ଵଯଂ ରୋପଯିତ୍ଵା ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତମଯଂ ଦୃଢମ୍
ଦୁଇଟି ମଜବୁତ ଓ ପୁଣ୍ୟ-ଫଳର ଖୁଟି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।
ଵାସୁକିଂ ଦଂଡକସ୍ଥାନେ ବଦ୍ଧ୍ଵା ତାଂତଵସପ୍ରଭମ୍
ଦଣ୍ଡ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ବାସୁକିଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ତାନ୍ତୁ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
କୃମିକାର୍ପାସକୌଶେଯଵସ୍ତ୍ରୈଃ ସଂଵେଷ୍ଟିତଂ ନଵୈଃ
ନୂତନ କପାସ, ଉନ୍ନ ଓ ପଟ ବସ୍ତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ମୁଡ଼ିଦେଲେ।