ଯଥା ସମସ୍ତଭୂତାନାମାଧାରତ୍ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା
ଯେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଧାର ଭାବେ ତୁମେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଧ୍ଯାନମାତ୍ରେ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ଜାନାସି ମେଦିନି
ଯେପରି କେବଳ ଧ୍ୟାନ କଲେ ହିଁ, ହେ ଧରା, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅନୁଭବ କର।
ଏଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ତଥାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରାଯାର୍ଘ୍ଯଂ ନିଵେଦ୍ଯ ଚ
ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ଓ ପୂଜା କରି, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅନେନୈଵ ପ୍ରକାରେଣ ଚତ୍ଵାରଃ ଫାଲ୍ଗୁନାଦଯଃ
ଏହିପରି ଭାବରେ, ଫାଲ୍ଗୁନ ଆଦି ଚାରି ମାସରେ ଏହି କ୍ରମ ଅନୁସରିତ ହୁଏ।
ଆଷାଢାଦିଷୁ ମାସେଷୁ ତଦ୍ଵତ୍ସ୍ନାନଂ ମୃଦଂବୁନା
ଆଷାଢ଼ ଆଦି ମାସରେ ମଧ୍ୟ, ଏହିପରି ମାଟି ଓ ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଚତୁର୍ଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଚୈଵୋକ୍ତଂ କାର୍ତିକାଦିଷୁ ପାରଣମ୍ 4.105.
ଅନ୍ୟ ଚାରିଟି ମାସରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ଆଦି ହୋଇ, ଏହିପରି ଉପବାସ ପାଳନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।
ଵିଶେଷପୂଜା ଦାନଂ ଚ ତଥା ଜାଗରଣଂ ନିଶି
ବିଶେଷ ପୂଜା, ଦାନ ଏବଂ ରାତିରେ ଜାଗି ରହିବା—ଏହିମାନେ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଥମେ ଧରଣୀ ନାମ ତୁଭ୍ଯଂ ମାସଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ପ୍ରଥମ ଚାରି ମାସରେ ‘ଧରଣୀ’ ନାମକ ପାଳନ ତୁମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ପାରଣେପାରଣେ ପାର୍ଥ ଯୁଗ୍ମାନେଵାର୍ଚ୍ଚଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍ ।। ଧରଣୀଂ ଦେଵ ଦେଵଂ ଚ ତତ୍ତତ୍ସ୍ଥାନେନ କେଶଵମ୍
ଉପବାସ ଶେଷ ଓ ଆରମ୍ଭରେ, ହେ ପାର୍ଥ, ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଓ ଧରଣୀ, ଦେବଦେବୀ ଏବଂ କେଶବଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵସ୍ତ୍ରାଭାଵେ ଚ ସୂତ୍ରେଣ ପୂଜଯେଦ୍ଧରଣୀଂ ତଥା ।। ଘୃତାଭାଵେ ତଥା କ୍ଷୀରଂ ଶସ୍ତଂ ଵା ସଲିଲଂ ହରେଃ । ।.
କପଡ଼ା ନଥିଲେ ସୂତା ଦ୍ୱାରା ଧରଣୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଘିଅ ନଥିଲେ, ଦୁଧ କିମ୍ବା ତାହା ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ, ପାଣି ଦେଇ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଭଲ।
ଏଵଂ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାଂତେ ଗୌଃ ସଵତ୍ସା ଦ୍ଵିଜାତଯେ
ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ଏକ ଗାଈ ଓ ତାହାର ବଛିଆ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ପାତାଲସଂସ୍ଥଯା ଦେଵ୍ଯା ଚୀର୍ଣମେତନ୍ମହାଵ୍ରତମ୍ । । ଧରଣ୍ଯା କେଶଵ ପ୍ରୀତ୍ଯୈ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତା ସମୁନ୍ନତିଃ
ପାତାଳରେ ବସୁଥିବା ଦେବୀ ଏହି ମହାବ୍ରତ ଧରଣୀ ଓ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ କରିଥିଲେ, ତାହା ପରେ ସେ ଉନ୍ନତି ପାଇଥିଲେ।
ଦେଵେନ ଚୋକ୍ତା ଧରଣୀ ଵରାହଵପୁଷା ପୁରା
ପୁରାତନ କାଳରେ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବତା ଧରଣୀଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ଵ୍ରତେନାନେନ କଲ୍ଯାଣି ତ୍ଵଯାହଂ ପରିତୋଷିତଃ
ହେ ଶୁଭେ, ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛ।
ଵ୍ରତମେତଦୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ ପାରଣଂ ଚ ଯଥାଵିଧି । । ସର୍ଵବାଧାଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଜନ୍ମଜନ୍ମାଂତରାଣ୍ଯପି 4.105.
