ଏତଦ୍ରାଶିଵ୍ରତଂ ନାମ ସର୍ଵୋପଦ୍ରଵନାଶନମ୍
ଏହାକୁ ରାଶିବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବିପଦକୁ ଦୂର କରେ।
ପଞ୍ଚାଶୀତିର୍ଵ୍ରତାନାଂ ତେ କଥିତା ପାଂଡୁନଂଦନ
ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ପଞ୍ଚାଶୀଟି ବ୍ରତ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ମୁଚ୍ଯତେ ତତ୍କ୍ଷଣାଦେଵ ପାତକୈଃ ସୋପପାତକୈଃ
ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ ପାପ ଓ ତାହା ସହିତ ଆସୁଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ପଂଚାଧିକା ତଵ ମଯା କଥିତା ଵ୍ରତାନାଂ ରାଜନ୍ନଶୀତିରତିସୌଖ୍ଯଧନପ୍ରଦାନାମ୍
ହେ ରାଜା, ଆଉ ପାଞ୍ଚଟି ବ୍ରତ କହିଛି, ଏହିପରି ମୋଟ ଅଶୀଟି ବ୍ରତ ହେବା, ଯାହା ବଡ଼ ସୁଖ ଓ ଧନ ଦେଇଥାଏ।
ମାଘସ୍ନାନଵିଧିଵର୍ଣନମ୍ ଵୈଶ୍ଯଂ ଦ୍ଵାପରମିତ୍ଯାହୁଃ ଶୂଦ୍ରଂ କଲିଯୁଗଂ ସ୍ମୃତମ୍
ବୈଶ୍ୟକୁ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଶୂଦ୍ରକୁ କଳିଯୁଗ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
କଲୌ ରାଜନ୍ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଶୈଥିଲ୍ଯଂ ସ୍ନାନକର୍ମଣି
ହେ ରାଜା, କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ସ୍ନାନ କରିବାରେ ଅଳସ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଚ ପାଦୌ ଚ ଵାଙ୍ମନସ୍ତୁ ସୁସଂଯତମ୍
ଯାହାର ହାତ, ପାଉ, କଥା ଓ ମନ ଭଲ ଭାବରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଅଛି—
ଅଶ୍ରଦ୍ଦଧାନଃ ପାପାତ୍ମା ନାସ୍ତିକୋଽଚ୍ଛିନ୍ନସଂଶଯଃ
ଯିଏ ଅନାସ୍ଥାବାନ, ପାପୀ, ନାସ୍ତିକ ଓ ଯାହାର ସନ୍ଦେହ ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନ—
ପ୍ରଯାଗଂ ପୁଷ୍କରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରମଥାପି ଵା
ପ୍ରୟାଗ, ପୁଷ୍କର କିମ୍ବା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି—
ତ୍ରିରାତ୍ରଫଲଦା ନଦ୍ଯୋ ଯାଃ କାଶ୍ଚିଦସମୁଦ୍ରଗାଃ
ଯେଉଁ ନଦୀଗୁଡ଼ିକି ଶମୁଦ୍ରକୁ ଯାଉନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ତିନି ରାତିର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଉଷଃସମୀପେ ଯଃ ସ୍ନାନଂ ସଂଧ୍ଯାଯାମୁଦିତେ ରଵୌ
ଯିଏ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବାବେଳେ ସ୍ନାନ କରେ—
ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ଯୋ ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରାତଃସ୍ନାଯୀ ସଦା ଭଵେତ୍
ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ସଦା ସ୍ନାନ କରେ—
ଵୃଥା ଚୋଷ୍ଣୋଦକସ୍ନାନଂ ଵୃଥା ଜାପ୍ଯମଵୈଦିକମ୍
ଗରମ ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଅନର୍ଥକ, ଏଭଳି ବେଦମନ୍ତ୍ର ପଠିବା ମଧ୍ୟ ଅନର୍ଥକ।
ସ୍ନାନଂ ଚତୁର୍ଵିଧଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ନାନଵିଦ୍ଭିର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିର ।। ଵାଯଵ୍ଯଂ ଵାରୁଣଂ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଚେତି ପୃଥକ୍ଶୃଣୁ । 4.122.
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସ୍ନାନ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଥାଏ ବୋଲି ସ୍ନାନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି—ବାୟୁସ୍ନାନ, ଜଳସ୍ନାନ, ବ୍ରହ୍ମସ୍ନାନ ଓ ଦିବ୍ୟସ୍ନାନ; ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା ଭାବରେ ଶୁଣ।
ବ୍ରାହ୍ମଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମଂତ୍ରୋକ୍ତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମେଘାଂବୁଭାସ୍କରମ୍
ବ୍ରହ୍ମସ୍ନାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ; ଦିବ୍ୟସ୍ନାନ ବର୍ଷାର ପାଣି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ କରାଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗୃହସ୍ଥଶ୍ଚ ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋଽଥ ଭିକ୍ଷୁକଃ
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଭିକ୍ଷୁ—
ବାଲାସ୍ତରୁଣକା ଵୃଦ୍ଧା ନରନାରୀନପୁଂସକାଃ
ପିଲାମାନେ, ଯୁବକ-ଯୁବତୀ, ବୃଦ୍ଧମାନେ, ପୁରୁଷ, ନାରୀ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଲିଙ୍ଗରେ ଅନିଶ୍ଚିତ—
ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରଵିଶାଂ ଚୈଵ ମନ୍ତ୍ରଵତ୍ସ୍ନାନମିଷ୍ଯତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ନିୟମ ଅଛି।
ମାଘମାସେ ରଟଂତ୍ଯାପଃ କିଞ୍ଚିଦଭ୍ଯୁଦିତେ ରଵୌ
ମାଘ ମାସରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ, ପ୍ରବାହିତ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାସାଦା ଯତ୍ର ସୌଵର୍ଣାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପ୍ସରସୋପମାଃ ତତ୍ର ତେ ଯାଂତି ମଜ୍ଜଂତି ଯେ ମାଘେ ଭାସ୍କରୋଦଯେ
ଯେଉଁଠାରେ ସୁନାର ମହଲ ଓ ଅପ୍ସରା ସଦୃଶ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି, ମାଘ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେଠି ବିଲିନ ହେଇଯାନ୍ତି।
ପୌଷଫାଲ୍ଗୁନଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ପ୍ରାତଃସ୍ନାଯୀ ଭଵେନ୍ନରଃ
ପୌଷ ଓ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସ ମଧ୍ୟରେ, ପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦିନାନି ପୁଣ୍ଯାଣି ମକରସ୍ଥେ ଦିଵାକରେ
ମକର ରାଶିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରହିବା ସମୟରେ, ତିରିଶି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ପୁଣ୍ୟମୟ ହୁଏ।
ମାଘମାସମିମଂ ପୂର୍ଣଂ ସ୍ଥାପ୍ଯେହଂ ଦେଵମାଧଵମ୍ 4.122.
ମାଘ ମାସର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଧିରେ, ଏଠାରେ ମାଧବ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅପ୍ରାଵୃତଶରୀରସ୍ତୁ ଯଃ କଷ୍ଟଂ ସ୍ନାନମାଚରେତ୍
ଯିଏ ଅଢ଼ା ଶରୀରରେ, ଦୁଃଖକର ସ୍ନାନ କରେ—
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଶୁଭେ ତୀର୍ଥେ ଦତ୍ତ୍ଵା ଶିରସି ଵୈ ମୃଦମ୍
ସେଠି ଶୁଭ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ମାଟି ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବା ପରେ—
ପିତୄନ୍ସଂତର୍ପ୍ଯ ତତ୍ରସ୍ଥୋ ହ୍ଯଵତୀର୍ଯ ତତୋ ଜଲାତ୍
ସେଠି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ପରେ ଜଳରୁ ବାହାରି—
ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଧରଂ ଦେଵଂ ମାଧଵଂ ନାମ ପୂଜଯେତ୍
ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବ ମାଧବଙ୍କୁ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଭୂଶଯ୍ଯାବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଶକ୍ତଃ ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍
ଯିଏ ସମର୍ଥ, ଭୂମିରେ ଶୟନ ଓ ନିର୍ଯତି ଅନୁଷ୍ଠାନ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଵଶ୍ଯମପି କର୍ତଵ୍ଯଂ ମାଘେ ସ୍ନାନମିତି ଶ୍ରୁତିଃ
ଶାସ୍ତ୍ର କହିଛି ଯେ, ମାଘ ମାସରେ ସ୍ନାନ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।
ତିଲସ୍ନାଯୀ ତିଲୋଦ୍ଵର୍ତୀ ତିଲଭୋକ୍ତା ତିଲୋଦକୀ
ଯିଏ ତିଳରେ ସ୍ନାନ କରେ, ତିଳ ଲଗାଇବା, ତିଳ ଖାଇବା ଓ ତିଳ ଜଳ ପିବା କରେ—