ଵିଶେଷଶ୍ଚାତ୍ର କଥିତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ହିରଣ୍ମଯମ୍
ଏଠାରେ ବିଶେଷ ନିୟମ କହାଯାଇଛି: ସୁନାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଆକୃତି ତିଆରି କର।
ସ୍ତୁଵନ୍ନେଵଂ ଵିଧାନେନ ପାରଣେଽଭ୍ଯର୍ଚଯେତ୍ପ୍ରଭୁମ୍
ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା କରି, ଉପବାସର ଶେଷରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଇହୈଵ ସ୍ଵସ୍ଥତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମରଣେ ସ୍ମରଣଂ ତତଃ
ଏଠାରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କରି, ପରେ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ସ୍ମରଣ ହୁଏ।
ତତୋ ମାନୁଷ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ନିରାତଂକୋ ଗତଜ୍ଵରଃ
ତାପରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇଁ, ଭୟ ଓ ଜ୍ୱର ରହିନଥାଏ।
ଶ୍ରୀଶର୍ଵରୀ ମଧୁନି ହା ଭଗଵାଞ୍ଛଶାଂକଃ ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ଚନ୍ଦନତିଲାକ୍ଷତପୁଷ୍ପମିଶ୍ରମ୍
ଶୁଭ ରାତିରେ, ମଧୁ ମାସରେ, ହେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ, ଚନ୍ଦନ, ତିଳ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଫୁଲ ମିଶାଇ ଦେବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ପୂର୍ଣମନୋରଥଵ୍ରତଂ ନାମ ଚତୁରଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରପର୍ବରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ବ୍ରତ' ନାମକ ଏକଶେଚାରି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଵିଶୋକପୂର୍ଣିମାଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ ଯାମୁପୋଷ୍ଯ ନରାଃ ଶୋକଂ ନାପ୍ନୁଵଂତି କଦାଚନ
ଯେଉଁମାନେ ବିଶୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଫାଲ୍ଗୁନାମଲପକ୍ଷସ୍ଯ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ନରୋତ୍ତମ ମୃତ୍ପ୍ରାଶନଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଚ ସ୍ଥଂଡିଲଂ ମୃଦା
ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ପ୍ରଥମେ ମାଟି ଖାଇ, ତାପରେ ମାଟିରେ ଏକ ମଞ୍ଚ ତିଆରି କର।
ପୁଷ୍ପୈଃ ପତ୍ରୈସ୍ତଥାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଭୂଧରଂ ନାମ ନାମତଃ
ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ପର୍ବତଙ୍କୁ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମ୍ମାନ କର।
ଯଥା ଵିଶୋକାଂ ଧରଣେ କୃତଵାଂସ୍ତ୍ଵାଂ ଜନାର୍ଦନଃ
ଯେପରି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଧରାକୁ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେପରି।
ଯଥା ସମସ୍ତଭୂତାନାମାଧାରତ୍ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା
ଯେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଧାର ଭାବେ ତୁମେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଧ୍ଯାନମାତ୍ରେ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ଜାନାସି ମେଦିନି
ଯେପରି କେବଳ ଧ୍ୟାନ କଲେ ହିଁ, ହେ ଧରା, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅନୁଭବ କର।
ଏଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ତଥାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରାଯାର୍ଘ୍ଯଂ ନିଵେଦ୍ଯ ଚ
ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ଓ ପୂଜା କରି, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅନେନୈଵ ପ୍ରକାରେଣ ଚତ୍ଵାରଃ ଫାଲ୍ଗୁନାଦଯଃ
ଏହିପରି ଭାବରେ, ଫାଲ୍ଗୁନ ଆଦି ଚାରି ମାସରେ ଏହି କ୍ରମ ଅନୁସରିତ ହୁଏ।
ଆଷାଢାଦିଷୁ ମାସେଷୁ ତଦ୍ଵତ୍ସ୍ନାନଂ ମୃଦଂବୁନା
ଆଷାଢ଼ ଆଦି ମାସରେ ମଧ୍ୟ, ଏହିପରି ମାଟି ଓ ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଚତୁର୍ଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଚୈଵୋକ୍ତଂ କାର୍ତିକାଦିଷୁ ପାରଣମ୍ 4.105.
ଅନ୍ୟ ଚାରିଟି ମାସରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ଆଦି ହୋଇ, ଏହିପରି ଉପବାସ ପାଳନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।
ଵିଶେଷପୂଜା ଦାନଂ ଚ ତଥା ଜାଗରଣଂ ନିଶି
ବିଶେଷ ପୂଜା, ଦାନ ଏବଂ ରାତିରେ ଜାଗି ରହିବା—ଏହିମାନେ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଥମେ ଧରଣୀ ନାମ ତୁଭ୍ଯଂ ମାସଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ପ୍ରଥମ ଚାରି ମାସରେ ‘ଧରଣୀ’ ନାମକ ପାଳନ ତୁମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ପାରଣେପାରଣେ ପାର୍ଥ ଯୁଗ୍ମାନେଵାର୍ଚ୍ଚଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍ ।। ଧରଣୀଂ ଦେଵ ଦେଵଂ ଚ ତତ୍ତତ୍ସ୍ଥାନେନ କେଶଵମ୍
ଉପବାସ ଶେଷ ଓ ଆରମ୍ଭରେ, ହେ ପାର୍ଥ, ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଓ ଧରଣୀ, ଦେବଦେବୀ ଏବଂ କେଶବଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵସ୍ତ୍ରାଭାଵେ ଚ ସୂତ୍ରେଣ ପୂଜଯେଦ୍ଧରଣୀଂ ତଥା ।। ଘୃତାଭାଵେ ତଥା କ୍ଷୀରଂ ଶସ୍ତଂ ଵା ସଲିଲଂ ହରେଃ । ।.
କପଡ଼ା ନଥିଲେ ସୂତା ଦ୍ୱାରା ଧରଣୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଘିଅ ନଥିଲେ, ଦୁଧ କିମ୍ବା ତାହା ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ, ପାଣି ଦେଇ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଭଲ।
ଏଵଂ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାଂତେ ଗୌଃ ସଵତ୍ସା ଦ୍ଵିଜାତଯେ
ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ଏକ ଗାଈ ଓ ତାହାର ବଛିଆ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ପାତାଲସଂସ୍ଥଯା ଦେଵ୍ଯା ଚୀର୍ଣମେତନ୍ମହାଵ୍ରତମ୍ । । ଧରଣ୍ଯା କେଶଵ ପ୍ରୀତ୍ଯୈ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତା ସମୁନ୍ନତିଃ
ପାତାଳରେ ବସୁଥିବା ଦେବୀ ଏହି ମହାବ୍ରତ ଧରଣୀ ଓ କେଶବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ କରିଥିଲେ, ତାହା ପରେ ସେ ଉନ୍ନତି ପାଇଥିଲେ।
ଦେଵେନ ଚୋକ୍ତା ଧରଣୀ ଵରାହଵପୁଷା ପୁରା
ପୁରାତନ କାଳରେ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେବତା ଧରଣୀଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ଵ୍ରତେନାନେନ କଲ୍ଯାଣି ତ୍ଵଯାହଂ ପରିତୋଷିତଃ
ହେ ଶୁଭେ, ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛ।
ଵ୍ରତମେତଦୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ ପାରଣଂ ଚ ଯଥାଵିଧି । । ସର୍ଵବାଧାଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଜନ୍ମଜନ୍ମାଂତରାଣ୍ଯପି 4.105.
ଏହି ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପାରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ବିପଦ ଠାରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏବଂ ଜନ୍ମ ପରେ ଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଦୂର ହୁଏ।
ଯଥା ତ୍ଵମେଵ ଵସୁଧେ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ନିର୍ଵୃତେଃ ପଦମ୍ । । ତଥା ସ ପରମଁଲ୍ଲୋକେ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ମାନଵଃ
ଯେପରି ତୁମେ, ହେ ମାଟି, ଆନନ୍ଦର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲ, ସେପରି ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକରେ ସୁଖ ପାଇବ।
ଏଵମେତନ୍ମହାପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଶାଂତିଦମ୍ । । ଵିଶୋକାଖ୍ଯଂ ଵ୍ରତଵରଂ ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମହାଵ୍ରତମ୍
ଏହିପରି, ଏହା ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟ ବ୍ରତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଶାନ୍ତ କରେ; ‘ବିଶୋକ’ ନାମକ ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ—ତୁମେ ଏହି ମହାବ୍ରତ କର।
ସମ୍ଯଗ୍ଵିଶୋକକରଣୀ ନୃପପୂର୍ଣିମା ତେ ଖ୍ଯାତା ମଯା ମନୁମହେନ୍ଦ୍ରସମାନକୀର୍ତେ
ରାଜାମାନଙ୍କ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ବିଶୋକ ବ୍ରତ, ଯାହା ସଠିକ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ମୁଁ ମନୁ ଓ ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ଘୋଷଣା କରିଛି।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ଵିଶୋକପୂର୍ଣିମାଵ୍ରତଂ ନାମ ପଞ୍ଚାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରପର୍ବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ ‘ବିଶୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବ୍ରତ’ ନାମକ ଏହି ଏକଶତ ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅନନ୍ତଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ ।। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ । । ପ୍ରକାରୈର୍ବହୁଭିଃ କୃଷ୍ଣ ଯାନ୍ଯାନିଚ୍ଛତି ଚେତସା
ଅନନ୍ତ ବ୍ରତର ବର୍ଣ୍ଣନା।