ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଚିରଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ
ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଲେ, ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଉଛନ୍ତି।
ଯେ ପୂଜଯଂତି ପୁରୁଷାଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମସ୍ଯ ମତ୍ସ୍ଯାଦିକାଂସ୍ତୁ ଦଶମୀଷୁ ଦଶାଵତାରାନ୍
ଯେମାନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ଦଶ ଅବତାର, ମତ୍ସ୍ୟ ଆଦିଠାରୁ, ଦଶମୀ ତିଥିରେ ପୂଜା କରନ୍ତି—
ଆଶାଦଶମୀଵର୍ଣନମ୍ ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ଵଚ୍ମି ତଵାଶାଦଶମୀଵ୍ରତମ୍
ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ ଆଷାଢ଼ ଦଶମୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହୁଛି।
ନଲନାମାଭଵତ୍ପୂର୍ଵଂ ନିଷଧେଷୁ ମହୀପତେ
ପୂର୍ବେ ନିଷଧ ଦେଶରେ ନଳ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ।
ଅକ୍ଷୈର୍ଦ୍ଯୂତେନ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନିର୍ଯଯୌ ଭାର୍ଯଯା ସହ
ହେ ରାଜା, ଅକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଜୁଆ ଖେଳି, ସେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯହୋରାତ୍ରଂ ଜଲମାତ୍ରେଣ ଵର୍ତଯନ୍
ସେ ଚାଲିଗଲେ, ପ୍ରତିଦିନ ଓ ରାତି କେବଳ ପାଣି ପିଇ ସେ ଜୀବନ ଚାଲାଇଲେ।
ଗ୍ରହୀତୁମିଚ୍ଛଂସ୍ତାନ୍ରାଜନ୍ସମାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ସ୍ଵଵାସସା
ହେ ରାଜା, ସେ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚାହିଲେ ଏବଂ ନିଜ ଜମା କୁ ଦେଇ ଢାକିଦେଲେ।
ଗତେ ତୁ ନୈଷଧେ ଭୈମୀ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୈ ଵାଞ୍ଚିତାନନା ଇତଶ୍ଚେତଶ୍ଚ ବଭ୍ରାମ ହାହେତି ରୁଦତୀ ମୁହୁଃ
ନିଷଧ ରାଜା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା ଠକି ଯାଇ, ଏଠି ସେଠି ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ବାରମ୍ବାର 'ହା ହେ' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଦୁଃଖଶୋକସମାକ୍ରାଂତା ନଲଦର୍ଶନଲାଲସା
ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ନଳଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ତାପିଥିଲେ।
ଉନ୍ମତ୍ତଵତ୍ପରିଵୃତା ଶିଶୁଭିଃ କୌତୁକାକୁଲୈଃ
ସେ ପାଗଳ ଭଳି ହେଇ, ଚମତ୍କାର ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ପିଲାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଥିଲେ।
ଚନ୍ଦ୍ରଲେଖେଵ ପତିତା ଭୂମୌ ଭାସିତଦିଙ୍ମୁଖା 4.64.
ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲା।
ଉଵାଚ ଭୈମୀ ସଵ୍ରୀଡଂ ସୈରଂଧ୍ରୀଂ ମାଂ ନିବୋଧତାମ୍
ଭୀମଙ୍କ କନ୍ୟା ଲଜ୍ଜାରେ ସାହିତ୍ୟରେ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ—ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଯଦି ପ୍ରାର୍ଥଯତେ କଶ୍ଚିଦ୍ଦଂଡ୍ଯସ୍ତେ ସାଂପ୍ରତଂ ଭଵେତ୍ ଏଵମସ୍ତ୍ଵନଵଦ୍ଯାଂଗି ରାଜ ମାତାପ୍ଯୁଵାଚ ତାମ୍
ଯଦି ଏବେ କେହି ତୁମକୁ ଚାହିଁବେ, ସେ ଦଣ୍ଡିତ ହେଉ; ଏହିପରି ଦୋଷରହିତେ, ରାଜମାତା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
ଏଵଂଵିଧା ତଦ୍ଭଵନେ କଂଚିତ୍କାଲମନିଂଦିତା ଆନଯାମାସ ମୁଦିତୋ ଦମଯଂତୀଂ ଗୃହଂ ପିତୁଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ଘରେ କିଛି ସମୟ ଦୋଷମୁକ୍ତ ରହିଲେ; ପରେ ଖୁସିରେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯିବା ହେଲା।
ମାତ୍ରା ପିତ୍ରା ସମାଯୁକ୍ତା ସୁତୈର୍ଭ୍ରାତୃଭିରେଵ ଚ
ସେ ମା, ବାପା, ପୁଅମାନେ ଓ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଏକାତ୍ମ ହେଲେ।
ପ୍ରୋଵାଚ ଵିମନାହୂଯ ଵ୍ରତଂ ଦାନମଥାପି ଵା
ସେ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଡାକାଯିବା ପରେ, ବ୍ରତ କିମ୍ବା ଦାନ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ତତ୍ରେତିହାସକୁଶଲୋ ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ସେଠାରେ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଇତିହାସ ଜଣା ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ।
ଚକାର ସର୍ଵଂ ତନ୍ଵଂଗୀ ଯତ୍ପୁରାଣଵିଦା ତଦା
ତାପରେ ସେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପୁରାଣ ଜଣା ବ୍ୟକ୍ତି ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେ ସବୁ କାମ କଲେ।
ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେଣ ଦମଯଂତ୍ଯା ନରୋତ୍ତମ
ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ ଦମୟନ୍ତୀ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିପାରିଲେ।
ସର୍ଵମେତତ୍ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମାଂ ସର୍ଵଜ୍ଞୋସି ଯାଦଵ
ହେ ଯାଦବ, ତୁମେ ସବୁ କିଛି ଜାଣିଛ, ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୋତେ କହ।
ଭାର୍ଯାର୍ଥଂ ତୁ ଵଣିକ୍ପୁତ୍ରଃ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ଗୁର୍ଵିଣୀ ତଥା ।। 4.64.
ଏକ ମହାଜନଙ୍କ ପୁଅ ଜଣେ ଜୀବନ ସାଥୀ ପାଇଁ, ଏବଂ ଜଣେ ଜନନୀ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଏହି ବ୍ରତ କରନ୍ତି।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମସଂସିଦ୍ଧଯୈ ଲୋକକନ୍ଯା ଵରାର୍ଥିନୀ
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ, ଏହି ସଂସାରର ଯୁବତୀ ଏକ ଭଲ ବର ପାଇଁ ଆଶା କରେ।
ଚିରପ୍ରଵାସିତେ କାଂତେ କାଲେନ ଧୃତିପଂଡିତା
ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଜନ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୂରେ ରହନ୍ତି, ସେ ସହନଶୀଳ ହୋଇ ସମୟକୁ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଯଦା ଯସ୍ଯ ଭଵେଦାର୍ତଂ କାର୍ଯତେ ହି ତଦା ଵ୍ରତମ୍
ଯେତେବେଳେ କାହାରି ଦୁଃଖ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ବ୍ରତ କରାଯାଏ।
ନକ୍ତଂ ତଦାଶାଃ ସଂପୂଜ୍ଯାଃ ପୁଷ୍ପାଲକ୍ତକଚନ୍ଦନୈଃ ଦତ୍ତ୍ଵା ଘୃତାକ୍ତଂ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପୁନଃ କାର୍ଯଂ ନିଵେଦଯେତ୍
ରାତିବେଳେ ଆଶାଗୁଡ଼ିକୁ ଫୁଲ, ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଘିଅ ଲଗାଇ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ପୁନିଥରେ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର।
ଆଶାଶ୍ଚାଶାଃ ସଦା ସଂତୁ ଵିଦ୍ଯଂତାଂ ଚ ମନୋରଥାଃ
ଆଶାଗୁଡ଼ିକ ସଦା ରହୁ, ଏବଂ ମନୋକାମନାଗୁଡ଼ିକ ପୂରଣ ହେଉ।
ଏଵଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିପ୍ରାଯ ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଏଭଳି ପୂଜା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ନିଜେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯାଵନ୍ମନୋରଥଃ ପୂର୍ଣସ୍ତତଃ ପଶ୍ଚାତ୍ସମୁଦ୍ଯମାତ୍
ଯେତେବେଳେ ମନୋରଥ ପୂରଣ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।
ସୌଵର୍ଣାଃ କାରଯେଦାଶା ରୌପ୍ଯପିଷ୍ଟାତକେନ ଵା
ସୁନାରେ କିମ୍ବା ଚାଁଦିରେ ଆଶାଗୁଡ଼ିକୁ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯେନ୍ମଂତ୍ରସଂଦର୍ଭୈରେଭିର୍ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଗୃହାଂଗଣେ। ପୂର୍ଵା ଚନ୍ଦ୍ରେଣ ସହିତା ଐନ୍ଦ୍ରୀଦିଗ୍ଦେଵତେ ନମଃ
ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଘରର ଆଙ୍ଗଣରେ ଧ୍ୟାନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ: 'ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ସହିତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଦିଗର ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।'