ଯସ୍ଯ ସ୍ଵାଦୁଜଲଂ କୂପେ ପିବଂତି ସତତଂ ଜନାଃ
ଯାହାର କୂଆଁରୁ ଲୋକେ ସଦା ମିଠା ପାଣି ପିଉଛନ୍ତି।
ଯଃ ପ୍ରାସାଦାନ୍ରଚଯତି ଶୁଭାନ୍ଦେଵତାନାଂ ତଡାଗେ କୀର୍ତିସ୍ତସ୍ଯ ଭ୍ରମତି ଵିପୁଲା ଵଂଶମାର୍ଗାନୁଯାତା 4.127.
ଯେଉଁମାନେ ପୋଖରୀରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ତାଙ୍କର ବଂଶରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।
ତେଷାଂ ତଡାଗାନି ବହୂଦକାନି କୂପାଶ୍ଚ ଯୂପାଶ୍ଚ ପ୍ରତିଶ୍ରଯାଶ୍ଚ
ସେମାନଙ୍କ ପୋଖରୀ, ପ୍ରଚୁର ପାଣି ଥିବା, ସେମାନଙ୍କ କୂଆଁ, ଯଜ୍ଞସ୍ଥମ୍ଭ ଓ ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥଳ।
ଵୃକ୍ଷୋଦ୍ଯାପନଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ଉଦ୍ଯାପନଵିଧିଂ ଚୈଵ ସରହସ୍ଯଂ ସମାସତଃ
ବୃକ୍ଷ ଉଦ୍ୟାପନ ବିଧି ଓ ଏହାର ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯିବ।
ପତ୍ରୈଃ ପୁଷ୍ପୈଃ ଫଲୈର୍ମୂଲୈଃ କୁର୍ଵଂତି ପିତୃତର୍ପଣମ୍
ପତ୍ର, ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ପିତୃପୂଜା କରାଯାଏ।
ବହୁଭିର୍ମୃତକିଞ୍ଜାତୈଃ ପୁତ୍ରୈର୍ଧର୍ମାର୍ଥଵର୍ଜିତୈଃ
ଅନେକ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଧର୍ମ ଓ ଧନ ନଥିବା ପୁଅମାନେ।
ପ୍ରାଣିନଃ ପ୍ରୀଣଯଂତି ସ୍ମ ଚ୍ଛାଯାଵଲ୍କଲପଲ୍ଲଵୈଃ
ଛାୟା, ଛାଲ ଓ କୋମଳ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ପୁଷ୍ପପତ୍ରଫଲଚ୍ଛାଯାମୂଲଵଲ୍କଲଦାରୁଭିଃ
ଫୁଲ, ପତ୍ର, ଫଳ, ଛାୟା, ମୂଳ, ଛାଲ ଓ କାଠ ଦ୍ୱାରା।
ପୁତ୍ରାଃ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାଂତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଵଂତି ଵା ନ ଵା
ବର୍ଷର ଶେଷରେ ପୁଅମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିପାରନ୍ତି କିମ୍ବା କରିନପାରନ୍ତି ।
ନ ତତ୍କରୋତ୍ଯଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ସୁଖଂ ଯଦ୍ଯୋଷିତଃ ସୁତଃ
ଯଦି ପୁଅ ପତ୍ନୀରୁ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରେନାହିଁ, ତେବେ ସେ ଘରେ ସୁଖ ଆସେନାହିଁ ।
ସଚ୍ଛାଯା ଚ ସପୁଷ୍ପା ଚ ସଫଲା ଵୃକ୍ଷଵାଟିକା
ଯେଉଁ ଗଛବାଡ଼ି ଠିକ ଛାୟା ଦେଇଥାଏ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସେଠି ଗଛ ଗୁଡିକ ଗର୍ବ କରାଯାଏ ।
ଅଶୋକଫଲାଵକରା ତିଲକାଲଂକୃତାନନା
ଅଶୋକ ଗଛର ଫଳ ପଡ଼ିଥିବା, ମୁହଁରେ ତିଳକ ଲାଗିଥିବା,
ସଦା ସ ତୀର୍ଥୀ ଭଵତି ସଦା ଦାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ।। 4.128.
ଏମିତି ଲୋକ ସଦା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଆନ୍ତି ଓ ସଦା ଦାନ କରନ୍ତି ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥମେକଂ ପିଚୁମଂଦମେକଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧମେକଂ ଦଶ ଚିଞ୍ଚିଣୀକାନ୍
ଏକ ଅଶ୍ୱଥ, ଏକ ପିଚୁମନ୍ଦ, ଏକ ବଟ ଓ ଦଶଟି ଚିଞ୍ଚିଣି ଗଛ ରୋପିବା ଉଚିତ ।
ପୁଷ୍ପୋପଗଂଧାଢ୍ଯଫଲୋପଗନ୍ଧଂ ଯଃ ପାଦପଂ ସ୍ପର୍ଶଯତେ ଦ୍ଵିଜାଯ
ଯେଉଁଠି ଫୁଲ ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଛ କିମ୍ବା ଫଳ ଓ ଗନ୍ଧ ରହିଥାଏ, ଏହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ,
ପ୍ରତିଶ୍ରଯାଶ୍ରାନ୍ତ ସମାଶ୍ରଯତ୍ଵାତ୍ସମୀହିତଂ ତତ୍ର ଫଲଂ ବୁଭୁକ୍ଷୋଃ
କ୍ଲାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବାରୁ, ଯେଉଁଠି ଭୁଖା ଲୋକ ଯେଉଁ ଫଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମିଳିଯାଏ ।
ନ ଖାନିତାଃ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯୋ ରୋପିତା ନ ମହୀରୁହାଃ
କୌଣସି ପୋଖରୀ ଖୋଡ଼ାଯାଇନାହିଁ, ବଡ଼ ଗଛ ରୋପିଯାଇନାହିଁ ।
ଛାଯାମନ୍ଯସ୍ଯ କୁର୍ଵଂତି ତିଷ୍ଠଂତି ସ୍ଵଯମାତପେ
ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଛାୟା ଦେଇଥାନ୍ତି, ନିଜେ ତେଜ ରୂପେ ଦଡ଼ିଥାନ୍ତି ।
ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵୃକ୍ଷସ୍ଯୋଦ୍ଯାପନେ ଵିଧିମ୍
ଏବେ ମୁଁ ଗଛ ଉଦ୍ୟାପନର ନିୟମ ବିଷୟରେ ଅଧିକ କହିବି ।
ଅପୁତ୍ରଯା ପୁରା ପାର୍ଥ ପାର୍ଵତ୍ଯା ମନ୍ଦରାଚଲେ
ପୂର୍ବେ, ହେ ପାର୍ଥ, ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ରେ, ପୁଅ ନଥିବା ପାର୍ବତୀ ଥିଲେ ।
ଜାତକର୍ମାଦିକାସ୍ତସ୍ଯ ଯାଃ କ୍ରିଯାଃ କିଲ ବୁଦ୍ଧିମନ୍
ଜନ୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଦି ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିଲା, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ।
ତତୋ ମୂଲେ ଘନଦଲୋ ଵଲ୍ଗୁଚ୍ଛାଯାଂଗପଲ୍ଲଵଃ
ତାପରେ ମୂଳରେ ଘନ ପତ୍ର, ବିସ୍ତୃତ ଛାୟା ଓ କୋମଳ ପତ୍ର ଥିଲା ।
ସ୍ତ୍ରୀନାମକଂଟକୀକୁବ୍ଜକୀଟଵୃଶ୍ଚିକକୋଟରଃ 4.128.
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ଗଛରେ କଣ୍ଟ, ବାକ୍ରତା, ପୋକ, ବିଛା, କୋଠା ନଥାଏ ।
ଆଲଵାଲେ ସୁଵିହିତେ ଶୁଭେ ବଦ୍ଧଚତୁଷ୍କିକେ
ଭଲ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏକ ଶୁଭ ଆବରଣରେ, ଚାରିପଟି ଭଲ ଭାବରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିବା,
ସଦୈଵୋଦ୍ଯାପନଂ ପାର୍ଥ ପାଦପାନାଂ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ହେ ପାର୍ଥ, ଗଛ ଉଦ୍ୟାପନ ସଦା ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ ।
ପତାକାଲଂକୃତଂ ଵୃକ୍ଷଂ ପୂର୍ଵେଦ୍ଯୁରଧିଵାସଯେତ୍
ପତାକା ଦ୍ୱାରା ସଜାଯାଇଥିବା ଗଛକୁ ପୂର୍ବ ଦିନରେ ଉଦ୍ୟାପନ କରିବା ଉଚିତ ।
ପିଷ୍ଟାତକେନାଵକିରେତ୍ସର୍ଵୌଷଧ୍ଯା ଚ ପାଦପମ୍
ଏହି ଗଛକୁ ପିଠା ଓ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଛିଟାଇବା ଉଚିତ।
ପଲ୍ଲଵାଲଂକୃତମୁଖାନ୍ସିତଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତାନ୍
ତରୁଣ ପତ୍ରରେ ସୁଶୋଭିତ ଓ ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିବା ମୁହଁ ସହିତ,
ପତାକାଲଂକୃତାଃ ସର୍ଵେ କାର୍ଯାସ୍ତତ୍ସନ୍ନିଧୌ ଦ୍ରୁମାଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଗଛକୁ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାୟିତ କରିବା ଉଚିତ।
ରକ୍ତପୀତସିତାଚ୍ଛାଦୈଶ୍ଚର୍ଚିତାଃ ସୁମନୋହରୈଃ
ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଲାଲ, ହଳଦିଆ ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗର ସୁନ୍ଦର ଚାଦର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭାୟିତ କରିବା ଉଚିତ।