ଶ୍ରୀ ଗଣେଶାଯ ନମଃ । ନାରାଯଣଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ନରଂ ଚୈଵ ନରୋତ୍ତମମ୍ । ଦେଵୀଂ ସରସ୍ଵତୀଂ ଚୈଵ ତତୋ ଜଯମୁଦୀରଯେତ୍ । ଜଯତି ପରାଶରସୂନୁଃ ସତ୍ଯଵତୀହୃଦଯନନ୍ଦନୋ ଵ୍ଯାସଃ । ଯସ୍ଯାସ୍ଯକମଲଗଲିତଂ ଵାଙ୍ମଯମମୃତଂ ଜଗତ୍ପିବତି । ମୂକଙ୍କରୋତି ଵାଚାଲଂ ପଙ୍ଗୁ ଲଙ୍ଘଯତେ ଗିରିମ୍ । ଯତ୍କୃପା ତମହଂ ଵନ୍ଦେ ପରମାନନ୍ଦମାଧଵମ୍ । ନାନାଖ୍ଯାନକକେସରଂ ହରିକଥାସମ୍ବୋଧନାବୋଧିତମ୍ । ଭୂଯାଦ୍ଭାରତପଙ୍କଜଂ କଲିମଲପ୍ରଧ୍ଵଂସି ନଃ ଶ୍ରେଯସେ । ଵିପ୍ରାଯ ଵେଦଵିଦୁଷେ ଚ ବହୁଶ୍ରୁତାଯ । ପୁଣ୍ଯଂ ସମଂ ଭଵତି ତସ୍ଯ ଚ ତସ୍ଯ ଚୈଵ । କୃତ୍ଵା ପୁରାଣାନି ପରାଶରାତ୍ମଜଃ ସର୍ଵାଣ୍ଯନେକାନି ସୁଖାଵହାନି । ତତ୍ରାତ୍ମସୌଖ୍ଯାଯ ଭଵିଷ୍ଯଧର୍ମାନ୍ କଲୌ ଯୁଗେ ଭାଵି ଲିଲେଖ ସର୍ଵମ୍ । ତତ୍ରାପି ସର୍ଵର୍ଷିଵରପ୍ରମୁଖ୍ଯୈଃ ପରାଶରାଦ୍ଯୈର୍ମୁନିଭିଃ ପ୍ରଣୀତାନ୍ । ସ୍ମୃତ୍ଯୁକ୍ତଧର୍ମାଗମସଂହିତାର୍ଥାନ୍ ଵ୍ଯାସଃ ସମାସାଦଵଦଦ୍ଭଵିଷ୍ଯମ୍ । ଅଲ୍ପାଯୁଷୋ ଲୋକଜନାନ୍ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଦ୍ଯାଵିହୀନାନ୍ପଶୁଵତ୍ସୁଚେଷ୍ଟାନ୍ । ତେଷାଂ ସୁଖାର୍ଥଂ ପ୍ରତିବୋଧନାଯ ଵ୍ଯାସଃ ପୁରାଣଂ ପ୍ରଥିତଂ ଚକାର । ଜଯତି ଚ ଶିତିଦେହଃ ଶାର୍ଙ୍ଗଃଧନ୍ଵା ମୁରାରିଃ । ଜଯତି ଚ ସ ତୁ ଦେଵୋ ଭାନୁମାଂଶ୍ଚିତ୍ରଭାନୁଃ
ଗଣେଶଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତନ୍ତୁ। ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ନମନ କରି, ଐଶ୍ୱର୍ୟଶ୍ରୀ ସରସ୍ବତୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଲା ପରେ ଜୟ ଘୋଷା କରିବା ଉଚିତ। ପରାଶରପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁତ୍ର—ସତ୍ୟବତୀର ଆନନ୍ଦ, ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଜୟ; ଯାହାଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ, ଅମଳ ଓ ଅଦୂଷିତ କଥାରୁ ଲୋକ ଭାଷାସାହିତ୍ୟର ଆମୃତ ପାନ କରେ। ସେ ଅନାସ୍ତିକଙ୍କୁ କଥା କହାଏ, ଭାଷାକୁ ବ୍ଯଞ୍ଜନ ଦେଇଥାଏ, ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ପର୍ବତାରୋହଣର ସମର୍ଥ କରେ। ମୁଁ ସେଇ ପରମାନନ୍ଦମୟ ମାଧବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ଯାହାଙ୍କର କୃପା ଏତେ ବିଶାଳ। ହରିଙ୍କ ଅନେକ କଥାନୁକ୍ରମ ଏବଂ କଥାର ରତ୍ନାଭୂଷଣ ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତ ମଳ୍ଲିକା ଉନ୍ନତି ପାଉଅ, ଏବଂ ସେ କଳିର କ୍ଷତିକାରକ କ୍ଷୋଭକୁ ନିରାକରଣ କରୁ। ଦ୍ବିଜ, ୱେଦଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଅନେକ ପାରମ୍ପରିକ ଧରମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲୋକରୁ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ। ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବହୁ ପୁରାଣ ସଂଗ୍ରହ କରି ସମସ୍ତ ସୁବିଧା ନେଇଆସିଛନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକରେ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ଭଲର୍ଥରେ କାଳର ଭବିଷ୍ୟତ ଧର୍ମଲେଖା ଲେଖାଗଲା—କଳିକାଳରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଉପଲବ୍ଧ ହେବେ। ଏହାମାନେ ପ୍ରଥମ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ, ପରାଶରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଅନ୍ୟାନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ହୋଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ମୃତିଧର୍ମ ଓ ଆଗମ ପାଠରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ଶ୍ରିଯାଵୃତଂ ତୁ ରାଜାନଂ ଶତାନୀକଂ ମହାବଲମ୍ । ଅଭିଜଗ୍ମୁର୍ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମହର୍ଷଯଃ
ଶୋଭାରେ ଘେରା ଥିବା ଏକ ରଜବିରାଜ, ଯାଙ୍କର ସେନା ଲାଖ ଲାଖ ତିନି ଏବଂ ବଳଶାଳୀ, ସେଇ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ ସମସ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ—ମାନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ସମବେଳା ହୋଇ ଘୋରେଇଲେ।
ଭୃଗୁରତ୍ରିର୍ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଃ । ପରାଶରସ୍ତଥା ଵ୍ଯାସଃ ସୁମନ୍ତୁର୍ଜୈମିନିସ୍ତଥା
ସେଠାରେ ଥିଲେ ଭୃଗୁ, ତ୍ରିଧାନ୍ବନ୍ତ, ବାସିଷ୍ଠ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହା ଏବଂ କ୍ରତୁ; ପରାଶର ଓ ବ୍ୟାସ, ସୁମନ୍ତ୍ରା ଏବଂ ଜାଇମିନି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ମୁନିଃ ପୈଲୋ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋ ଗୌତମସ୍ତୁ ମହାତପାଃ । ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ମୁନିର୍ଧୀମାଂସ୍ତଥା ନାରଦପର୍ଵତୌ
ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୈଲ, ଯଜ୍ଞାବଳ୍କ୍ୟ ଏବଂ ତ୍ୟାଗୀ ଗୌତମ ଥିଲେ; ସେଠାରେ ମହାର୍ଷି ଭରଦ୍ୱାଜ ଏବଂ ପର୍ବତରେ ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଵୈଶମ୍ପାଯନୋ ମହାତ୍ମା ଶୌନକଶ୍ଚ ମହାତପାଃ । ଦକ୍ଷୋଽଙ୍ଗିରାସ୍ତଥା ଗର୍ଗୋ ଗାଲଵଶ୍ଚ ମହାତପାଃ
ସେଠାରେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ବୈଶାମ୍ପାୟନ, ତ୍ୟାଗୀ ଶୌନକ, ଦକ୍ଷ, ଅଙ୍ଗିରସ, ଗାର୍ଗ୍ୟ ଏବଂ ମହାର୍ଷି ଗଲବ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡାବଦ୍ଧ ଥିଲେ।
ତାନାଗତାନୃଷୀନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତାନୀକୋ ମହୀପତିଃ । ଵିଧିଵତ୍ପୂଜଯାମାସ ଅଭିଗମ୍ଯ ମହାମତିଃ
ସେହି ସମାବେଶିତ ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସେହି ଲାଖ ଲାଖ ସେନା ଥିବା ରାଜା—ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସରୋୱରେ ତାଙ୍କୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ପୁରୋହିତଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଅର୍ଧ୍ଯଂ ଗାଂ ସ୍ଵାଗତେନ ଚ । ପୂଜଯିତ୍ଵା ତତଃ ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଭୃଶମ୍
ପୂଜାରୀକୁ ଡାକି, ପାଣି ଓ ଘିଅ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଇ ସ୍ୱାଗତ କରି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ପରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଛୁଇଁ ଶିର୍ଵନ୍ତ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ସୁଖାସୀନାଂସ୍ତତୋ ରାଜା ନିରାତଙ୍କାନ୍ ଗତକ୍ଲମାନ୍ । ଉଵାଚ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ବାହୁମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣମ୍
ସୁବିଧାରେ ବସି ରାଜା, ଭୟ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଅନୈତ, ପାଳତା ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ବାଂହୁ ଦକ୍ଷିଣାଇକୁ ଉଠାଇବା ସହିତ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ।
ଇଦାନୀଂ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ମନ୍ଯେଽହଂ ଭୁଵି ସତ୍ତମାଃ । ଆତ୍ମନୋ ଦ୍ଵିଜଶାର୍ଦୂଲା! ତଥା କୀର୍ତିର୍ଯଶୋ ବଲମ୍
ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ମାନୁଛି ଯେ ମୋର ଜନ୍ମ ପୃଥିବୀରେ ସଫଳ ହେଇଛି, ମହାନମାନ୍ୟ ମାନେ; ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋ ନାମ, ଖ୍ୟାତି ଓ ବଳ ଏପରି ହେବ।
ଧନ୍ଯୋଽହଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମା ଚ ଯତୋ ମାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଗତାଃ । ଯେଷାଂ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ଯୁଷ୍ମାକଂ ପୂଯତେ ନରଃ
ମୁଁ ଶୁଭକାମନାରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପୁଣ୍ୟକାର ସ୍ୱକ୍ରିୟ; ଯେମାନେ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ—ତାଙ୍କ ମନେ ପଡ଼ିଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରମନୁତ୍ତମମ୍ । ଆନୃଶଂସ୍ଯଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ କଥଯଧ୍ଵମ୍ ମହାବଲାଃ!
ମୁଁ ଧର୍ମର ଉତ୍ତମତମ ବିଜ୍ଞାନର କିଛି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଛି; ଯାହା ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ ତାହାରେ ନିର୍ଭର କରି କହ, ଅର୍ଜୁନ ମାନେ!
ଯେନାହଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗଚ୍ଛେ ପରାଂ ଗତିମ୍ । ଯଥାଗତୋ ମମ ପିତା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୈ ଭାରତଂ ପୁରା
ଯାହା ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଶୁଣିଛି, ତାହାକୁ ଶୁଣି ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇବି; ଏପରି ମୋ ପିତା ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ଗଲେ, ହେ ବାରତ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଏହାକୁ ପୁରୁଣା ସମୟରେ ଶୁଣିଥିଲେ।
ତଥୋକ୍ତାସ୍ତେନ ରାଜ୍ଞା ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତେ ସମନ୍ତତଃ । ସମାଗମ୍ଯ ମିଥସ୍ତେ ତୁ ଵିମୃଶ୍ଯ ଚ ଭୃଶମ୍ ତଦା
ଭାରତ ବଲି ସେହି ରାଜା କହିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ସେମାନେ ଗୁପ୍ତଭାବେ ମିଳିଲେ ଏବଂ ପରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ତତୋ ଵ୍ଯାସମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍ । ଵ୍ଯାସଂ ପ୍ରସାଦଯ ଵିଭୋ! ଏଷ ତେ କଥଯିଷ୍ଯତି
ତେଣୁ ପରେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ସେ ଏହି କଥା କହିଲା: "ହେ ପ୍ରଭୁ, ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପ୍ରଶମ୍ନ କରନ୍ତୁ! ସେ ତୁମକୁ ଏହା କହିଦେବେ।"
ତିଷ୍ଠତ୍ଯସ୍ମିନ୍ମହାବାହୋ! ଵଯଂ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ନୁମଃ । ତିଷ୍ଠମାନେ ଗୁରୌ ଶିଷ୍ଯଃ କଥଂ ଵକ୍ତି ମହାମତେ!
"ଏଠାରେ ରୁହ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତଧାରୀ; ଆମେ କହିପାରିବୁ ନାହିଁ। ଯଦି ଶିକ୍ଷକ ରହିବେ, ତେବେ ଶିଷ୍ୟ କିପରି କହିପାରିବ, ହେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏକାଚାରୀ?"
ଅଯଂ ଗୁରୁଃ ସଦାସ୍ମାକଂ ସାକ୍ଷାନ୍ନାରାଯଣସ୍ତଥା । କୃପାଲୁଶ୍ଚ ତଥା ଚାଯଂ ତଥା ଦିଵ୍ଯଵିଧାନଵିତ୍
ଏହି ଆମ ଶିକ୍ଷକ ନିଜେ ନାରାୟଣ; ସେ ଦୟାଳୁ ଓ ଦେବୀୟ ପୂଜା-କ୍ରମରେ ଦକ୍ଷ।
ଚତୁର୍ଣାମପି ଵର୍ଣାନାଂ ପାଵନାଯ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରମନେନୋକ୍ତଂ ଧର୍ମାଦ୍ଯୈଃ ସୁସମନ୍ଵିତମ୍
ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ପବିତ୍ରତାର୍ଥେ ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷିତ ଧର୍ମ-ଶାସ୍ତ୍ର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଳିଥାଏ।
ବିଭେତି ଗହନାଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରାଲ୍ଲୋକୋ ଵ୍ଯାଧିରିଵୌଷଧାତ୍ । ଭାରତସ୍ଯ ଚ ଵିସ୍ତାରୋ ମୁନିନା ଵ୍ଯାହୃତଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଲୋକମାନେ ସେହି ଗଭୀର ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ରୋଗାନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଔଷଧକୁ ଭୟ କରିଥା`ରି; ଏବଂ ଭାରତର ବିସ୍ତାରଣ ନିଜେ ସେଇ ମହାନ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା।
ଯଥା ସ୍ଵାଦୁ ଚ ପଥ୍ଯଂ ଚ ଦଦ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ଭିଷଗୌଷଧମ୍ । ତଥା ରମ୍ଯଂ ଚ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଚ ଭାରତଂ କୃତଵାନ୍ମୁନିଃ
ଯେପରିକି ଡାକ୍ତର ଔଷଧ ରୂପେ ଭୋଷ୍ଟପ୍ରଦ ଓ ପୋଷ୍ଟିକ କିଛି ଦେଇଥାଏ, ସେହିପରି ଋଷି ଭାରତକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଶିକ୍ଷାଦାୟକ ଏକ ଶାସ୍ତ୍ର ଭାବେ ଗଢି ଉଠାଇଲେ।
ଆସ୍ତିକ୍ଯାରୋହସୋପାନମେତଦ୍ଭାରତମୁଚ୍ଯତେ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗନରକୌ ଲୋକଃ ସାକ୍ଷାଦଵେକ୍ଷତେ
ଏହି ଭାରତଙ୍କୁ ଭକ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ତରୋହଣ ଓ ସତ୍ୟର ସିଢ଼ି ବୋଲି ନାମକରଣ କରାଯାଇଛି; ଶୁଣିଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନରକ ସେଥିରେ ସଦ୍ଯ: ଦୃଷ୍ଟି ପାଉନ୍ତି।
ଦେଵତାତୀର୍ଥତପସାଂ ଭାରତାଦେଵ ନିଶ୍ଚଯଃ । ନ ଜନ୍ଯତେ ନାସ୍ତିକତା ତସ୍ଯ ମୀମାଂସକୈରପି
ହେ ଭାରତ, ଦେବତାମାନେ, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ଓ ସନ୍ୟାସୀମାନେ ଯେଉଁ ନିଶ୍ଚୟତାରେ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି ସେ ସମସ୍ତ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଅଛି; ଏଠାରେ ଶାସ୍ତ୍ର-ଆଲୋଚକମାନେ ପରିବାର୍ଜନ କରି ପାରିବେ ନାହିଁ।
ଵିଷ୍ଣୌ ଦେଵେଷୁ ଵେଦେଷୁ ଗୁରୁଷୁ ବ୍ରାହ୍ମଣେଷୁ ଚ । ଭକ୍ତିର୍ଭଵତି କଲ୍ଯାଣୀ ଭାରତାଦେଵ ଧୀମତାମ୍
ଭଗବାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଷ୍ଟିକ୍ତି ଦେବତାମାନେ, ବେଦ, ଶିକ୍ଷକ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ — ଏମିତି ଶୁଭ ଭକ୍ତି ହୋଇଥାଏ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତୁମ ପାଖରୁ ପାଆନ୍ତି, ହେ ଭାରତ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଭରତାତ୍ସିଦ୍ଧିରେଵ ହି । ଅଜିହ୍ମୋ ଭାରତଃ ପନ୍ଥା ନିର୍ଵାଣପଦଗାମିନାମ୍
ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ସାଧକମାନଙ୍କ ଲାଗି ଭାରତ ନିଶ୍ଚୟ ଉପଲବ୍ଧିର ମାଧ୍ୟମ; ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଯାଉଥିବାମାନଙ୍କ ପଥ ଭାରତ ହେଉଛି।
ମୋକ୍ଷଧର୍ମାର୍ଥକାମାନାଂ ପ୍ରପଞ୍ଚୋ ଭାରତେ କୃତଃ । ଅନିତ୍ଯତାପସନ୍ତପ୍ତା ଭଵନ୍ତି ତସ୍ଯ ମୁକ୍ତଯେ
ଭାରତରେ ଲୋକମାନେ ମୋକ୍ଷ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଧନ ଓ ଇଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି; ସନ୍ୟାସର ଅସ୍ଥାୟୀ ତାପରେ ଜଳାଯାଇଥିବା ସେମାନେ ଏହାରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଵିପତ୍ତିଂ ଭାରତାଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵୃଷ୍ଣିପାଣ୍ଡଵସମ୍ପଦାମ୍ । ଦୁଃଖାଵସାନାଦ୍ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ପୁଣ୍ଯଂ ଚ ସଂଶ୍ରଯେଦ୍ବୁଧଃ
ଭାରତ ଓ ଭୃଶ୍ଣୀ-ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତିର ଅପତ୍ତିଶୀଳ ଖବର ଶୁଣି, ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ଦୁଃଖର ଶେଷରେ ନୀତିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେଠାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ରାଜାନ୍ତ।
ଏଵଂଵିଧଂ ଭାରତଂ ଵୈ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯେନ ମହାତ୍ମନା । ସୋଽଯଂ ନାରାଯଣଃ ସାକ୍ଷାତ୍ ଵ୍ଯାସରୂପୀ ମହାମୁନିଃ
ସେଇ ମହାନ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଭାରତ ଏହି ପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା; ସେଇ ନାରାୟଣ ନିଜେ ଉପସ୍ଥିତ — ମହାନ ଋଷି ବ୍ୟାସର ଅବତାରଣ ରୂପେ।
ସ ତେଷାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତାପୀ ଯୋ ମହୀପତିଃ । ପ୍ରସାଦଯାମାସ ମୁନିଂ ଵ୍ଯାସଂ ଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦମ୍
ସେହି କଥାମାନେ ଶୁଣି ସେ ପୌରୁଷୀ ରାଜା ଋଷି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର-ସାରଥି ଉପରେ ଆନୁଗ୍ରହ କରି।
ଶତାନୀକ ଉଵାଚ ଅଞ୍ଜଲିଃ ଶିରସା ବ୍ରହ୍ମନ୍! କୃତୋଽଯଂ ପାଦଯୋସ୍ତଵ । ବ୍ରୂହି ମେ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ଯେନା ପୂତତାଂ ଵ୍ରଜେ
ଅଞ୍ଜଳି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଆପଣଙ୍କର ପାଦ ବସ୍ତୁତଃ ମୋର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖାଯାଇଛି; ମତେ କହନ୍ତୁ କେଉଁ ଧର୍ମ-ନିୟମ ଦ୍ୱାରା କ୍ରିୟାପଦ ପବିତ୍ର ହୋଇପାରିବ।
ସମୁଦ୍ଧର ଭଵାଦସ୍ମାତ୍କୀର୍ତଯିତ୍ଵା କଥାଂ ଶୁଭାମ୍ । ଯଥା ମମ ପିତା ପୂର୍ଵଂ କୀର୍ତଯିତ୍ଵା ତୁ ଭାରତମ୍
ମୋତେ ଉଠାଇଲେ, ସେହି ଶୁଭ କଥା ସ୍ମରଣ କରାଇ, ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ପିତା ମୋ ଆଗରେ ଏକାଥରେ ଭାରତ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତସ୍ଯୈତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵ୍ଯାସୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ଏଷ ଶିଷ୍ଯଃ ସୁମନ୍ତୁର୍ମେ କଥଯିଷ୍ଯତି ତେ ପ୍ରଭୋ!
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଯାହା କଥା ଶୁଣି ବ୍ୟାସ ଉତ୍ତର ଦେଲେ — 'ମୋ ଏଇ ଶିଷ୍ୟ, ସୁମନ୍ତ୍ର, ତୁମକୁ ଏହା କହିବ, ହେ ମହାରାଜ।'