ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନକୁଶଲାଃ କେଚିଚ୍ଛ୍ରାଵଯେଯୁରତଂଦ୍ରିତାଃ
କିଛି ଜଣେ ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକେ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଭାବେ ପଢ଼ି ଶ୍ରବଣ କରାଇବେ।
ଯଜମାନୋ ନଯେଦ୍ଧୀମାନ୍ଯାଵତ୍ସୂର୍ଯୋଦଯୋ ଭଵେତ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯଜମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ।
ମଂତ୍ରୈସ୍ତୁ ଵୈଷ୍ଣଵୈର୍ଦିଵ୍ଯୈଃ କ୍ଷପଯେଯୁର୍ମହୀପତେ 4.74.
ହେ ରାଜା, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ତ୍ରରେ ସାରା ରାତି କାଟିବେ।
କ୍ଷୀରେଣାଜ୍ଯେନ ଵା ରାଜନ୍ସର୍ଵସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାଯିନୀମ୍
ହେ ରାଜା, ଦୁଧ କିମ୍ବା ଘିଅ ସହିତ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବେ।
ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାନ୍ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦ୍ଯାଂ ସରସି ଵା ପୁନଃ
ହେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ପୁଣି ନଦୀ କିମ୍ବା ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରିବେ।
ତତଃ ଶୁକ୍ଲାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣି ପରିଧାଯ ଯତଵ୍ରତଃ
ତାପରେ ଧ୍ୟାନ ଓ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥାଇ, ସେ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବେ।
ପୁଷ୍ପୈର୍ଧୂପୈଃ ସନୈଵେଦ୍ଯୈଃ ପୂଜଯେତ୍ପୁ ରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ସେ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ସହିତ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ।
ପୂଜଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ସର୍ଵାନ୍ହୋତାରୋ ଯଜ୍ଞକଲ୍ପିତାଃ
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେ ପୂଜା କରିବେ।
ଆଚାର୍ଯଃ ପୂଜନୀଯୋଽତ୍ର ସର୍ଵସ୍ଵେନାପି ଭାରତ
ହେ ଭାରତ, ଏଠାରେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଵିହୀନସ୍ତୁ ଭକ୍ତିଶକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ଲୋଭ ଛାଡ଼ି, ଭକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଉଚିତ।
ତେଷାମନ୍ନଂ ହିରଣ୍ଯଂ ଚ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛୁଦ୍ଧେନ ଚେତସା
ସେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ମନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ସୁନା ଦେବା ଉଚିତ।
ଯଥାଵିଭଵସାରେଣ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭୁଂଜୀତ ଵାଗ୍ଯତଃ
ସେ ନିଜ ସମ୍ପଦ ଓ ସାଧ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ପରେ ମୌନ ରହି ଭୋଜନ କରିବେ।
ଏଵଂ ଯଜ୍ଞୋ ମହାରାଜଶ୍ଚୋକ୍ତସ୍ତେ ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତଃ 4.74.
ହେ ମହାରାଜ, ଏପରି ଭାବେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି।
ଵାଜପେଯାତିରାତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଯେ ଯଜଂତି ଶତଂ ସମାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ବାଜପେୟ ଓ ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି—
ସପ୍ତ ଜନ୍ମାନି ସୌଭାଗ୍ଯମାଯୁରାରୋଗ୍ଯସଂପଦଃ
ସାତଟି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭଲ ଭାଗ୍ୟ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ସୁସ୍ଥ ଶରୀର ଓ ଧନ-ସମ୍ପଦ ମିଳେ।
ମୃତୋ ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ ମୋଦତେ
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନଗରକୁ ଯାଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ରୁଦ୍ରଲୋକେ ତଥା ରାଜନ୍ଯୁଗାନି ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ତୁ
ଏହିପରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ରାଜା ଯୁଗ ଯାଏଁ ରହିଥାଏ।
ପୁଣ୍ଯକ୍ଷଯାଦିହାଭ୍ଯେତ୍ଯ ରାଜା ଭଵତି ଧାର୍ମିକଃ
ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲା ପରେ ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରି ଧର୍ମିକ ରାଜା ହେଉଛି।
ଵ୍ରତମେତତ୍ପୁରା ଚୀର୍ଣଂ ସଗରେଣ ମହାତ୍ମନା
ଏହି ବ୍ରତ ପୂର୍ବରୁ ମହାତ୍ମା ସଗର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ।
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ପୃଥିଵୀପାଲୈଃ ପାଲିତାଶେଷଭୂତଲୈଃ
ଏହା ଅନ୍ୟ ଭୂମିର ରାଜାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଭୂତଳକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା ଅନ୍ୟ ଶାସକମାନେ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଭୃଗ୍ଵାଦ୍ଯୈର୍ମୁନିଭିଃ ସର୍ଵୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ
ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲେ।
ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଚୈଵେଯଂ ଖ୍ଯାତିଂ ଯାସ୍ଯତି ଭୂତଲେ
ଆଜିଠୁ ଏହି ବ୍ରତ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇବ।
ଏଷା ପୁଲସ୍ତ୍ଯମୁନିନା କଥିତା କୁରୁନଂଦନ 4.74.
ଏହି କଥା ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କୁରୁବଂଶୀଙ୍କୁ କହିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତେନ କର୍ତଵ୍ଯା ସଂସାରଭଯଭୀରୁଣା
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ସଂସାରର ଭୟରେ ଭୀତ ଲୋକ ଏହି ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୀମେନ ଯା କିଲ ପୁରା ସମୁପୋଷିତା ଚ ରାତ୍ରୌ ଘଟସ୍ଥିରସୁଶତିଲଵାରିଧାରା
ଯେ ବ୍ରତ ପୂର୍ବରୁ ଭୀମ ରାତିରେ ଏକ ଘଟରେ ତିଳ, ଚାଉଳ ଓ ପାଣି ଭରି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀଭଵିଷ୍ଯେ ମହାପୁରାଣ ଉତ୍ତରପର୍ଵଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଯୁଧିଷ୍ଠିରସଂଵାଦେ ଭୀମଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତଵର୍ଣନଂ ନାମ ଚତୁଃସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀଭବିଷ୍ୟ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରପର୍ବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସଂବାଦରେ ଭୀମ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତର ବର୍ଣ୍ନନା ଥିବା ସତ୍ତରି ଚାରି ଅଧ୍ୟାୟ।
ଶ୍ରଵଣଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ ଏକା ଯା ଦ୍ଵାଦଶୀ ପୁଣ୍ଯା ତାଂ ଵଦସ୍ଵ ମମାନଘ
ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତର ବର୍ଣ୍ନନା। ହେ ନିର୍ମଳ, ଏକ ଶୁଭ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହ।
ସର୍ଵକାମପ୍ରଦା ପୁଣ୍ଯା ଚୋପଵାସେ ମହାଫଲା
ଏହି ବ୍ରତ ଶୁଭ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଉପବାସ କଲେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ।
ସଂଗମେ ସରିତାଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ସମୁପୋଷିତଃ
ନଦୀମାନଙ୍କ ମିଳନସ୍ଥଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ବୁଧଶ୍ରଵଣଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାମେଵଂ ଵୈ ସଂଯତୋ ଭଵେତ୍
ବୁଧବାର ଓ ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଆସିଲେ, ଏହିପରି ନିୟମିତ ରହିବା ଉଚିତ।