ରାଜା, ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ମିଥିଲାବତୀ ନାମକ ଏକ ପୁରାତନ ନଗରରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯାହା ବିଦେହ ଦେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା। ସେଠାରେ ଗୁଣାଧିପ ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜା ବାସ କରୁଥିଲେ। ଜୀବିକା ନିମିତ୍ତେ ସେ ମିଥିଲା ଅଞ୍ଚଳରେ ନିବାସ କରିଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ଶିକାର କରିବା ପାଇଁ ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଏକ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାଘ ସହିତ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। ବାଘଟିଏ ଯେଉଁ ପଥରେ ଚାଲିଗଲା, ରାଜା ତାହାର ପଛପଛ ଗଭୀର ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହିଭଳି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅରଣ୍ୟରେ ରାଜା ଭୟଙ୍କର କ୍ଷୁଧା ଓ କ୍ଳାନ୍ତିରେ ପୀଡିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହରିଣ ଦେଖି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜା ତାହାକୁ ବଧ କଲେ। ଏହିଠାରେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୂତ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁମ ଆବଶ୍ୟକତା ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ କରିଦେବି।" କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୂତ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ତୁମେ ମୋର ହଜାର ମୁଦ୍ରା ଭୋଗ କରିଛ। ମାସ ଶେଷରେ ମୋତେ ଶତ ମୁଦ୍ରା ଦିଅ।" ଏପରେ ଏକ ଦିନ, ଗୁଣାଧିପ ନାମକ ଏହି ରାଜା ସମୁଦ୍ରତଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଏଠାରେ ଏକ ଦେବୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖିଲେ। ସେ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ହସ୍ତ ଯୋଡି ଶୁଭ୍ର-ଭୂଷିତ ଗନ୍ଧର୍ବ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଏହିପରେ ଦେବୀ ପ୍ରକାଟ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ଏକ ବର ଚୟନ କର।" ଦୀର୍ଘାୟୁ ରାଜା ନିଜ ଇଚ୍ଛା କହିଲେ। ଦେବୀ ଏହା ଶୁଣି ହସିଲେ ଏବଂ ଇଚ୍ଛାବାନ୍ଛିତ ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ରାଜା 'ତଥାସ୍ତୁ' କହି, ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଳମେଳରେ ଭସି ମିଥିଲାକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି ଧର୍ମମୟ ରାଜା ନିଜ ସେବକ ସହିତ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ। ଏକ ଗନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେବୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ—"ହେ ପୁଣ୍ୟଦେ, ଆଜି ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର; ତାପରେ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେବି।" ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସେବକ ସୁରମକୁ କହିଲେ, "ଶୁଣ, ଏହି କଥା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଘଟିଛି।" ଲଜ୍ଜିତ ଏହି ଅତି ଆକାଂକ୍ଷାବାନ୍ଛିନୀ ନାରୀ ତାଙ୍କ କଥା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି, କାମନାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶାପରେ ମୁଁ ପୁରୁଷ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସୁଥିବା ଏକା ନାରୀ ହୋଇଯାଇଛି।" ଏହା ଶୁଣି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଶିଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଚିରମଦେବ ନାମକ ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟ ମୋର ପୁଅ ପରି ବ୍ୟବହାର କରିଛନ୍ତି।" ଏହି କଥାରେ ଦେବୀ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଜଣେ ବଧୁ ପରି ବ୍ୟବହାର କଲେ। ଏପରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସେବକ ଏକ ଭୂତ (ଭେତାଳ) ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଭେତାଳ, ସତ୍ୟ ଏବଂ ଧର୍ମର ସୁଭ ମୂଳ କାରଣ ଶୁଣ। ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ କଳ୍ୟାଣ ହେବାକୁ ମନ୍ୟ ହୁଏ। ମୋ ସେବକ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତାହା ଶୁଣ; ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସେବା ଓ ଜୀବିକା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିଲା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ।" ପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସଂକଟ ଆସିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜା ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣିପାରିଲେ। ଏହିପରେ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, କାମପୁର ନାମକ ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ନଗରରେ ବୀରସିଂହ ନାମକ ଏକ ମହାନ ରାଜା ଥିଲେ।" ସେଠାରେ ହିରଣ୍ୟଦତ୍ତ ନାମକ ଏକ ବ୍ୟାପାରୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ଧନରେ ଗର୍ବିତ ଥିଲେ। ସେ ସଦା ଶୃଙ୍ଗାର ମଉସୁମୀ ଫୁଲରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ଏହି ନଗରରେ ଧର୍ମଦତ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ନାରୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ନିଜ ଲଜ୍ଜାରେ ଏକାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ। ନାରୀ କହିଲେ, "ବିବାହ ହେଲେ, ଦଶମ ଦିନରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବି।" ସେ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ କରି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଏହି ନାରୀ, ବ୍ୟାପାରୀ ମଦପାଳ ଓ ମଣିଗ୍ରୀବଙ୍କ କନ୍ୟା ସହିତ ମିଶିଥିଲେ। ନବମ ଦିନରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ତାଙ୍କୁ ଜୋରଜବରଦସ୍ତି ନେଇଗଲେ। ଏଭଳି ଦେବ, ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ପ୍ରତିଟି ଘଟଣା ଅନୁସାରେ ଗଭୀର ଅର୍ଥ ଓ ଧର୍ମର ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ।