କଳ୍ପ ଦେଶରେ ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ନିଜ ଶାସନକୁ ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିଲେ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ଶାସକ ଥିଲେ ଓ ତୋମର ବଂଶର ଉତ୍ସରଣ ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଅଗ୍ନିବଂଶର ପ୍ରଭାବ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ଉତ୍ତରେ ଚୀନ ସୀମା ଓ ଦକ୍ଷିଣରେ ସେତୁବନ୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ରହିଲା। ସେମାନେ ଗାଁ ଗାଁରେ ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ସମାନ ଏକ ଅବସ୍ଥା ଚାଲିଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗାଁରେ ଦେବତାଙ୍କର ବାସ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶରେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏପରି ଦେଖି କଳି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିରେ ବିଦେଶୀମାନେ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ସମୟରେ ସେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ। ସେଠାରେ ରାଧା ସହ ମନରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଲେ—“ହେ କୃପାସାଗର, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣରେ ଶରଣ ନେଇଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶକ ଓ ସମସ୍ତ କାଳର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ଦ୍ୱାପରରେ ଆପଣ ଶୁଭ୍ର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୋର ଭାଗ୍ୟରେ ଆପଣ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲେ। ମୋର ଚାରି ଘରେ ଜୁଆ, ମଦ ଓ ସୁନା ରହିଛି।” ଏପରି କହି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଦେହ, ପରିବାର ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମୃଦୁ ହସି କହିଲେ—“ମୋର ଏକ ଅଂଶ ପୃଥିବୀରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବ।” ଏପରି କହି ଭଗବାନ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମୁନିବର, ଆଉ ଏକ ଘଟଣା ଘଟିଲା। ରାଜା ନବଦୁର୍ଗା ବ୍ରତ ନଉ ବର୍ଷ ଧରି କଲେ। ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ମା, ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ଏକ ଵର ଦେବେ...” ଦେବୀ କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ,” ଏବଂ ତତ୍କ୍ଷଣାତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ରାଜା ଧର୍ମାନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରି ନିଜ ଘରକୁ ଆଣିଲେ। ଏହି ରାଜା ଆବାର୍ୟ ଶତାଧିକ ହାତୀର ଶକ୍ତି ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ମ୍ଲେଚ୍ଛ—ଶତୟତ୍ତ ନାମକ, ଯିଏ ଭାଲିମାନଙ୍କର ନାୟକ ଓ ପ୍ରଶଂସିତ ଥିଲେ—ତାଙ୍କର ଉପରକୁ ଲାଫ ଏକ ତାଳଗଛ ସମାନ ଉଚ୍ଚ ଥିଲା। ଏହି ଦୁଇ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ପରେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ରତା ହେଲା ଓ ଏକ ତାଳଗଛ ଉପହାର ଦିଆଗଲା। ପୁଅ ପାଇଁ ରାଜା ଏକ ଶିବ ଯଜ୍ଞ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରାଇଲେ। ପରେ ଶିବଙ୍କ ଅଂଶରେ ଏକ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିଙ୍କୁ କାନ୍ୟାକୁବ୍ଜର ରାଜାକୁ ବିବାହ କରାଇଲେ, ସେ କିଛି ସୋମେଶ୍ୱର ନାମକ ଅପହାନ ବଂଶର ରାଜା। ଏଠାରେ ଜୟଶର୍ମା ନାମକ ଏକ ଦ୍ୱିଜ ହିମାଲୟରେ ଧ୍ୟାନରତ ଥିଲେ। ସେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ରତ୍ନଭାନୁ ଏକ ଶୂରବୀର ଥିଲେ। ସେ ଗୌଡ, ବଙ୍ଗ ଓ ମାରୁଭୂମିକୁ ବିଜୟ କଲେ। ଗଙ୍ଗାସିଂହଙ୍କର ଭଉଣୀ ବୀରବତୀ ନାମକ ଶୁଭ୍ର ନାରୀ ଥିଲେ। ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ଭୂମିରେ ନକୁଳଙ୍କ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସାତ ବର୍ଷ ପରେ ସେ ତାଙ୍କ ପିତା ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ। କୀର୍ତ୍ତିମାଳିନୀଙ୍କୁ ତିନିଜଣ ଗର୍ବିତ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେଲେ; ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୃଥିବୀରାଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କ ଭାଇ। ଯେତେବେଳେ ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସିଂହଖେଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେ ସୁନ୍ଦର ହିମାଲୟକୁ ଯାଇ ଯୋଗ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ। ମଥୁରାରେ ଧୁନ୍ଧକାର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ଅଜମେରରେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ।