ତଦସ୍ଯାଂ ସ୍ରୋତସି ସ୍ନାତ୍ଵା ସଂତର୍ପ୍ଯ ପିତୃଦେଵତାଃ
ଏହି ଦିନରେ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି—
ପୂଜଯେତ୍କୁସୁମୈର୍ହୃଦ୍ଯୈର୍ନୈଵେଦ୍ଯୈର୍ଘୃତପାଚିତୈଃ ଶାକାହରଣମୁନ୍ଯନ୍ନୈର୍ନକ୍ତଂ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଵାଗ୍ଯତଃ
ମନପସନ୍ଦ ଫୁଲ ଓ ଘୃତରେ ପାକା ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ରାତିରେ କେବଳ ଶାକ ଅଥବା ମୁଞ୍ଜ ଖାଇବା, ନିରବତା ରଖିବା।
ଵସଂତବାଂଧଵ ଵିଧୋ ଶୀତାଂଶୋ ସ୍ଵସ୍ତି ନଃ କୁରୁ
ହେ ବସନ୍ତର ବନ୍ଧୁ, ହେ ଶୀତାଂଶୁ, ଆମକୁ ଶୁଭ ଦିଅ।
ପକ୍ଷେପକ୍ଷେ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଵିଧିରେଷ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ପ୍ରତି ପକ୍ଷର ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ ଏହି ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ।
ତସ୍ଯାପ୍ଯେଷ ଵିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସର୍ଵସୌଖ୍ଯପ୍ରଦାଯକଃ ଅସ୍ଯାଂ ଦତ୍ତଂ ତପସ୍ତପ୍ତଂ ପିତୄଣାମକ୍ଷଯଂ ଭଵେତ୍
ଏହି ନିୟମ ଏହି ତିଥି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କହାଯାଇଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଶୁଖ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ଦିନରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଓ ତପସ୍ୟା ପିତୃଙ୍କ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ଅମାଵାସ୍ଯା ମହାରାଜ ପ୍ରଯତ୍ନୈର୍ଯୈରୁପୋଷିତା
ହେ ମହାରାଜ, ଅମାବାସ୍ୟା ଉପବାସୀମାନେ ଉତ୍ସାହ ସହିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଃ କଶ୍ଚିତ୍କୁରୁତେ ତସ୍ମିନ୍ପିତୃପିଣ୍ଡୋଦକକ୍ରିଯାମ୍
ଯେ କେହି ସେ ଦିନରେ ପିତୃଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଓ ଜଳ ଦେଇ କ୍ରିୟା କରେ—
ଭଵେଯୁରକ୍ଷଯାସ୍ତସ୍ଯ ଲୋକାଃ ପିତୃନିଷେଵିତାଃ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ପିତୃଙ୍କ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା ଲୋକଗୁଡିକ ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପିତୃଭକ୍ତଶ୍ଚ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଵିଶାରଦଃ 4.99.
ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ପିତୃଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେ ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ—
ଏଵଂ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାଂତେ ହୈମଂ କୃତ୍ଵା ସୁଶୋଭନମ୍
ଏଭଳି, ବର୍ଷର ଶେଷରେ ସୁନ୍ଦର ହେମ ନିୟମ କରି—
ଉପଦେଶଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛେଦ୍ଯସ୍ତସ୍ମୈ ଵ୍ରତକୃତେ ନରଃ ମାସେମାସେ ଵିଧିରଯଂ ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ନରାଧିପ
ଯିଏ ବ୍ରତ କରିଥିବା ଜନକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥାଏ—ଏହି ନିୟମ ପ୍ରତି ମାସ ପାଇଁ, ହେ ନରାଧିପ, ଏହି ବ୍ରତର ସମ୍ବନ୍ଧରେ।
ଯୋ ନ ଶକ୍ନୋତି ଵା କର୍ତୁଂ ପକ୍ଷଂ ଵାଥ ନିରଂତରମ୍
ଯିଏ ପକ୍ଷ ଅଥବା ନିରନ୍ତର କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ—
ଯଶ୍ଚୈତତ୍କୁରୁତେ ପାର୍ଥ ପୌର୍ଣମାସୀଵ୍ରତଂ ନରଃ
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁ ଲୋକ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଉପବାସ କରେ,
ପୁତ୍ରପୌତ୍ରଧନୋପେତୋ ଯଜ୍ଵା ଦାତା ପ୍ରିଯଂଵଦଃ
ସେ ପୁଅ, ନାତି ଓ ଧନରେ ସମୃଦ୍ଧି, ଯଜ୍ଞ କରିବା, ଦାନ ଦେବା ଓ ମିଠା କଥା କହିବାର ଗୁଣ ଲାଭ କରେ।
ତତଶ୍ଚୈଵାକ୍ଷଯାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସୁରସେଵିତାନ୍ ଆସ୍ତେ ସଂପୂର୍ଣସର୍ଵାଂଗୋ ଯାଵତ୍କଲ୍ପାଯୁତତ୍ରଯମ୍
