ଏତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ଶକ୍ର ଵସଂତ୍ଯା ସୁରସଦ୍ମନି
ଇନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ଦେବସଦନରେ ବସିଥିବାବେଳେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଛି।
ତତଃ କୁତୂହଲପରୋ ଦେଵରାଟ୍ ତାଂ ତପସ୍ଵିନୀମ୍
ତାପରେ ଦେବତାଙ୍କ ରାଜା କୁତୁହଳରେ ଏହି ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ବଭୂଵୁରେତେ ଚରିତମେତେଷାଂ ଵେଦ୍ମି ତେନ ଵୈ
ମୁଁ ଏହିମାନେ କରିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣେ, ଏହିପରି ସେମାନେ ହୋଇଛନ୍ତି।
ଅହୋ ସର୍ଵଵ୍ରତାନାଂ ତୁ ହ୍ଯୁପୋଷିତମଥାଦ୍ଭୁତମ୍ 4.107.
ହଁ, ସମସ୍ତ ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଉପବାସ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତତସ୍ତେନ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରେଣ ତପସ୍ଵିନୀଂ
ଏପରି କହିଲେ ଦେବେନ୍ଦ୍ର, ତାପରେ ତପସ୍ୱିନୀ—
ମାସର୍କ୍ଷେ ହ୍ଯଚ୍ଯୁତୋ ଦେଵଃ ପ୍ରତିମାସଂ ସୁରେଶ୍ଵର
ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ପ୍ରତିମାସ ମାସର ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ତସ୍ଯେଯଂ କର୍ମଣୋ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିରଚ୍ଯୁତାରାଧନସ୍ଯ ମେ
ଏହା ମୋର କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପୂଜାର ଫଳ।
ସ୍ଵର୍ଗେନ୍ଦ୍ରଵିଭଵୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ସଂତତିଂ ଯାତି ଚାଚ୍ଯୁତିମ୍
ସେ ଶ୍ୱର୍ଗର ରାଜାଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧି, ଏଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ବଂଶ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଏତତ୍ତେ ପୂର୍ଵଦେଵେନ୍ଦ୍ରଚରିତଂ ସକଲଂ ମଯା ଯଥାଵତ୍କଥିତଂ ଦେଵ ପୃଚ୍ଛତସ୍ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵର
ହେ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ୱର, ତୁମେ ପଚାରିଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମସ୍ତ କାହାଣୀକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ କହିଦେଲି।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଶ୍ଚ ଵାଞ୍ଛିତା ଵିବୁଧାଧିପ
ହେ ବିବୁଧାଧିପ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଯାହା ଆଶା କରାଯାଏ—
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵରାଜବୃହସ୍ପତୀ
ସେଠାରେ ସେ ନାରୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଓ ବୃହସ୍ପତି—
ତସ୍ମାତ୍ପାର୍ଥ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ପ୍ରତିମାସଂ ସମାହିତଃ
ତେଣୁ, ପୃଥାନନ୍ଦନ, ପ୍ରତିମାସ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ—
ଯେ ସାଂଭରାଯଣିକଥାଚରିତଵ୍ରତେସ୍ମିନ୍ଵର୍ଷାଣି ସପ୍ତ ଵିଧିନା ସୁଧିଯୋ ନଯଂତି
ଯେମାନେ ସାମ୍ଭରାୟଣୀ ବ୍ରତ, କଥା ଓ ଆଚରଣକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସାତ ବର୍ଷ ଧରି ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍—
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ସାଂଭରାଯଣୀଵ୍ରତଵର୍ଣନଂ ନାମ ସପ୍ତାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରପର୍ବରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ସାମ୍ଭରାୟଣୀ ବ୍ରତର ବର୍ଣ୍ଣନା' ନାମକ ଏକ ସତ ସପ୍ତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ନକ୍ଷତ୍ରପୁରୁଷଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ କର୍ମଣା ଜାଯତେ କେନ ତନ୍ମମାଖ୍ଯାତୁମର୍ହସି
ନକ୍ଷତ୍ରପୁରୁଷ ବ୍ରତର ବର୍ଣ୍ଣନା। କେଉଁ କର୍ମରେ ଏପରି ଜନ୍ମ ହୁଏ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହିଦିଅ।
ସୁରୂପାଣାଂ ସୁଗାତ୍ରାଣାଂ ସୁଵେଷାଣାଂ ତଥୈଵ ଚ
ଯେମାନେ ରୂପରେ ସୁନ୍ଦର, ଦେହରେ ଗଠିତ ଓ ଭଲ ଭାବରେ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି—
ସମସ୍ତୈଃ ଶୋଭନୈରଂଗୈର୍ନରାଃ କେଚିଦ୍ଯଦୂତ୍ତମ
ସମସ୍ତ ଭଲ ଅଙ୍ଗ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ପୁରୁଷ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ—
ନରାଣାଂ ଯୋଷିତାଂ ଚୈଵ ସମସ୍ତାଙ୍ଗଃ ସୁରୂପତା
ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ—
ଲାଵଣ୍ଯଗତିଵାକ୍ଯାନି ସତି ରୂପେ ମହାମତେ
ବଡ଼ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, ଯେଉଁଠାରେ ରୂପ ଅଛି, ସେଠାରେ ଚାଳ ଓ କଥାରେ ମଧୁରତା ଦେଖାଯାଏ—
ଵାକ୍ଯଲାଵଣ୍ଯସଂସ୍କାରଵିଲାସଲଲିତା ଗତିଃ
କଥାର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ, ଶିଳ୍ପ, ଶୌଳୀ ଓ ଚାଳର ଲାଳିତ୍ୟ—
ରୂପକାରଣଭୂତାଯ କର୍ମଣା ପ୍ରଯତୋ ଭଵେତ୍
ଯେ କର୍ମ ରୂପର କାରଣ, ତାହାକୁ ଉତ୍ସାହରେ କରିବା ଉଚିତ—
କଥଯାମି ଯଥାପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵରିଷ୍ଠେନ ମହାତ୍ମନା
ମୁଁ ଏହି କଥା ବଡ଼ ମହାନ ଆତ୍ମା ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେଭଳି କହିବି—
ଵଶିଷ୍ଠମୃଷିମାସୀନଂ ସପ୍ତର୍ଷିପ୍ରଵରଂ ଦ୍ଵିଜମ୍
ସପ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଶିଷ୍ଠ ଋଷି ବସିଥିଲେ—
ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ପରିପୃଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯା ଜଗାଦ ମୁନିସତ୍ତମଃ 4.108.
ସେ ଜଣେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ କହିଲେ—
ସୁରୂପତା ନୃଣାଂ ଯେନ ଯୋଷିତାଂ ଚୋପଜାଯତେ
ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଠି ରୂପ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ—
ଅନଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ତୁ ଗୋଵିଂଦମନାରାଧ୍ଯ ଚ କେଶଵମ୍
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିଲେ, କେଶବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିନଥିଲେ—
ତସ୍ମାଦାରାଧନୀଯୋଽଗ୍ରେ ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ଯଶସ୍ଵିନି
ତେଣୁ, ମହିମାବାନ୍, ପ୍ରଥମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ—
ଯସ୍ତୁ ଵାଞ୍ଛତି ଧର୍ମଜ୍ଞେ ରୂପଂ ସର୍ଵାଂଗସୁନ୍ଦରମ୍
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଚାହେ, ଧର୍ମ ବୁଝିଥିବା ଜଣେ—
ସୁସ୍ନାତଃ ପ୍ରଯତାହାରଃ ସଂପୂଜଯତି ଯୋଽଚ୍ଯୁତମ୍
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ନିସ୍ନାନ କରି ଖାଦ୍ୟକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି—
ଯୋଷିତା ହି ପରଂ ରୂପମିଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯା ଜଗତଃ ପତିଃ
ଯେଉଁ ଜନନୀ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେଠି ପ୍ରଭୁ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ—