ନକ୍ଷତ୍ରପୁରୁଷାଖ୍ଯୋଽଯଂ ଯଥାଵତ୍କଥିତସ୍ତଵ
ଏହି ନକ୍ଷତ୍ରପୁରୁଷ ବିଷୟରେ ତୁମକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।
ଅଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗାନି ଚୈଵାସ୍ଯ ପାଦାଦୀନି ଯଶସ୍ଵିନି
ତାଙ୍କର ପାଦ ଆଦି ଅଂଗ ଓ ଉପଅଂଗଗୁଡ଼ିକ, ହେ ଯଶସ୍ବିନୀ,
ଗାତ୍ରାଣି ଚୈଵ ଭଦ୍ରାଣି ଶରୀରାରୋଗ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଅଂଗଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶରୀରିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଵାଙ୍ମାଧୁର୍ଯଂ ତଥା କାଂତିଂ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦପି ଵାଂଛିତମ୍ 4.108.
ମଧୁର କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଏବଂ ଯେଉଁ କିଛି ଆଉ ଆକାଂକ୍ଷା ଅଛି।
ଵଶିଷ୍ଠେନ ଯଥାଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵଂ ତତ୍ତେ ନିଵେଦିତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ପରି ତୁମକୁ ଜଣାଇଦିଆଯାଇଛି।
ହୃଦ୍ବାହୁଜାନୁନଯନୋରୁନିତଂବଭାଗଂ ଦକ୍ଷୈଃ ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯ ସୁତନୁଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମସ୍ଯ
ପ୍ରଭୁଙ୍କର ହୃଦୟ, ବାହୁ, ଗୁଡ଼ିକ, ଚକ୍ଷୁ, ଉରୁ ଓ କଟି ଦକ୍ଷତାର ସହିତ ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଦେହ ପାଇଁ ଗଠିତ।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ନକ୍ଷତ୍ରପୁରୁଷଵ୍ରତଵର୍ଣନଂ ନାମାଷ୍ଟାଧିକ ଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ଉତ୍ତର ପର୍ବରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ନକ୍ଷତ୍ରପୁରୁଷ ବ୍ରତ ବର୍ଣ୍ଣନ' ନାମକ ଏକଶତ ଏଠି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ନକ୍ଷତ୍ରାଖ୍ଯଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ ଅନଭ୍ଯାସେନ ଯୋଗାଦ୍ଵା କିମିଷ୍ଟଂ ଵ୍ରତମୁଚ୍ଯତେ
ନକ୍ଷତ୍ର ନାମକ ବ୍ରତର ବର୍ଣ୍ଣନ: ଅଭ୍ୟାସ ନଥିଲେ କିମ୍ବା ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, କେଉଁ ବ୍ରତକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରାଯାଏ?
ଶିଵସ୍ଯୋପରି ଯସ୍ଯ ସ୍ଯାଦ୍ଭକ୍ତିଃ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ସଂଭଵେତ୍
ଯାହାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଶିବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ସେଇ ଭକ୍ତି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇପାରେ।
ଅସ୍ମିନ୍ଵ୍ରତେ ତଦପ୍ଯତ୍ର ଶ୍ରୂଯତାମକ୍ଷଯଂ ମହତ୍
ଏହି ବ୍ରତରେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ଶୁଣ, ବଡ଼ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ମିଳେ।
ଶିଵନକ୍ଷତ୍ରପୁରୁଷଂ ଶିଵଭକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍
ଶିବ ନକ୍ଷତ୍ରପୁରୁଷ ଶିବଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯାମଲେ ପକ୍ଷେ ଯଦା ହସ୍ତଃ ପ୍ରଜାଯତେ
ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଯେତେବେଳେ ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର ଉଦୟ ହୁଏ,
ଶିଵା ଯେତି ଚ ହସ୍ତେନ ପାଦୌ ପୂଜ୍ଯତମୌ ସ୍ମୃତୌ
ସେ ଦିନ ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପାଦ ପୂଜା କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।
ଭୀମାଯେତି ଚ ସ୍ଵାତୀଷୁ ପୂଜଯେତ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଭୀମ ଓ ସ୍ୱାତୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ମେଢ୍ରଂ ଚୈଵାନୁରାଧାସୁ ଅନଙ୍ଗାଙ୍ଗହରାଯ ଚ
ଅନୁରାଧା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ମେଢ୍ରକୁ କାମର ଅଙ୍ଗ ନାଶକଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଦାନାଖ୍ଯାଯ ନମୋ ନାଭିଃ ପୂଜ୍ଯା ମୂଲେନ ଶୂଲିନଃ
ନାଭି ଦ୍ୱାରା ଦାନକୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଓ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ମୂଳକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରଵଣେନ ତଥା କୁକ୍ଷୀ ପୂଜ୍ଯେ କପାଲିନେତି ଚ 4.109.
କାନ ଓ ପେଟ ଦ୍ୱାରା କପାଳୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵାମେତି ପୂଜଯେତ୍ପାର୍ଥ ହୃଦଯଂ ଶତଭିଷାସୁ ଚ
ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ହେ ପାର୍ଥ, ଶତଭିଷା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ହୃଦୟକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜ୍ଯଂ ରୁଦ୍ରାଯ ଚ ତଥା ରେଵତୀଷୁ କରଦ୍ଵଯମ୍
ରେବତୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଦୁଇ ହାତକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଭରଣୀଷୁ ତତଃ ପୃଷ୍ଠଂ ଵୃଷାଂକାଯ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ
ତାପରେ, ଭରଣୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପୃଷ୍ଠକୁ ବୃଷ ଚିହ୍ନିତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵାକ୍ପୂଜ୍ଯା ରୋହିଣୀଯୋଗେ ନମୋ ଵାଚସ୍ପତେତି ଚ
ରୋହିଣୀ ଯୋଗରେ ବାଣୀକୁ ପୂଜା କରିବା ଓ ବାକ୍ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ଆର୍ଦ୍ରାସୁ ପୂଜ୍ଯାଵଧରୌ ସ୍ଥାଣଵେତି ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଆର୍ଦ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଦୁଇ ଓଠକୁ ସ୍ଥାଣୁ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ପୁଷ୍ଯେ ନେତ୍ରତ୍ରଯଂ ପୂଜ୍ଯଂ ନମସ୍ତେ ସର୍ଵଦର୍ଶିନେ
ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ତିନି ଆଖିକୁ ପୂଜା କରିବା ଓ ସର୍ବଦର୍ଶୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।
ମଘାସୁ ଚ ଜଟାଜୂଟଂ ପୂଜଯେଦଂଧକାରଯେ
ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଜଟା ଜୂଟକୁ ଅନ୍ଧକାରର ନାଥ ଭାବେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ନମୋଽସ୍ତୁ ପାଶାଂକୁଶପଦ୍ମଶୂଲକପାଲସର୍ପେନ୍ଦୁଧନୁର୍ଦ୍ଧରାଯ
ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ, ପଦ୍ମ, ତ୍ରିଶୂଳ, କପାଳ, ସର୍ପ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଧନୁର୍ଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଶିରଃ ସମ୍ପୂଜଯେଦ୍ଦଦ୍ଯାତ୍ତତୋ ଧୂପଵିଲେପନମ୍
ମୁଣ୍ଡକୁ ପୂଜା କରି, ପରେ ଧୂପ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଶାଲିତଣ୍ଡୁଲକପ୍ରସ୍ଥଂ ଘୃତପାତ୍ରେଣ ସଂଯୁତମ୍ 4.109.
ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଚାଉଳ ଓ ବାର୍ଲି, ଘିଅ ଭରା ପାତ୍ର ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ।
ଶକ୍ତ୍ଯଭାଵେ ନ ଦୋଷଃ ସ୍ଯାଦଧିକେ ଚାଧିକଂ ଫଲମ୍
ଶକ୍ତି ନଥିଲେ ଦୋଷ ନାହିଁ; ଅଧିକ ଦେଲେ ଅଧିକ ଫଳ ମିଳେ।
ସୂତକାଶୌଚଦୋଷେ ତୁ ପୁନରନ୍ଯଦୁପୋଷଯେତ୍
ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ଅଶୁଚି ହେଲେ, ପୁନି ଏକ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଗୁଡକ୍ଷୀର ଘୃତାଦିଭିଃ
ଭକ୍ତି ସହ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଗୁଡ଼, ଖୀର, ଘିଅ ଓ ଏହାଦି ସହ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ।