କାର୍ତ୍ତିକେ ଚୈଵ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଯଥା ଚାନୁଷ୍ଠିତଂ ପୁରା
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି କରାଯାଇଥିଲା, ସେହିପରି।
ଵତ୍ସୋ ମେ ଵତ୍ସଵେଲାଯାଂ ମୃତୋଽର୍ଥଂ ଲଭତେ ପୁନଃ
ମୋ ଛୋଟ ଗାଈ, ଗାଈ ଦାନ ସମୟରେ ମରିଥିଲେ, ପୁଣି ଜୀବନ ପାଇଥିଲେ।
ଯଥାର୍ଥମେତଦ୍ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତଂ ତେ ଚ ଗୋଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତମ୍
ଏହିପରି ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଗୋଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତର କଥା ମଧ୍ୟ।
ଏଵମୁକ୍ତଂ ଵ୍ରତଂ ଚୀର୍ଣଂ ରୁଚ୍ଯା ପୁତ୍ରାଃ ସୁଖଂ ଧନମ୍
ଏଭଳି ବ୍ରତ ପାଳନ କରାଗଲା; ରୁଚି ଦ୍ୱାରା ପୁଅ, ସୁଖ ଓ ଧନ ମିଳିଲା।
ବ୍ରହ୍ମଣା ସୃଷ୍ଟିକାରେଣ ରୁଚିର୍ଭର୍ତ୍ରା ସହାସିତା ଧୁଵର୍କ୍ଷେ ଚ ଯଦା ଦୃଷ୍ଟେ ଲୋକଃ ପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ବ୍ରହ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ରୁଚିଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସହ ହସିଥିଲେ; ଧୂବ ବୃକ୍ଷ ଦେଖିଲେ ଲୋକେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଯତ୍କୃତଂ ଶୁଘ୍ନିଵଚନାଦ୍ରୁଚ୍ଯା ଯଦୁକୁଲୋଦ୍ଭଵ
ଯଦୁବଂଶର ଜନ୍ମ ରୁଚି, ଶୁଘ୍ନୀଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ ଯାହା କରିଥିଲେ—
ସଂପ୍ରାପ୍ତେ କାର୍ତିକେ ମାସି ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ କୁରୂତ୍ତମ ନରୋ ଵା ଯଦି ଵା ନାରୀ ଏକଭକ୍ତଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେତ୍ ।।4.69.
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆସିଲେ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ ଏକବେଳି ଭୋଜନ କଲେ—
ତତୋ ମଧ୍ଯାହ୍ନସମଯେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧେନୁଂ ସଵତ୍ସିକାମ୍
ତାପରେ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ, ଛୋଟ ଗାଈ ସହିତ ଗାଈକୁ ଦେଖିଲେ—
ବ୍ରାହ୍ମଣକ୍ଷତ୍ରିଯଵିଶାଂ ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ସ୍ତ୍ରୀଜନେଶ୍ଵର
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ, ହେ ନାରୀଙ୍କ ନାଥ—
କୁଂକୁମାଲକ୍ତକୈର୍ଦୀପୈର୍ମାଷାନ୍ନଵଟକୈଃ ଶୁଭୈଃ
କୁଙ୍କୁମ, ଆଲକ୍ତକ, ଦୀପ ଓ ଶୁଭ ମାଷ ଚକୁଳି ସହିତ—
ଓଁ ମାତା ରୁଦ୍ରାଣାଂ ଦୁହିତା ଵସୂନାଂ ସ୍ଵସାଦିତ୍ଯାନାମମୃତସ୍ଯ ନାଭିଃ
ଓଁ, ରୁଦ୍ରମାନେର ମାଆ, ବସୁମାନେର ଝିଅ, ଆଦିତ୍ୟମାନେର ଭଉଣୀ, ଅମୃତର ନାଭି—
ଇତ୍ଥଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଗାଂ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ପଶ୍ଚାତ୍ତାଂ ଚ କ୍ଷମାପଯେତ୍ ମାତର୍ମମାଭିଲଷିତଂ ସଫଲଂ କୁରୁ ନଂଦିନି
ଏଭଳି ଗାଈଙ୍କୁ ପୂଜି, ପଛରେ ଶିର ନମାଇ, ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା ମାଗିବା ଉଚିତ: 'ମାଆ, ନନ୍ଦିନୀ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।'
ଏଵମଭ୍ଯର୍ଚଯେଦେକାଂ ଗାମେତଦ୍ଧି ଗଵାହ୍ନିକମ୍
ଏଭଳି ଏକଟି ଗାଉଁକୁ ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ହେଉଛି ଗାଉଁ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନର କ୍ରିୟା।
ତଦ୍ଦିନେ ତାପିକାପକ୍ଵଂ ସ୍ଥାଲୀପାକଂ ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍
ସେହି ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ରାନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାତ୍ରରେ ଚାଉଳ ରାନ୍ଧିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ନାହିଁ।
ଯାଵଂତି ଗାତ୍ରେ ରୋମାଣି ଗଵାଂ କୌରଵନଂଦନ
କୌରବ ଆନନ୍ଦ, ଗାଉଁର ଦେହରେ ଯେତେ ଟି ଚୁଲ ଅଛି, ସେତେ ଗାଉଁ ଅଛି।
ମେରୋଃ ପୁର୍ଯଷ୍ଟକଂ ରମ୍ଯମିଂଦ୍ରାଗ୍ନିଯମରକ୍ଷସାମ୍ ତାସାମୁପରି ଗୋଲୋକସ୍ତତ୍ର ଯାତି ସ ଗୋଵ୍ରତୀ
ମେରୁ ପର୍ବତର ଆଠଟି ସୁନ୍ଦର ସହର, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଉପରେ ଗୋଲୋକ ଅଛି; ଗୋବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେଠାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
ଊର୍ଜେ ସିତେ ଦ୍ଵିଦଶମେଽହନି ଗାଂ ସଵତ୍ସାଂ ଯାଃ ପୂଜଯଂତି କୁସୁମୈର୍ଵଟକୈଶ୍ଚ ହୃଦ୍ଯୈଃ 4.69.
ଉର୍ଜା ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ, ଯେଉଁମାନେ ଗାଉଁ ଓ ତାହାର ଛାଣିକୁ ଫୁଲ ଓ ମନୋହର ମାଳାରେ ପୂଜା କରନ୍ତି—
ଦେଵଶଯନୋତ୍ଥାପନଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ କଟଦାନଂ ସମୁତ୍ଥାନଂ ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯଵ୍ରତକ୍ରମମ୍
ଦେବଶୟନ ଓ ଉତ୍ଥାପନ ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତର ବିବରଣା: ଚଟା ଦାନ, ଉଠିବା, ଚତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତର କ୍ରମ।
ଦେଵଃ କିମର୍ଥଂ ସ୍ଵପିତି କିଂ ଵିଧାନଂ ସଦା ଵଦ
ଦେବତା କାହିଁକି ଶୁଯାନ୍ତି? କେଉଁ ପ୍ରକାର ନିୟମ ଅଛି? ସଦା ମୋତେ କହ।
କେ ମଂତ୍ରାଃ କେ ଚ ନିଯମା ଵ୍ରତାନ୍ଯଥ କ୍ରିଯା ଚ କା
କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, କେଉଁ ନିୟମ ଅଛି, କେଉଁ ବ୍ରତ ଅଛି, ଏବଂ କେଉଁ ପ୍ରକାର କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ?
ତୁଲାରାଶିଗତେ ତସ୍ମିନ୍ପୁନରୁତ୍ଥାପଯେଦ୍ଵ୍ରତମ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳା ରାଶିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ବ୍ରତକୁ ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଧିମାସେ ଚ ପତିତେ ଏଷ ଏଵ ଵିଧିକ୍ରମଃ
ଅଧିମାସ ଆସିଲେ, ଏହି ଏକାଇ ନିୟମ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ।
ଆଷାଢସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ ଏକାଦଶ୍ଯାମୁପୋଷିତଃ
ଆଷାଢ଼ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଉପବାସ କରି—
ପୀତାଂବରଧରଂ ସୌମ୍ଯଂ ପର୍ଯଂକେ ସ୍ଵାସ୍ତୃତେ ଶୁଭେ
ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶାନ୍ତ ମନ୍ଦିର, ସୁନ୍ଦର ଶୟ୍ୟାରେ ଶୟାନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଇତିହାସପୁରାଣଜ୍ଞୋ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୋପି ଯଃ ପୁମାନ୍
ଯେଉଁମାନେ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଜଣାନ୍ତି, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ—
ସମାଲଭ୍ଯ ଶୁଭୈର୍ଗଂଧୈର୍ଧୂପୈର୍ଵ ସ୍ତ୍ରୈରଲଂକୃତମ୍
ଶୁଭ ଗନ୍ଧ, ଧୂପ ଓ ଭଲ ଭାବରେ ଶୋଭିତ ନାରୀମାନେ ସହିତ ପୂଜା କରି—
ସୁପ୍ତେ ତ୍ଵଯି ଜଗନ୍ନାଥ ଜଗତ୍ସୁପ୍ତଂ ଭଵେଦିଦମ୍ 4.70.
ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଆପଣ ଶୁଯିଲେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ମଧ୍ୟ ଶୁଯାଯିବ।
ଏଵଂ ତାଂ ପ୍ରତିମାଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତିମାକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର—
ଚତୁରୋ ଵାର୍ଷିକାନ୍ମାସାନ୍ଦେଵସ୍ଯୋତ୍ଥାପନାଵଧି
ଦେବତାଙ୍କ ଉତ୍ଥାପନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାରି ମାସ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଗୃହ୍ଣୀଯାନ୍ନିଯମାନେତାନ୍ଦଂତଧାଵନପୂର୍ଵକମ୍
ଦନ୍ତ ମାଜିବା ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ କରି ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।