ଯଃ ପୂଜଯେଦ୍ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ଵ୍ରତାଵସାନେ ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍କଶ୍ଚିଦେକୋ ନରୋ ଵ୍ରତମ୍
ବ୍ରତ ଶେଷରେ କେହି ଏକ ପୁରୁଷ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଇଦଂ ଜୀଵନଘାତୀ ଚେତ୍ସତ୍ଯଂ ତୁ ସମଯୋଷିତମ୍
ଏହି ବ୍ରତ ଯଦି ସତ୍ୟସାର ନାରୀମାନେ କରନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ଜୀବନକୁ କ୍ଷତି କରେନାହିଁ।
ତତ୍ରୋପେକ୍ଷଣକଂ କାର୍ଯଂ ନଟନର୍ତକଗାଯକୈଃ
ସେଠାରେ ନଟ, ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନା ଓ ଗାୟକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ଯାତ୍ରାଂ ଵର୍ଷେଵର୍ଷେ ଚ ହର୍ଷିତଃ
ଏଭଳି ଯିଏ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ଯାତ୍ରା କରେ,
କୁଟୁଂବଂ ଵର୍ଦ୍ଧତେ ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତି 4.58.
ଯାହାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପରିବାର ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ଏତାମଘୌଘଶମନାମନଘାଷ୍ଟମୀଂ ଚ କୌଂତେଯ ସଂପ୍ରତି ମଯା କଥିତା ହିତାଯ
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଏହି ଅନଘାଷ୍ଟମୀ ବହୁ ପାପ ନାଶ କରେ; ଏହାକୁ ତୋର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି।
ସୋମାଷ୍ଟମୀଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ ଶିଵଲୋକପ୍ରଦଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଧିଵନ୍ମେ ନିବୋଧତାମ୍
ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ, ଯେଉଁ ସୋମାଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ ନିୟମରେ କରିଲେ ଶିବଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ବ୍ରତର ବିବରଣୀ।
ପ୍ରାଗୁକ୍ଵଵିଧିନା ପୂଜ୍ଯା ସିତପୀତଯୁଗଦ୍ଵଯମ୍
ପୂର୍ବବତ୍ ଧଳା ଓ ହଳଦିଆ ଦୁଇ ଯୁଗଳଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଧୂପଗଂଧାରସୀ ଚାପି ଦୀପଵୃକ୍ଷଂ ସୁଶୋଭନମ୍ 4.59.
ଧୂପ, ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଦୀପବୃକ୍ଷ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା।
ଚତୁରସ୍ରଂ ତ୍ରିକୋଣଂ ଚ ମଣ୍ଡଲଂ କାରଯେତ୍ତତଃ
ତାପରେ ଚତୁରସ୍ର, ତ୍ରିକୋଣ ଓ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ସଂକଲ୍ପ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଦାଂପତ୍ଯଂ ଵାସୋଭିର୍ଭୂଷଣୈସ୍ତଥା ଦୀପକୈଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶଦ୍ଭିର୍ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଵିସର୍ଜଯେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦେଇ, ପଚିଶଟି ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରି, ଭୋଜନ କରାଇ ପରେ ବିଦାୟ ଦେବା।
ଅବ୍ଦପଞ୍ଚକମେକଂ ଵା ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ନରଃ
ଏଭଳି ଯିଏ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ କିମ୍ବା ଏକ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ କରେ,
ଆ ଦେହପତନାଦ୍ଯସ୍ତୁ ନିତ୍ଯମେତତ୍ସମାଚରେତ୍
ଏହି କ୍ରିୟାଟିକୁ ଶରୀର ପତନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ।
ନ ସ୍ପୃଶଂତ୍ଯାପଦସ୍ତସ୍ଯ ନ ଦୁଃଖୀ ଭଵତି କ୍ଵଚିତ୍
ତାଙ୍କୁ କେବେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଅପସମ୍ପତ୍ତି ସ୍ପର୍ଶ କରେନାହିଁ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯାଦିତ୍ଯଯୋଗେନ ପ୍ରାଗ୍ଵିଧାନେନ ଚାଭ୍ଯସେତ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଏକତା ପାଇଲାପରେ, ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
କିଂତୁ ଦକ୍ଷିଣତଂତ୍ରସ୍ଥଂ ଭାସ୍କରଂ ଵାର୍ଚଯେଦ୍ବୁଧଃ
ତଥାପି, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗରେ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
କୁଂକୁମେନ ସମାଲଭ୍ଯ ଚନ୍ଦନେନ ଶିଵଂ ତଥା
କୁଙ୍କୁମ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗରେ ଲେପି, ଏଭଳି ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ରୁଦ୍ରବୀଜଂ ପରଂ ପୂତଂ ପ୍ରିଯଂ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵଦା
ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପବିତ୍ର ରୁଦ୍ର ବୀଜ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।
ଶେଷଃ ପୂର୍ଵଵିଧାନେନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଧିଵିସ୍ତରଃ ।। 4.59.
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କରିବା ଉଚିତ।
ଏତତ୍ପ୍ରାକ୍ଚ ଵିଧାଯାବ୍ଦଂ ପଞ୍ଚାବ୍ଦାନେଵମେଵ ଚ
ଏହାକୁ ପୂର୍ବରୁ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଏଭଳି କରିବା ଉଚିତ।
ପତଂଗଵତ୍ପ୍ରତାପୀ ସ୍ଯାଦଦୀନଶ୍ଚ ଜନ ପ୍ରିଯଃ
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, କେବେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୁଏ।
ଯଦ୍ଯଷ୍ଟମୀ ଭଵତି ସୋମଯୁତା କଦାଚିଦର୍କେଣ ଵା କୁରୁକୁଲୋଦ୍ଵହ ତାମୁପୋଷ୍ଯ
ଯଦି ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥି ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା କେବେ କେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଆସେ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଦିନ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରୀଵୃକ୍ଷନଵମୀଵ୍ରତଵର୍ଣନମ୍ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ମୋହନାର୍ଥାଯ ଯୋଷିଦ୍ଭୂତେ ଜନାର୍ଦନେ
ଦାନବମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେବା ପାଇଁ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ବିଲ୍ଵେ ଵୃକ୍ଷେ କ୍ଷଣଂ ଶ୍ରାଂତା ଵିଶ୍ରାଂତା କମଲାଲଯା
ବିଲ୍ବ ଗଛ ତଳେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦେବୀ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମ କରିଥିଲେ।
ଜିତାଃ ସର୍ଵେ ପୁରା ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧେ କୃଷ୍ଣେନ ଚକ୍ରିଣା
ହେ ପାର୍ଥ, ପୂର୍ବରୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚକ୍ରଧାରୀ କୃଷ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିଲେ।
ଶ୍ରୀଃ ସମାଵାସିତା ଯସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରୀଵୃକ୍ଷସ୍ତୁ ତତଃ ସ୍ମୃତଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେଠିକୁ ଶ୍ରୀବୃକ୍ଷ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ନଵମ୍ଯାମର୍ଚଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଈଷତ୍ସୂର୍ଯୋଦଯେ ନଗମ୍
ନବମୀ ତିଥିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଗଛକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ତିଲପିଷ୍ଟାନ୍ନଗୋଧୂମୈର୍ଧୂପଗନ୍ଧସ୍ରଗଂବରୈଃ
ତିଳ ଚାଉଳ ଓ ଗହୁଁର ପିଠା, ଧୂପ, ସୁଗନ୍ଧିତ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵାରେ ସୋମେ ସିତାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ପକ୍ଷେ ସୋମଂ ସମର୍ଚଯେତ୍।। ଵିଧିନା ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡାଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯମେତତ୍ସ ଚନ୍ଦ୍ରକମ୍ । । ୨ ଦକ୍ଷିଣାର୍ଧେ ହରିଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମଧ୍ଯେ ତୁ ପରିତଃ ପ୍ରଭୁମ୍ । ପଞ୍ଚାମୃତାଦିନା ଦେଵଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଯତଵ୍ରତୀ । । ୩ ଚନ୍ଦନେନେନ୍ଦୁଯୁକ୍ତେନ ଦକ୍ଷିଣାର୍ଧଂ ଵିଲେପଯେତ୍ । ହରଭାଗଂ ନୀଲରକ୍ତଂ ଶିଵସ୍ଯୋପରି ମୌକ୍ତିକମ୍ । । ୪ ପଶ୍ଚାତ୍ପୁଷ୍ପୈଃ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସିତଂ ରକ୍ତୈରନୁତ୍ତମୈଃ । ନୀରାଜନଂ ପୁନଃ କୁର୍ଯାତ୍ପଞ୍ଚଵିଂଶତିଦୀପକୈଃ । । ଅଥ ସିଦ୍ଧୈଃ ଶୁଭୈର୍ଭକ୍ଷ୍ଯୈନେଵଦ୍ଯଂ ଵିନିଵେଦଯେତ୍ । । ୫ ଏଵଂକୃତୋପଵାସସ୍ତୁ ପ୍ରଭାତେ ପୂର୍ଵଵଚ୍ଛିଵମ୍ । ସମ୍ପୂଜ୍ଯାଜ୍ଯଂ ତିଲୈର୍ମିଶ୍ରଂ ଜୁହୁଯାଜ୍ଜାତଵେଦସି । । ୬ ଵ୍ରତିନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ । ମିଥୁନାନି ତୁ ସମ୍ଭୋଜ୍ଯ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯନୁପୂଜଯେତ୍ । । ୭ ଆଵର୍ତ୍ଯ ପିତରାଵର୍ଚ୍ଯ ଵିଧିନା ତେନ ସୁଵ୍ରତ
ସୋମବାର ଦିନ, ଶୁକ୍ଳା ଅଷ୍ଟମୀରେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସୋମଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ମିଳିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା। ଦକ୍ଷିଣ ଅଂଶରେ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବସାଇ, ପଞ୍ଚାମୃତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା। ଚନ୍ଦନ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମିଶାଇ ଦକ୍ଷିଣ ଅଂଶ ଲେପିବା, ହରଙ୍କ ଅଂଶ ନୀଳ ଓ ରକ୍ତ ରଖିବା, ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ମୁକ୍ତା ରଖିବା। ପରେ ଶୁଭ ଧଳା ଓ ଉତ୍ତମ ଲାଲ ଫୁଲରେ ପୂଜା କରିବା। ପଚିଶଟି ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ଆରତି କରିବା। ତାପରେ ଶୁଭ ଭୋଜ୍ୟ ଓ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ସିଦ୍ଧମାନେ ପାଇଁ ନିବେଦନ କରିବା। ଏଭଳି ଉପବାସ କରି, ପ୍ରଭାତରେ ପୁନି ପୂର୍ବବତ୍ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜି, ଘିଅ ଓ ତିଳ ମିଶାଇ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିବା। ବ୍ରତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଜନ କରାଇବା, ଦମ୍ପତିମାନେକୁ ଯଥାଶକ୍ତି ସମ୍ମାନ କରି ଭୋଜନ କରାଇବା। ଏହିପରି ପୁନରାବୃତ୍ତି କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପିତୃମାନେକୁ ପୂଜିବା, ହେ ସୁବ୍ରତ।