ଚତୁରଃ ପ୍ରଥମାନ୍ମାସାନ୍ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯମୁଦାହୃତମ୍
ପ୍ରଥମ ଚାରି ମାସ ପାଇଁ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ସୂର୍ଯାଂଶୁତପ୍ତଂ ତଦ୍ଵଚ୍ଚ ଜଲଂ କାଯଵିଶୋଧନମ୍ କାରଯେଚ୍ଚୈଵ ଦେଵସ୍ଯ ପାରଣେପାରଣେ ଗତେ
ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ତାପିତ ଜଳ ମଧ୍ୟ ଶରୀର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାରଣ ପରେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା କରିବା ଉଚିତ।
ଜନାର୍ଦନଂ ସପତ୍ନୀକମର୍ଚଯେତ୍ପ୍ରଥମଂ ତତଃ
ପ୍ରଥମେ, ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରତିମାସଂ ତୁ ନାମାନି କୃଷ୍ଣସ୍ଯୈତାନି ଭାରତ ଉଚ୍ଚାରଯନ୍ନରୋ ଯାତି ଯଥାଲୋକଂ ଯଥାସୁଖମ୍
ହେ ଭାରତ, ପ୍ରତିମାସ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଣିଷ ନିଜ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକ ଓ ସୁଖ ପାଏ।
ତତୋ ଵିପ୍ରାଯ ଵୈ ଦଦ୍ଯାଦୁଦକୁଂଭଂ ସଦକ୍ଷିଣମ୍
ତାପରେ ଏକ ଜଳଘଟ ସହିତ ଯଥାଯଥ ଦକ୍ଷିଣା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଯଦ୍ଵୈ ମାସଗତଂ ନାମ ପ୍ରୀଯତାମିତି କୀର୍ତଯେତ୍
ଏହି ମାସ ସହିତ ଯୋଗ୍ୟ ନାମ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ, ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ମାଧଵଂ ମାଘମାସେ ତୁ ଗୋଵିନ୍ଦମପି ଫାଲ୍ଗୁନେ
ମାଘ ମାସରେ ନାମ ହେଉଛି ମାଧବ; ଫାଲ୍ଗୁନରେ ଗୋବିନ୍ଦ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ତ୍ରିଵିକ୍ରମୋ ଜ୍ଞେଯସ୍ତଥାଷାଢେ ଚ ଵାମନଃ
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ତିନି ପଦ ନେଇଥିବା ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି; ଏହିପରି ଆଷାଢ଼ରେ ବାମନ ଭାବେ।
ରାମୋ ଭାଦ୍ରପଦେ ମାସି ଗୀଯତେ ପୁଣ୍ଯକାଂକ୍ଷିଭିଃ 4.104.
ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ ଯେଉଁମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ରାମଙ୍କର କୀର୍ତି ଗାନ କରନ୍ତି।
କାର୍ତିକେ ଦେଵଦେଵେଶଂ ସ୍ତୁଵଂସ୍ତରତି ଦୁର୍ଗତିମ୍ ଯଦି ଦାତୁଂ ନ ଶକ୍ନୋତି ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚୈଵୈକହେଲଯା
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଯଦି ଦାନ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ତେବେ ଏକ ଛୋଟ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ ହସିଖୁସି ଦେବା ଉଚିତ।
ଵିଶେଷଶ୍ଚାତ୍ର କଥିତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ହିରଣ୍ମଯମ୍
ଏଠାରେ ବିଶେଷ ନିୟମ କହାଯାଇଛି: ସୁନାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଆକୃତି ତିଆରି କର।
ସ୍ତୁଵନ୍ନେଵଂ ଵିଧାନେନ ପାରଣେଽଭ୍ଯର୍ଚଯେତ୍ପ୍ରଭୁମ୍
ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା କରି, ଉପବାସର ଶେଷରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଇହୈଵ ସ୍ଵସ୍ଥତାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମରଣେ ସ୍ମରଣଂ ତତଃ
ଏଠାରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କରି, ପରେ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ସ୍ମରଣ ହୁଏ।
ତତୋ ମାନୁଷ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ନିରାତଂକୋ ଗତଜ୍ଵରଃ
ତାପରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇଁ, ଭୟ ଓ ଜ୍ୱର ରହିନଥାଏ।
ଶ୍ରୀଶର୍ଵରୀ ମଧୁନି ହା ଭଗଵାଞ୍ଛଶାଂକଃ ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ଚନ୍ଦନତିଲାକ୍ଷତପୁଷ୍ପମିଶ୍ରମ୍
ଶୁଭ ରାତିରେ, ମଧୁ ମାସରେ, ହେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ, ଚନ୍ଦନ, ତିଳ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଫୁଲ ମିଶାଇ ଦେବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ପୂର୍ଣମନୋରଥଵ୍ରତଂ ନାମ ଚତୁରଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରପର୍ବରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ବ୍ରତ' ନାମକ ଏକଶେଚାରି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଵିଶୋକପୂର୍ଣିମାଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ ଯାମୁପୋଷ୍ଯ ନରାଃ ଶୋକଂ ନାପ୍ନୁଵଂତି କଦାଚନ
ଯେଉଁମାନେ ବିଶୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଫାଲ୍ଗୁନାମଲପକ୍ଷସ୍ଯ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ନରୋତ୍ତମ ମୃତ୍ପ୍ରାଶନଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଚ ସ୍ଥଂଡିଲଂ ମୃଦା
ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ପ୍ରଥମେ ମାଟି ଖାଇ, ତାପରେ ମାଟିରେ ଏକ ମଞ୍ଚ ତିଆରି କର।
ପୁଷ୍ପୈଃ ପତ୍ରୈସ୍ତଥାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଭୂଧରଂ ନାମ ନାମତଃ
ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ପର୍ବତଙ୍କୁ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମ୍ମାନ କର।
ଯଥା ଵିଶୋକାଂ ଧରଣେ କୃତଵାଂସ୍ତ୍ଵାଂ ଜନାର୍ଦନଃ
ଯେପରି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଧରାକୁ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେପରି।
ଯଥା ସମସ୍ତଭୂତାନାମାଧାରତ୍ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା
ଯେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଧାର ଭାବେ ତୁମେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଧ୍ଯାନମାତ୍ରେ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ଜାନାସି ମେଦିନି
ଯେପରି କେବଳ ଧ୍ୟାନ କଲେ ହିଁ, ହେ ଧରା, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅନୁଭବ କର।
ଏଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ତଥାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରାଯାର୍ଘ୍ଯଂ ନିଵେଦ୍ଯ ଚ
ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ଓ ପୂଜା କରି, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅନେନୈଵ ପ୍ରକାରେଣ ଚତ୍ଵାରଃ ଫାଲ୍ଗୁନାଦଯଃ
ଏହିପରି ଭାବରେ, ଫାଲ୍ଗୁନ ଆଦି ଚାରି ମାସରେ ଏହି କ୍ରମ ଅନୁସରିତ ହୁଏ।
ଆଷାଢାଦିଷୁ ମାସେଷୁ ତଦ୍ଵତ୍ସ୍ନାନଂ ମୃଦଂବୁନା
ଆଷାଢ଼ ଆଦି ମାସରେ ମଧ୍ୟ, ଏହିପରି ମାଟି ଓ ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଚତୁର୍ଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଚୈଵୋକ୍ତଂ କାର୍ତିକାଦିଷୁ ପାରଣମ୍ 4.105.
ଅନ୍ୟ ଚାରିଟି ମାସରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ଆଦି ହୋଇ, ଏହିପରି ଉପବାସ ପାଳନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।
ଵିଶେଷପୂଜା ଦାନଂ ଚ ତଥା ଜାଗରଣଂ ନିଶି
ବିଶେଷ ପୂଜା, ଦାନ ଏବଂ ରାତିରେ ଜାଗି ରହିବା—ଏହିମାନେ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଥମେ ଧରଣୀ ନାମ ତୁଭ୍ଯଂ ମାସଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ପ୍ରଥମ ଚାରି ମାସରେ ‘ଧରଣୀ’ ନାମକ ପାଳନ ତୁମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ପାରଣେପାରଣେ ପାର୍ଥ ଯୁଗ୍ମାନେଵାର୍ଚ୍ଚଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍ ।। ଧରଣୀଂ ଦେଵ ଦେଵଂ ଚ ତତ୍ତତ୍ସ୍ଥାନେନ କେଶଵମ୍
ଉପବାସ ଶେଷ ଓ ଆରମ୍ଭରେ, ହେ ପାର୍ଥ, ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଓ ଧରଣୀ, ଦେବଦେବୀ ଏବଂ କେଶବଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵସ୍ତ୍ରାଭାଵେ ଚ ସୂତ୍ରେଣ ପୂଜଯେଦ୍ଧରଣୀଂ ତଥା ।। ଘୃତାଭାଵେ ତଥା କ୍ଷୀରଂ ଶସ୍ତଂ ଵା ସଲିଲଂ ହରେଃ । ।.
କପଡ଼ା ନଥିଲେ ସୂତା ଦ୍ୱାରା ଧରଣୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଘିଅ ନଥିଲେ, ଦୁଧ କିମ୍ବା ତାହା ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ, ପାଣି ଦେଇ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଭଲ।