ଭୀଷ୍ମପଞ୍ଚକଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ କର୍ତଵ୍ଯଂ କାର୍ତ୍ତିକେ ମାସି ପ୍ରଯତ୍ନାଦ୍ଭୀଷ୍ମପଞ୍ଚକମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଭୀଷ୍ମ ପଞ୍ଚକ ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ସାହରେ କରିବା ଦରକାର।
ଵିଧାନଂ କୀଦୃଶଂ ତସ୍ଯ ଫଲଂ ଚ ଯଦୁସତ୍ତମ
ହେ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାର ବିଧି କେମିତି ଓ ଏହାର ଫଳ କଣ?
ଯଥାଵିଧି ଚ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଫଲଂ ଚାସ୍ଯ ଯଥୋଦିତମ୍
ଏହା କିପରି ଠିକ୍ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଏହାର ଉଲ୍ଲେଖିତ ଫଳ କଣ,
ମଯାପି ଭୃଗଵେ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଭୃଗୁଶ୍ଚୋଶନସେ ଦଦୌ
ମୁଁ ଏହାକୁ ଭୃଗୁଙ୍କୁ କହିଥିଲି, ଭୃଗୁ ତାହାକୁ ଉଶନାସଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ତେଜସ୍ଵିନାଂ ଯଥା ଵହ୍ନିଃ ପଵନଃ ଶୀଘ୍ରଗାମିନାମ୍
ଯେପରି ତେଜସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି, ଦ୍ରୁତଗତି ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପବନ,
ଭୂଲୋକଃ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ତୀର୍ଥାନାଂ ଜାହ୍ନଵୀ ଯଥା
ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୂମି, ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ ଯେପରି,
ଵେଦୋ ଯଥୈଵ ଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଦେଵାନାମଚ୍ଯୁତୋ ଯଥା
ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବେଦ ଏବଂ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଯେପରି,
ଦୁଷ୍କରଂ ଭୀଷ୍ମମିତ୍ଯାହୁର୍ନ ଶକ୍ଯଂ ତଦିହୋଚ୍ଯତେ
ସେପରି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏଠାରେ କୁହାଯାଉଛି ଯେ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଵଶିଷ୍ଠଭୃଗୁଭର୍ଗାଦ୍ଯୈଶ୍ଚୀର୍ଣଂ କୃତଯୁଗାଦିଷୁ
ବଶିଷ୍ଠ, ଭୃଗୁ, ଭର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କୃତଯୁଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଯୁଗଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ସୀରଭଦ୍ରାଦିଭିର୍ଵୈଶ୍ଯୈଃ ଶୂଦ୍ରୈରନ୍ଯୈଃ କଲୌ ଯୁଗେ 4.72.
କଳିଯୁଗରେ ସୀରଭଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ବୈଶ୍ୟମାନେ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ଜପହୋମକ୍ରିଯାଦିଭିଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଜପ, ହୋମ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ପରାଧିଃ ପରିହର୍ତଵ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ନିଷ୍ଠଯା
ଦୃଢ଼ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ରହିଲେ ଅପରାଧକୁ ଦୂରେଇ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଶାକାହାରପରୈଶ୍ଚୈଵ କୃଷ୍ଣାର୍ଚନପରୈର୍ନରୈଃ
ଯେଉଁମାନେ ଶାକାହାରୀ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପାସନାରେ ଲିନ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ଵିଧଵାଭିଶ୍ଚ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦିବ୍ରୁଦ୍ଧଯେ
ବିଧବାମାନେ ପୁଅ, ନାତି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ନିତ୍ଯଂ ସ୍ନାନେନ ଦାନେନ କାର୍ତ୍ତିକୀ ଯାଵଦେଵ ତୁ
କାର୍ତ୍ତିକୀ ମାସ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ନଦ୍ଯ ନିର୍ଝରଗର୍ତେ ଵା ସମାଲଭ୍ଯ ଚ ଗୋମଯମ୍
ନଦୀ, ଝରଣା କିମ୍ବା ଗଡ଼ିଆରେ ଥିବା ସମୟରେ ଗୋମୟ ମିଳିଲେ ନେବା ଉଚିତ।
ଦେଵାନୃଷୀନ୍ପିତୄଂଶ୍ଚୈଵ ତତୋନ୍ଯାନ୍କାମଚାରିଣଃ
ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଇଚ୍ଛାମତେ କାମ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତତୋଽନୁପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଂ ସର୍ଵପାପହରଂ ହରିମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।
ତତ୍ରୈଵ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯେନ ଗଂଧଚଂଦନଵାରିଣା
ସେଠାରେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦନ ଗନ୍ଧ ଥିବା ପାଣି ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
କର୍ପୂରୋଶୀର ମିଶ୍ରେଣ ଲେପଯେଦ୍ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍ 4.72.
କର୍ପୂର ଓ ଉଶୀର ମିଶାଇ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ।
ଗୁଗ୍ଗୁଲୁଂ ଘୃତସଂଯୁକ୍ତଂ ଦହେତ୍କୃଷ୍ଣାଯ ଭକ୍ତିତଃ
ଘୃତ ମିଶିତ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଜଳାଇବା ଉଚିତ।
ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ପରମାନ୍ନଂ ନିଵେଦଯେତ୍
ଦେବଦେବଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୋଗ ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
ଜୁହୁଯାଚ୍ଚ ଘୃତାକ୍ତାଂଶ୍ଚ ତିଲଵ୍ରୀହୀଂସ୍ତତୋ ଵ୍ରତୀ
ତାପରେ ବ୍ରତୀ ଘୃତ ଲଗାଯାଇଥିବା ତିଳ ଓ ଚାଉଳ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।
ଉପାସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାଂ ସଂଧ୍ଯାଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍
ପଶ୍ଚିମ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଉପାସନା କରି, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।
ସର୍ଵମେତଦ୍ଵିଧାନଂ ଚ କାର୍ଯଂ ପଂଚଦିନେଷୁ ହି
ଏହି ସମସ୍ତ ବିଧି ପାଞ୍ଚ ଦିନ ଧରି କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଥମେଽହ୍ନି ହରେଃ ପାଦୌ ପୂଜଯେତ୍କମଲୈର୍ନରଃ
ପ୍ରଥମ ଦିନ ମନୁଷ୍ୟ ହରିଙ୍କ ଚରଣକୁ ପଦ୍ମ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯେଚ୍ଚ ତୃତୀଯେଽହ୍ନି ନାଭିଂ ଭୃଙ୍ଗରସେନ ଚ
ତୃତୀୟ ଦିନରେ ନାଭିକୁ ଭୃଙ୍ଗ ଫୁଲର ରସରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ତତୋଽନୁପୂଜଯେଚ୍ଛୀର୍ଷଂ ମାଲତ୍ଯାଃ କୁସୁମୈର୍ନଵୈଃ
ତାପରେ ତାଜା ମଲ୍ଲିକା ଫୁଲରେ ମୁଣ୍ଡକୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।
ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶମେକାଦଶ୍ଯାଂ ସମାହିତଃ
ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଗୋମୂତ୍ରଂ ମଂତ୍ରଵତ୍କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପ୍ରାଶଯେଦ୍ଵ୍ରତୀ 4.72.
ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ବ୍ରତୀ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋମୂତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ତାହା ପିଇବା ଉଚିତ।