ଉଷଃସମୀପେ ଯଃ ସ୍ନାନଂ ସଂଧ୍ଯାଯାମୁଦିତେ ରଵୌ
ଯିଏ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବାବେଳେ ସ୍ନାନ କରେ—
ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ଯୋ ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରାତଃସ୍ନାଯୀ ସଦା ଭଵେତ୍
ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ସଦା ସ୍ନାନ କରେ—
ଵୃଥା ଚୋଷ୍ଣୋଦକସ୍ନାନଂ ଵୃଥା ଜାପ୍ଯମଵୈଦିକମ୍
ଗରମ ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଅନର୍ଥକ, ଏଭଳି ବେଦମନ୍ତ୍ର ପଠିବା ମଧ୍ୟ ଅନର୍ଥକ।
ସ୍ନାନଂ ଚତୁର୍ଵିଧଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ନାନଵିଦ୍ଭିର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର ।। ଵାଯଵ୍ଯଂ ଵାରୁଣଂ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଚେତି ପୃଥକ୍ଶୃଣୁ । 4.122.
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସ୍ନାନ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଥାଏ ବୋଲି ସ୍ନାନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି—ବାୟୁସ୍ନାନ, ଜଳସ୍ନାନ, ବ୍ରହ୍ମସ୍ନାନ ଓ ଦିବ୍ୟସ୍ନାନ; ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା ଭାବରେ ଶୁଣ।
ବ୍ରାହ୍ମଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମଂତ୍ରୋକ୍ତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମେଘାଂବୁଭାସ୍କରମ୍
ବ୍ରହ୍ମସ୍ନାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ; ଦିବ୍ୟସ୍ନାନ ବର୍ଷାର ପାଣି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ କରାଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗୃହସ୍ଥଶ୍ଚ ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋଽଥ ଭିକ୍ଷୁକଃ
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଭିକ୍ଷୁ—
ବାଲାସ୍ତରୁଣକା ଵୃଦ୍ଧା ନରନାରୀନପୁଂସକାଃ
ପିଲାମାନେ, ଯୁବକ-ଯୁବତୀ, ବୃଦ୍ଧମାନେ, ପୁରୁଷ, ନାରୀ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଲିଙ୍ଗରେ ଅନିଶ୍ଚିତ—
ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରଵିଶାଂ ଚୈଵ ମନ୍ତ୍ରଵତ୍ସ୍ନାନମିଷ୍ଯତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ନିୟମ ଅଛି।
ମାଘମାସେ ରଟଂତ୍ଯାପଃ କିଞ୍ଚିଦଭ୍ଯୁଦିତେ ରଵୌ
ମାଘ ମାସରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ, ପ୍ରବାହିତ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାସାଦା ଯତ୍ର ସୌଵର୍ଣାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସୋପମାଃ ତତ୍ର ତେ ଯାଂତି ମଜ୍ଜଂତି ଯେ ମାଘେ ଭାସ୍କରୋଦଯେ
ଯେଉଁଠାରେ ସୁନାର ମହଲ ଓ ଅପ୍ସରା ସଦୃଶ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ମାଘ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେଠି ବିଲିନ ହେଇଯାନ୍ତି।
ପୌଷଫାଲ୍ଗୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପ୍ରାତଃସ୍ନାଯୀ ଭଵେନ୍ନରଃ
ପୌଷ ଓ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସ ମଧ୍ୟରେ, ପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦିନାନି ପୁଣ୍ଯାଣି ମକରସ୍ଥେ ଦିଵାକରେ
ମକର ରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିବା ସମୟରେ, ତିରିଶି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ପୁଣ୍ୟମୟ ହୁଏ।
ମାଘମାସମିମଂ ପୂର୍ଣଂ ସ୍ଥାପ୍ଯେହଂ ଦେଵମାଧଵମ୍ 4.122.
