ଉପଦେଶଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛେଦ୍ଯସ୍ତସ୍ମୈ ଵ୍ରତକୃତେ ନରଃ ମାସେମାସେ ଵିଧିରଯଂ ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ନରାଧିପ
ଯିଏ ବ୍ରତ କରିଥିବା ଜନକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥାଏ—ଏହି ନିୟମ ପ୍ରତି ମାସ ପାଇଁ, ହେ ନରାଧିପ, ଏହି ବ୍ରତର ସମ୍ବନ୍ଧରେ।
ଯୋ ନ ଶକ୍ନୋତି ଵା କର୍ତୁଂ ପକ୍ଷଂ ଵାଥ ନିରଂତରମ୍
ଯିଏ ପକ୍ଷ ଅଥବା ନିରନ୍ତର କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ—
ଯଶ୍ଚୈତତ୍କୁରୁତେ ପାର୍ଥ ପୌର୍ଣମାସୀଵ୍ରତଂ ନରଃ
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁ ଲୋକ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଉପବାସ କରେ,
ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଧନୋପେତୋ ଯଜ୍ଵା ଦାତା ପ୍ରିଯଂଵଦଃ
ସେ ପୁଅ, ନାତି ଓ ଧନରେ ସମୃଦ୍ଧି, ଯଜ୍ଞ କରିବା, ଦାନ ଦେବା ଓ ମିଠା କଥା କହିବାର ଗୁଣ ଲାଭ କରେ।
ତତଶ୍ଚୈଵାକ୍ଷଯାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସୁରସେଵିତାନ୍ ଆସ୍ତେ ସଂପୂର୍ଣସର୍ଵାଂଗୋ ଯାଵତ୍କଲ୍ପାଯୁତତ୍ରଯମ୍
ତାପରେ ସେ ଅବିନାଶୀ ଲୋକକୁ ପାଉଥିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ସେବା କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ତିନି ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀର ସହିତ ରହିଥାଏ।
ଅଭ୍ଯର୍ଚଯଂତି ସିତପଞ୍ଚଦଶୀଷୁ ସୋମଂ କୃଷ୍ଣାସୁ ଯେ ପିତୃଗଣଂ ଜଲପିଂଡଦାନୈଃ
ଯେଉଁମାନେ ଶୁଭ ପଞ୍ଚଦଶୀ ଦିନରେ ସୋମ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ ତର୍ପଣ କରନ୍ତି,
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ଵିଜଯପୌର୍ଣ ମାସୀଵ୍ରତଵର୍ଣନଂ ନାମ ନଵନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରପର୍ବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ବିଜୟ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଉପବାସର ବିବରଣୀ' ନାମକ ଉନନବ୍ବେ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଵୈଶାଖୀକାର୍ତ୍ତିକୀମାଘୀଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ ତା ମେ ଵଦ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ନାନେ ଦାନେ ମହାଫଲାଃ
ହେ ଯଦୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ବତାଅ, ବୈଶାଖ, କାର୍ତ୍ତିକ ଓ ମାଘ ଉପବାସଗୁଡିକ ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ।
ସ୍ନାନଦାନଵିହୀନୈସ୍ତା ନ ନେଯାଃ ପାଂଡୁନନ୍ଦନ
ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ବିନା ଏହି ଉପବାସଗୁଡିକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତୀର୍ଥସ୍ନାନଂ ତଦା ଶସ୍ତଂ ଦାନଂ ଵିତ୍ତାନୁରୂପତଃ
ସେ ସମୟରେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦାନ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦେବା ଉଚିତ।
କାର୍ତ୍ତିକ୍ଯାଂ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯଂ ମାଘ୍ଯାଂ ଵାରାଣସୀ ସ୍ମୃତା
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ମାଘ ମାସରେ ବାରାଣସୀ ପୂଜା ଯୋଗ୍ୟ।
କୁଂଭାନ୍ସ୍ଵଛାଂଭସଃ ପୂର୍ଣାନ୍ସହିରଣ୍ଯାନ୍ନସଂଯୁତାନ୍
ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ, ସହିତ ସୋନା ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ମଧୁରାନ୍ନରସୈଃ ପୂର୍ଣାନ୍ଭାଜନାନ୍କନକୋଜ୍ଜ୍ଵଲାନ୍
ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଓ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତପ୍ତ ସୁନା ଭାଜନ ଦେବା ଉଚିତ।
ମାଘ୍ଯାଂ ମଘାସୁ ଚ ତଥା ସଂତର୍ପ୍ଯ ପିତୃଦେଵତାଃ
ମାଘ ମାସରେ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
କାର୍ପାସଦାନମତ୍ରୈଵ ତିଲଦାନଂ ଚ ଶସ୍ଯତେ
ଏଠି କପାସ ଦାନ ଓ ତିଳ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କହାଯାଏ।
ଉପାନଦ୍ଦାନମତ୍ରୈଵ କଥିତଂ ସର୍ଵକାମଦମ୍
ଏଠି ପୋଶାକ ଦାନ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥାଏ ବୋଲି କହାଯାଏ।
କଲିକାଲୋଦ୍ଭଵଂ ସର୍ଵଂ ଶସ୍ଯତେ ପାଂଡୁନନ୍ଦନ କାର୍ଯଂ କୁରୁକୁଲଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରେର୍ନୀରାଜନଂ ତଥା ।। 4.100.
ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, କଳିଯୁଗରେ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ସେ ସବୁ ଏଠି ପ୍ରଶଂସିତ; ହେ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହରିଙ୍କୁ ନୀରାଜନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ।
ଗଜାଶ୍ଵରଥଦାନଂ ଚ ଘୃତଧେନ୍ଵାଦଯସ୍ତଥା
ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ ଦାନ ଓ ଘୃତ ଦେଇଥିବା ଗାଁ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଫଲାନି ଯାନି ଵିଦ୍ଯଂତେ ସୁଗନ୍ଧିମଧୁରାଣି ଚ
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଫଳ ଅଛି, ମନୋହର ଓ ମିଠା ଗନ୍ଧ ଥିବା,
ଖର୍ଜୂରୀଂ ନାଲିକେରାଂଶ୍ଚ କଦଲ୍ଯାଶ୍ଚ ଫଲାନି ଚ
ଖଜୁରି, ନାଳିକେର ଓ କଦଳୀ ଫଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଵୃଂତାକାନ୍କାରଵେଲ୍ଲାଂଶ୍ଚ ବିଂବାନ୍କୂଷ୍ମାଂଡକର୍ବୁରାନ୍ ତେ ଵ୍ଯାଧିତା ଦରିଦ୍ରାଶ୍ଚ ଜାଯଂତେ ଭୁଵି ମାନଵାଃ
ବ୍ୟାଧି ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପୀଡିତ ଲୋକମାନେ ପୃଥିବୀରେ ବେଗୁନ, ଉର୍ଦ୍ଦୁ, ତରବୁଜ, ବିଲାତିବାଦା, କୁମ୍ହଡ଼ା ଓ କାକୁଡି ଭଳି ଆକାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
ନ କେଵଲଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଦାନଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ଶସ୍ଯତେ ଦରିଦ୍ରାଣାଂ ଚ ବଂଧୂନାଂ ଦାନଂ କୋଟିଗୁଣୋତ୍ତ ରମ୍
କେବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ନୁହେଁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉତ୍ତମ। ଦାରିଦ୍ର ଭାଇପାଇଁ ଦାନ ଦେବା ହଜାର ଗୁଣ ଅଧିକ ମାନାଯାଏ।
ମିତ୍ରଂ କୁଲୀନଶ୍ଚାପନ୍ନୋ ଵଧୁର୍ଦାରିଦ୍ର୍ଯଦୁଃଖିତଃ
ମିତ୍ର, ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଲୋକ ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି, କିମ୍ବା ଦାରିଦ୍ର ଓ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଜନାନୀ—
ଵନଂ ପ୍ରସ୍ଥାପିତେ ରାମେ ସସୀତେ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ସା ସର୍ଵେଃ ଶ୍ରାଵିତାନେକୈଃ କୋଶଲ୍ଯା ଭରତେନ ଵୈ
ରାମ ଶୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାବେଳେ, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସବୁ କଥା ଭରତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଜଣାଇଦେଲେ।
ଯଦା ନ ପ୍ରତ୍ଯଯଂ ଯାତି କଥଂଚିତ୍କୋଶଲାତ୍ମଜା
ତଥାପି କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଝିଅ କେମିତି ଭି କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତତା ପାଇଲେ ନାହିଁ।
ଵୈଶାଖୀ କାର୍ତିକୀ ମାଘୀ ତିଥଯୋମରପୂଜିତାଃ
ବୈଶାଖ, କାର୍ତିକ ଓ ମାଘ ମାସର ଶୁଭ ତିଥିମାନେ ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ କୌଶଲ୍ଯା ସହସା ପ୍ରତ୍ଯଯଂ ଗତା 4.100.
ଏହି କଥା ଶୁଣି କୌଶଲ୍ୟା ସହସା ନିଶ୍ଚିତତା ଲାଭ କଲେ।
ଏତତ୍ତିଥୀନାଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯମାଖ୍ଯାତଂ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍
ଏହି ତିଥିମାନଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଵୈଶାଖକାର୍ତିକମଘାସହିତାଥ ମାଘେ ଯା ପୂର୍ଣିମା ଭଵତି ପୂର୍ଣଶଶାଂକଚିହ୍ନା
ବୈଶାଖ, କାର୍ତିକ ଓ ମାଘ ସହିତ ମାଘ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ରର ଚିହ୍ନ ଥାଏ।
ଯୁଗାଦିତିଥିଵ୍ରତମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନମ୍ କଥ୍ଯମାନମିହେଚ୍ଛାମି ଶୁଭଧର୍ମପଦଂ ମହତ୍
ଏଠାରେ ମୁଁ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ତିଥିର ବ୍ରତର ମହିମା ଓ ଶୁଭ ଧର୍ମର ପଥ ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଚାହେଁ।