ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵରାଜବୃହସ୍ପତୀ
ସେଠାରେ ସେ ନାରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଓ ବୃହସ୍ପତି—
ତସ୍ମାତ୍ପାର୍ଥ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ପ୍ରତିମାସଂ ସମାହିତଃ
ତେଣୁ, ପୃଥାନନ୍ଦନ, ପ୍ରତିମାସ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ—
ଯେ ସାଂଭରାଯଣିକଥାଚରିତଵ୍ରତେସ୍ମିନ୍ଵର୍ଷାଣି ସପ୍ତ ଵିଧିନା ସୁଧିଯୋ ନଯଂତି
ଯେମାନେ ସାମ୍ଭରାୟଣୀ ବ୍ରତ, କଥା ଓ ଆଚରଣକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସାତ ବର୍ଷ ଧରି ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍—
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ସାଂଭରାଯଣୀଵ୍ରତଵର୍ଣନଂ ନାମ ସପ୍ତାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରପର୍ବରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ସାମ୍ଭରାୟଣୀ ବ୍ରତର ବର୍ଣ୍ଣନା' ନାମକ ଏକ ସତ ସପ୍ତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନକ୍ଷତ୍ରପୁରୁଷଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ କର୍ମଣା ଜାଯତେ କେନ ତନ୍ମମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ନକ୍ଷତ୍ରପୁରୁଷ ବ୍ରତର ବର୍ଣ୍ଣନା। କେଉଁ କର୍ମରେ ଏପରି ଜନ୍ମ ହୁଏ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହିଦିଅ।
ସୁରୂପାଣାଂ ସୁଗାତ୍ରାଣାଂ ସୁଵେଷାଣାଂ ତଥୈଵ ଚ
ଯେମାନେ ରୂପରେ ସୁନ୍ଦର, ଦେହରେ ଗଠିତ ଓ ଭଲ ଭାବରେ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି—
ସମସ୍ତୈଃ ଶୋଭନୈରଂଗୈର୍ନରାଃ କେଚିଦ୍ଯଦୂତ୍ତମ
ସମସ୍ତ ଭଲ ଅଙ୍ଗ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ପୁରୁଷ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ—
ନରାଣାଂ ଯୋଷିତାଂ ଚୈଵ ସମସ୍ତାଙ୍ଗଃ ସୁରୂପତା
ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ—
ଲାଵଣ୍ଯଗତିଵାକ୍ଯାନି ସତି ରୂପେ ମହାମତେ
ବଡ଼ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, ଯେଉଁଠାରେ ରୂପ ଅଛି, ସେଠାରେ ଚାଳ ଓ କଥାରେ ମଧୁରତା ଦେଖାଯାଏ—
ଵାକ୍ଯଲାଵଣ୍ଯସଂସ୍କାରଵିଲାସଲଲିତା ଗତିଃ
କଥାର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ, ଶିଳ୍ପ, ଶୌଳୀ ଓ ଚାଳର ଲାଳିତ୍ୟ—
ରୂପକାରଣଭୂତାଯ କର୍ମଣା ପ୍ରଯତୋ ଭଵେତ୍
ଯେ କର୍ମ ରୂପର କାରଣ, ତାହାକୁ ଉତ୍ସାହରେ କରିବା ଉଚିତ—
କଥଯାମି ଯଥାପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵରିଷ୍ଠେନ ମହାତ୍ମନା
ମୁଁ ଏହି କଥା ବଡ଼ ମହାନ ଆତ୍ମା ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେଭଳି କହିବି—
ଵଶିଷ୍ଠମୃଷିମାସୀନଂ ସପ୍ତର୍ଷିପ୍ରଵରଂ ଦ୍ଵିଜମ୍
ସପ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଶିଷ୍ଠ ଋଷି ବସିଥିଲେ—
ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ପରିପୃଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯା ଜଗାଦ ମୁନିସତ୍ତମଃ 4.108.
ସେ ଜଣେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ କହିଲେ—
ସୁରୂପତା ନୃଣାଂ ଯେନ ଯୋଷିତାଂ ଚୋପଜାଯତେ
ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ରୂପ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ—
ଅନଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ତୁ ଗୋଵିଂଦମନାରାଧ୍ଯ ଚ କେଶଵମ୍
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିଲେ, କେଶବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିନଥିଲେ—
ତସ୍ମାଦାରାଧନୀଯୋଽଗ୍ରେ ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ଯଶସ୍ଵିନି
ତେଣୁ, ମହିମାବାନ୍, ପ୍ରଥମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ—
ଯସ୍ତୁ ଵାଞ୍ଛତି ଧର୍ମଜ୍ଞେ ରୂପଂ ସର୍ଵାଂଗସୁନ୍ଦରମ୍
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଚାହେ, ଧର୍ମ ବୁଝିଥିବା ଜଣେ—
ସୁସ୍ନାତଃ ପ୍ରଯତାହାରଃ ସଂପୂଜଯତି ଯୋଽଚ୍ଯୁତମ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ନିସ୍ନାନ କରି ଖାଦ୍ୟକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି—
ଯୋଷିତା ହି ପରଂ ରୂପମିଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯା ଜଗତଃ ପତିଃ
ଯେଉଁ ଜନନୀ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେଠି ପ୍ରଭୁ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ—
ମୁନେ ଯେନ ଵିଧାନେନ ତନ୍ମମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ମୁନି, କେମିତି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ? ଦୟାକରି ଏହା ମୋତେ ଖୋଲାସା କରନ୍ତୁ।
ଯଥା କୁର୍ଵୀତ ରୂପାର୍ଥଂ ତନ୍ନିଶାମଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ସୌନ୍ଦର୍ୟ ପାଇଁ କିପରି କରିବା ଉଚିତ, ଏହାକୁ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ନକ୍ଷତ୍ରମେକମେକଂ ଵୈ ସ୍ନାତଃ ସମ୍ଯଗୁପୋଷିତଃ
ଠିକ୍ ଭାବରେ ସ୍ନାନ କରି ଉପବାସ ରହି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ଏକେକରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ମୂଲେ ପାଦୌ ତଥା ଜଂଘେ ରୋହିଣ୍ଯାମର୍ଚଯେଚ୍ଛୁଭେ 4.108.
ଶୁଭ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ମୂଳ, ପାଦ ଓ ଗୋଡ଼କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଫାଲ୍ଗୁନୀଦ୍ଵିତଯେ ଗୁହ୍ଯଂ କୃତ୍ତିକାସୁ ତଥା କଟିମ୍
ଦୁଇଟି ଫାଲ୍ଗୁନୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ, କୃତ୍ତିକାରେ ତଥା କଟିକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଅନୁରାଧାସୂରଃ ପୃଷ୍ଠଂ ଧନିଷ୍ଠାସ୍ଵଭିପୂଜଯେତ୍
ଅନୁରାଧା ଓ ଶୂର ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପିଠକୁ, ଧନିଷ୍ଠାରେ ଏହିପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପୁନର୍ଵସାଵଂଗୁଲୀଶ୍ଚ ଆଶ୍ଲେଷାସୁ ତଥା ନଖାନ୍
ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଆଂଠିଗୁଡ଼ିକୁ, ଆଶ୍ଲେଷାରେ ତଥା ନଖକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପୁଷ୍ଯେ ମୁଖଂ ତଥା ସ୍ଵାତୌ ଦଶନାନଭିପୂଜଯେତ୍
ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ମୁଁହକୁ, ସ୍ୱାତୀରେ ଦାନ୍ତକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ମୃଗୋତ୍ତମାଂଗେ ନଯନେ ପୂଜଯେଦ୍ଭକ୍ତିତଃ ଶୁଭେ
ମୃଗଶିରା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଙ୍ଗ ଯେଉଁଟି, ସେହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଶୁଭେ।
ସଂପୂଜନୀଯା ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିରାର୍ଦ୍ରାଯାଂ ଚ ଶିରୋରୁହାଃ
ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଆର୍ଦ୍ରା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ମୁଣ୍ଡର ଚୁଲକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।