ତାପରେ ସେ ଅବିନାଶୀ ଲୋକକୁ ପାଉଥିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ସେବା କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ତିନି ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀର ସହିତ ରହିଥାଏ।
ଅଭ୍ଯର୍ଚଯଂତି ସିତପଞ୍ଚଦଶୀଷୁ ସୋମଂ କୃଷ୍ଣାସୁ ଯେ ପିତୃଗଣଂ ଜଲପିଂଡଦାନୈଃ
ଯେଉଁମାନେ ଶୁଭ ପଞ୍ଚଦଶୀ ଦିନରେ ସୋମ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ ତର୍ପଣ କରନ୍ତି,
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ଵିଜଯପୌର୍ଣ ମାସୀଵ୍ରତଵର୍ଣନଂ ନାମ ନଵନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରପର୍ବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ବିଜୟ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଉପବାସର ବିବରଣୀ' ନାମକ ଉନନବ୍ବେ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଵୈଶାଖୀକାର୍ତ୍ତିକୀମାଘୀଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ ତା ମେ ଵଦ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ନାନେ ଦାନେ ମହାଫଲାଃ
ହେ ଯଦୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ବତାଅ, ବୈଶାଖ, କାର୍ତ୍ତିକ ଓ ମାଘ ଉପବାସଗୁଡିକ ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ।
ସ୍ନାନଦାନଵିହୀନୈସ୍ତା ନ ନେଯାଃ ପାଂଡୁନନ୍ଦନ
ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ବିନା ଏହି ଉପବାସଗୁଡିକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତୀର୍ଥସ୍ନାନଂ ତଦା ଶସ୍ତଂ ଦାନଂ ଵିତ୍ତାନୁରୂପତଃ
ସେ ସମୟରେ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦାନ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦେବା ଉଚିତ।
କାର୍ତ୍ତିକ୍ଯାଂ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯଂ ମାଘ୍ଯାଂ ଵାରାଣସୀ ସ୍ମୃତା
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ମାଘ ମାସରେ ବାରାଣସୀ ପୂଜା ଯୋଗ୍ୟ।
କୁଂଭାନ୍ସ୍ଵଛାଂଭସଃ ପୂର୍ଣାନ୍ସହିରଣ୍ଯାନ୍ନସଂଯୁତାନ୍
ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭ, ସହିତ ସୋନା ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ମଧୁରାନ୍ନରସୈଃ ପୂର୍ଣାନ୍ଭାଜନାନ୍କନକୋଜ୍ଜ୍ଵଲାନ୍
ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଓ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତପ୍ତ ସୁନା ଭାଜନ ଦେବା ଉଚିତ।
ମାଘ୍ଯାଂ ମଘାସୁ ଚ ତଥା ସଂତର୍ପ୍ଯ ପିତୃଦେଵତାଃ
ମାଘ ମାସରେ ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
କାର୍ପାସଦାନମତ୍ରୈଵ ତିଲଦାନଂ ଚ ଶସ୍ଯତେ
ଏଠି କପାସ ଦାନ ଓ ତିଳ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କହାଯାଏ।
ଉପାନଦ୍ଦାନମତ୍ରୈଵ କଥିତଂ ସର୍ଵକାମଦମ୍
ଏଠି ପୋଶାକ ଦାନ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥାଏ ବୋଲି କହାଯାଏ।
କଲିକାଲୋଦ୍ଭଵଂ ସର୍ଵଂ ଶସ୍ଯତେ ପାଂଡୁନନ୍ଦନ କାର୍ଯଂ କୁରୁକୁଲଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରେର୍ନୀରାଜନଂ ତଥା ।। 4.100.
ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, କଳିଯୁଗରେ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ସେ ସବୁ ଏଠି ପ୍ରଶଂସିତ; ହେ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହରିଙ୍କୁ ନୀରାଜନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ।
ଗଜାଶ୍ଵରଥଦାନଂ ଚ ଘୃତଧେନ୍ଵାଦଯସ୍ତଥା
ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ ଦାନ ଓ ଘୃତ ଦେଇଥିବା ଗାଁ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଫଲାନି ଯାନି ଵିଦ୍ଯଂତେ ସୁଗନ୍ଧିମଧୁରାଣି ଚ
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଫଳ ଅଛି, ମନୋହର ଓ ମିଠା ଗନ୍ଧ ଥିବା,
ଖର୍ଜୂରୀଂ ନାଲିକେରାଂଶ୍ଚ କଦଲ୍ଯାଶ୍ଚ ଫଲାନି ଚ
ଖଜୁରି, ନାଳିକେର ଓ କଦଳୀ ଫଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।