ଏହି ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପାରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ବିପଦ ଠାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏବଂ ଜନ୍ମ ପରେ ଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଦୂର ହୁଏ।
ଯଥା ତ୍ଵମେଵ ଵସୁଧେ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ନିର୍ଵୃତେଃ ପଦମ୍ । । ତଥା ସ ପରମଁଲ୍ଲୋକେ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ମାନଵଃ
ଯେପରି ତୁମେ, ହେ ମାଟି, ଆନନ୍ଦର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲ, ସେପରି ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକରେ ସୁଖ ପାଇବ।
ଏଵମେତନ୍ମହାପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଶାଂତିଦମ୍ । । ଵିଶୋକାଖ୍ଯଂ ଵ୍ରତଵରଂ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମହାଵ୍ରତମ୍
ଏହିପରି, ଏହା ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟ ବ୍ରତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଶାନ୍ତ କରେ; ‘ବିଶୋକ’ ନାମକ ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ—ତୁମେ ଏହି ମହାବ୍ରତ କର।
ସମ୍ଯଗ୍ଵିଶୋକକରଣୀ ନୃପପୂର୍ଣିମା ତେ ଖ୍ଯାତା ମଯା ମନୁମହେନ୍ଦ୍ରସମାନକୀର୍ତେ
ରାଜାମାନଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ବିଶୋକ ବ୍ରତ, ଯାହା ସଠିକ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ମୁଁ ମନୁ ଓ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ଘୋଷଣା କରିଛି।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ଵିଶୋକପୂର୍ଣିମାଵ୍ରତଂ ନାମ ପଞ୍ଚାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରପର୍ବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ ‘ବିଶୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବ୍ରତ’ ନାମକ ଏହି ଏକଶତ ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅନନ୍ତଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ ।। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ । । ପ୍ରକାରୈର୍ବହୁଭିଃ କୃଷ୍ଣ ଯାନ୍ଯାନିଚ୍ଛତି ଚେତସା
ଅନନ୍ତ ବ୍ରତର ବର୍ଣ୍ଣନା।
ନୃଣାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ନାନ୍ଯଚ୍ଛୋକସ୍ଯ କାରଣମ୍
ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖର ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।
ଅପୁତ୍ରତା ମହାଦୁଃଖମତିଦୁଃଖଂ କୁପୁତ୍ରତା
ସନ୍ତାନ ନଥିବା ମହାଦୁଃଖ, କିନ୍ତୁ ଖରାପ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ ତାହାଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ।
ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ଯେ ସୁତଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସର୍ଵଦୁଃଖଵିଵର୍ଜିତମ୍ । । ଶକ୍ତଂ ପ୍ରଶାଂତଂ ବଲିନଂ ପରାଂ ନିର୍ଵୃତିମାଗତମ୍
ସେମାନେ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରହିତ, ସକ୍ଷମ, ଶାନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପରମ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ସନ୍ତାନ ପାଇଛନ୍ତି।
ସ୍ଵକର୍ମାଭିରତଂ ନିତ୍ଯଂ ଦେଵଦ୍ଵିଜପରାଯଣମ୍
ଯିଏ ସବୁବେଳେ ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଥାଏ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେ।
ଵିନିର୍ଜିତାରିସର୍ଵସ୍ଵଂ ମନୋହୃଦଯନନ୍ଦନମ୍
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ-ଦୌଲତ ଜିତି ନେଇ, ଏହା ମନ ଓ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ।
ମିତ୍ରସ୍ଵଜନସନ୍ମାନଲବ୍ଧଂ ନିର୍ଵାଣମୁତ୍ତମମ୍
ମିତ୍ର ଓ ନିଜ ଲୋକଙ୍କର ସମ୍ମାନରେ ମିଳିଥିବା, ଏହା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମୋକ୍ଷ।
ସୋଽହମେଵଂଵିଧଂ ଶ୍ରୋତୁଂ କର୍ମେଚ୍ଛାମି ମହାମତେ
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି କରାଯାଏ, ମୁଁ ଶୁଣିବା ଓ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଦୁଃଖଂ ପ୍ରଯାତ୍ଯୁପଶମଂ ତନଯାନ୍ନେହ କେନଚିତ୍
ଏଠାରେ କେବଳ ସନ୍ତାନ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତିକୁ ପାଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଅତ୍ରାପି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵୃତ୍ତଂ ଯତ୍ପୂର୍ଵମଭଵନ୍ମୁନେ 4.106.
ଏଠାରେ ଆଉ ଏକ ପୁରୁଣା କଥା ଶୁଣ, ହେ ମୁନି।
କୃତଵୀର୍ଯୋ ମହୀପାଲୋ ହୈହଯୋ ନାମ ଵୈ ପୁରା
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ହୈହୟ ବଂଶର କୃତବୀର୍ୟ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ।