ପୌଷଫାଲ୍ଗୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପ୍ରାତଃସ୍ନାଯୀ ଭଵେନ୍ନରଃ
ପୌଷ ଓ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସ ମଧ୍ୟରେ, ପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦିନାନି ପୁଣ୍ଯାଣି ମକରସ୍ଥେ ଦିଵାକରେ
ମକର ରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିବା ସମୟରେ, ତିରିଶି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ପୁଣ୍ୟମୟ ହୁଏ।
ମାଘମାସମିମଂ ପୂର୍ଣଂ ସ୍ଥାପ୍ଯେହଂ ଦେଵମାଧଵମ୍ 4.122.
ମାଘ ମାସର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଧିରେ, ଏଠାରେ ମାଧବ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅପ୍ରାଵୃତଶରୀରସ୍ତୁ ଯଃ କଷ୍ଟଂ ସ୍ନାନମାଚରେତ୍
ଯିଏ ଅଢ଼ା ଶରୀରରେ, ଦୁଃଖକର ସ୍ନାନ କରେ—
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଶୁଭେ ତୀର୍ଥେ ଦତ୍ତ୍ଵା ଶିରସି ଵୈ ମୃଦମ୍
ସେଠି ଶୁଭ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ମାଟି ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବା ପରେ—
ପିତୄନ୍ସଂତର୍ପ୍ଯ ତତ୍ରସ୍ଥୋ ହ୍ଯଵତୀର୍ଯ ତତୋ ଜଲାତ୍
ସେଠି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ପରେ ଜଳରୁ ବାହାରି—
ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଧରଂ ଦେଵଂ ମାଧଵଂ ନାମ ପୂଜଯେତ୍
ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବ ମାଧବଙ୍କୁ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଭୂଶଯ୍ଯାବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଶକ୍ତଃ ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍
ଯିଏ ସମର୍ଥ, ଭୂମିରେ ଶୟନ ଓ ନିର୍ଯତି ଅନୁଷ୍ଠାନ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଵଶ୍ଯମପି କର୍ତଵ୍ଯଂ ମାଘେ ସ୍ନାନମିତି ଶ୍ରୁତିଃ
ଶାସ୍ତ୍ର କହିଛି ଯେ, ମାଘ ମାସରେ ସ୍ନାନ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।
ତିଲସ୍ନାଯୀ ତିଲୋଦ୍ଵର୍ତୀ ତିଲଭୋକ୍ତା ତିଲୋଦକୀ
ଯିଏ ତିଳରେ ସ୍ନାନ କରେ, ତିଳ ଲଗାଇବା, ତିଳ ଖାଇବା ଓ ତିଳ ଜଳ ପିବା କରେ—
ତୈଲସ୍ଯାମଲକାନାଂ ଚ ତୀର୍ଥେ ଦେଯାନି ନିତ୍ଯଶଃ
ତୀର୍ଥରେ ସଦା ତେଲ ଓ ଆମଳା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ସ୍ନାନାଵସାନେ ତୁ ଭୋଜ୍ଯଂ ଦେଯମଵାରିତମ୍
ଏପରି ସ୍ନାନ ଶେଷରେ, ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଦେବା ଉଚିତ।
କଂବଲାଜିନରତ୍ନାନି ଵାସାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। 4.122.
କମ୍ବଳ, କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ, ରତ୍ନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ—
ଉପାନହୌ ତଥା ଗୁପ୍ତଂ ମୋଦକୈଃ ପାପମୋଚକୈଃ
ଏହିପରି ଜୁତା ଓ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ, ପାପ ଦୂର କରିଥିବା ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅଗମ୍ଯାଗମନସ୍ତେଯପାପେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପରିଗ୍ରହାତ୍
ଅନୁଚିତ କାମ, ଚୋରି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ କାରଣରେ ଅସୁଚିତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ପିତୃଭିଃ ପିତାମହୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହୈଃ
ପିତା, ପୁରୁବାପା ଓ ପ୍ରପୁରୁବାପାଙ୍କ ସହିତ,
ଏକଵିଂଶକୁଲୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଭୋଗାନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯଥେପ୍ସିତାନ୍
ଏକୋଇଶଟି କୁଳ ସହିତ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି,
ଯୋ ମାଘମାସ୍ଯୁଷସି ସୂର୍ଯ୍ଯକରାଭିତାମ୍ରେ ସ୍ନାନଂ ସମାଚରତି ଚାରୁନଦୀପ୍ରଵାହେ
ଯେଉଁଠି ମାଘ ମାସର ସକାଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ମନୋହର ନଦୀ ପ୍ରବାହରେ ସ୍ନାନ କରେ,
ନିତ୍ଯସ୍ନାନଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ତସ୍ମାତ୍କାଯଵିଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସ୍ନାନମାଦୌ ଵିଧୀଯତେ
ଏହିପରି କାୟ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆରମ୍ଭରେ ସ୍ନାନ କରିବା ନିୟମ ଅଛି।
ଅନୁଦ୍ଧତୈରୁଦ୍ଧତୈର୍ଵା ଜଲୈଃ ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍
ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଶାନ୍ତ ଅଥବା ଚଞ୍ଚଳ ଜଳ ଯେଉଁଠି ମିଳେ, ତାହାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ନମୋ ନାରାଯଣାଯେତି ମୂଲମନ୍ତ୍ର ଉଦାହୃତଃ
‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’ ଏହି ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର।
ଚତୁର୍ହସ୍ତସମାଯୁକ୍ତଂ ଚତୁରସ୍ରଂ ସମଂତତଃ
ଚାରି ହସ୍ତ ମାପର, ଚାରିପାଖରେ ସମାନ ଚତୁର୍ସ୍ର ଜାଗା ରଖିବା ଉଚିତ।
ଓଁ ଵିଷ୍ଣୁପାଦପ୍ରସୂତାସି ଵୈଷ୍ଣଵୀ ଵିଷ୍ଣୁଦେଵତା
ଓଁ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ବିଷ୍ଣୁ ଦେବୀ।
ତିସ୍ରଃ କୋଟ୍ଯୋଽର୍ଦ୍ଧକୋଟୀ ଚ ତୀର୍ଥାନାଂ ଵାଯୁରବ୍ରଵୀତ୍
ତିନି କୋଟି ଓ ଅର୍ଧ କୋଟି ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏହା ବାୟୁ କହିଛନ୍ତି।
ନଂଦିନୀତ୍ଯେଵ ତେ ନାମ ଦେଵେଷୁ ନଲିନୀତି ଚ
ଦେବମାନେ ତୁମକୁ ନନ୍ଦିନୀ ଭାବେ ଡାକନ୍ତି, ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର ନାମ ନଳିନୀ।
ଵିଦ୍ଯାଧରା ସୁପ୍ରସନ୍ନା ତଥା ଲୋକ ପ୍ରସାଦିନୀ
ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ତୁମେ ଜଗତକୁ ମଧୁରତା ଦେଉଛ।
ଏତାନି ପୁଣ୍ଯନାମାନି ସ୍ନାନକାଲେ ପ୍ରକୀର୍ତଯେତ୍
ସ୍ନାନ ସମୟରେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ନାମଗୁଡିକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ସପ୍ତଵାରାଭିଜପ୍ତେନ କରସଂପୁଟଯୋଜିତମ୍ ।। ( ୩) ମୂାର୍ଧ୍ନି କୁର୍ଯାଜ୍ଜଲଂ ଭୂପ ତ୍ରିଚତୁଃପଞ୍ଚସପ୍ତଧା ।। 4.123.
ସପ୍ତ ଥର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡରେ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ, ରାଜା, ତିନି, ଚାରି, ପାଞ୍ଚ କିମ୍ବା ସପ୍ତ ଥର।
ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାନ୍ମୃଦା ତଦ୍ଵଦା ମଂତ୍ର୍ଯ ଚ ଵିଧାନତଃ
ଏହିପରି ମାଟି ଦେଇ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଶ୍ଵକ୍ରାଂତେ ରଥକ୍ରାଂତେ ଵିଷ୍ଣୁକ୍ରାଂତେ ଵସୁଂଧରେ
ଅଶ୍ୱ ଚାଲିଥିବା, ରଥ ଚାଲିଥିବା, ବିଷ୍ଣୁ ଚାଲିଥିବା ବସୁଧାରେ,