ମାଘ ମାସର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଧିରେ, ଏଠାରେ ମାଧବ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅପ୍ରାଵୃତଶରୀରସ୍ତୁ ଯଃ କଷ୍ଟଂ ସ୍ନାନମାଚରେତ୍
ଯିଏ ଅଢ଼ା ଶରୀରରେ, ଦୁଃଖକର ସ୍ନାନ କରେ—
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଶୁଭେ ତୀର୍ଥେ ଦତ୍ତ୍ଵା ଶିରସି ଵୈ ମୃଦମ୍
ସେଠି ଶୁଭ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ମାଟି ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବା ପରେ—
ପିତୄନ୍ସଂତର୍ପ୍ଯ ତତ୍ରସ୍ଥୋ ହ୍ଯଵତୀର୍ଯ ତତୋ ଜଲାତ୍
ସେଠି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ପରେ ଜଳରୁ ବାହାରି—
ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଧରଂ ଦେଵଂ ମାଧଵଂ ନାମ ପୂଜଯେତ୍
ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବ ମାଧବଙ୍କୁ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଭୂଶଯ୍ଯାବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଶକ୍ତଃ ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍
ଯିଏ ସମର୍ଥ, ଭୂମିରେ ଶୟନ ଓ ନିର୍ଯତି ଅନୁଷ୍ଠାନ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଵଶ୍ଯମପି କର୍ତଵ୍ଯଂ ମାଘେ ସ୍ନାନମିତି ଶ୍ରୁତିଃ
ଶାସ୍ତ୍ର କହିଛି ଯେ, ମାଘ ମାସରେ ସ୍ନାନ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।
ତିଲସ୍ନାଯୀ ତିଲୋଦ୍ଵର୍ତୀ ତିଲଭୋକ୍ତା ତିଲୋଦକୀ
ଯିଏ ତିଳରେ ସ୍ନାନ କରେ, ତିଳ ଲଗାଇବା, ତିଳ ଖାଇବା ଓ ତିଳ ଜଳ ପିବା କରେ—
ତୈଲସ୍ଯାମଲକାନାଂ ଚ ତୀର୍ଥେ ଦେଯାନି ନିତ୍ଯଶଃ
ତୀର୍ଥରେ ସଦା ତେଲ ଓ ଆମଳା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ସ୍ନାନାଵସାନେ ତୁ ଭୋଜ୍ଯଂ ଦେଯମଵାରିତମ୍
ଏପରି ସ୍ନାନ ଶେଷରେ, ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଦେବା ଉଚିତ।
କଂବଲାଜିନରତ୍ନାନି ଵାସାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। 4.122.
କମ୍ବଳ, କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ, ରତ୍ନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ—
ଉପାନହୌ ତଥା ଗୁପ୍ତଂ ମୋଦକୈଃ ପାପମୋଚକୈଃ
ଏହିପରି ଜୁତା ଓ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ, ପାପ ଦୂର କରିଥିବା ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅଗମ୍ଯାଗମନସ୍ତେଯପାପେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପରିଗ୍ରହାତ୍
ଅନୁଚିତ କାମ, ଚୋରି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପ କାରଣରେ ଅସୁଚିତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ପିତୃଭିଃ ପିତାମହୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ତଥୈଵ ପ୍ରପିତାମହୈଃ
ପିତା, ପୁରୁବାପା ଓ ପ୍ରପୁରୁବାପାଙ୍କ ସହିତ,
ଏକଵିଂଶକୁଲୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଭୋଗାନ୍ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯଥେପ୍ସିତାନ୍
ଏକୋଇଶଟି କୁଳ ସହିତ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି,
ଯୋ ମାଘମାସ୍ଯୁଷସି ସୂର୍ଯ୍ଯକରାଭିତାମ୍ରେ ସ୍ନାନଂ ସମାଚରତି ଚାରୁନଦୀପ୍ରଵାହେ
ଯେଉଁଠି ମାଘ ମାସର ସକାଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ମନୋହର ନଦୀ ପ୍ରବାହରେ ସ୍ନାନ କରେ,
ନିତ୍ଯସ୍ନାନଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ତସ୍ମାତ୍କାଯଵିଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସ୍ନାନମାଦୌ ଵିଧୀଯତେ
ଏହିପରି କାୟ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆରମ୍ଭରେ ସ୍ନାନ କରିବା ନିୟମ ଅଛି।
ଅନୁଦ୍ଧତୈରୁଦ୍ଧତୈର୍ଵା ଜଲୈଃ ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍
ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଶାନ୍ତ ଅଥବା ଚଞ୍ଚଳ ଜଳ ଯେଉଁଠି ମିଳେ, ତାହାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।