କଳିଯୁଗର ଇତିହାସମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଅଧ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ପ୍ରତିସର୍ଗ ପର୍ବରେ ଚାରି ଯୁଗ ବିଷୟକ ବିବେଚନା ହେଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଆଚାର୍ୟ ପତଞ୍ଜଲି ରହୁଥିଲେ। ସେ ବେଦ ଓ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ସାର ଜାଣିଥିଲେ, ଓ ଗୀତା ଶିଖ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ସେ ପବିତ୍ର ହୃଦୟ ନେଇ ଅନ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ। ବର୍ଷା ଋତୁ ଶେଷରେ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜଣେ ଦେବୀଭକ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସେ ଶିବାଙ୍କୁ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ବନ୍ଦନା କଲେ—‘ଶିବାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ମୂଳ ତୁମେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ତୁମେ।’ ସେ କହିଲେ, ‘ତୁମେ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ବୁଦ୍ଧି, ସ୍ମୃତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦାତ୍ରୀ।’ ଏହିପରେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ସ୍ୱର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲା, ‘ତୁମେ ଏହି ଚରିତ୍ରର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ମୋ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳିଥିଲା, ତାହିଁ ପତଞ୍ଜଲିଙ୍କ ପରାଜୟର କାରଣ ହେଲା।’ ଦେବୀଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେ ବିନ୍ଧ୍ୟବାସିନୀ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ, ଦୟାରୁପ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଲାଳାଟରେ ଉଦ୍ଧ୍ୱଳ ତିଳକ ଓ ଗଳାରେ ତୁଳସୀର ମାଳା ପିନ୍ଧିଲେ। ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସଭାରେ ମହାଭାଷ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ ବିଷୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଦେଲି। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁ, କେହି ଦୁଃଖର ଅଂଶୀ ହେଉନାହାନ୍ତୁ। ବିଷ୍ଣୁ ଅତି ମଙ୍ଗଳମୟ, ଯାହାଙ୍କ ପତାକାରେ ଗରୁଡ଼ ଅଙ୍କିତ। ଏହି କଳିଯୁଗ ଇତିହାସ ସଂଗ୍ରହ ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ପଢ଼େ, ସେ ପବିତ୍ରତା ଲାଭ କରେ। ଏହିପରି ଚରିତ୍ର ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ତୃତୀୟ ପର୍ବ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏକ ଶତ ଦ୍ୱାଦଶି (112) ବର୍ଷର ଶାସନ ଏଠାରେ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ସମାନ ଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଜନ, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା କରିଥିଲେ। ତେଣୁ ଏହି ଅବସରରେ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ବିଜୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଭବିଷ୍ୟ ନାମକ ବୃହତ୍ଚକ୍ର ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଆସିଲାବେଳେ, ସମସ୍ତ କୌରବ ଯୁଦ୍ଧର ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ। ଦିନ ଶେଷରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସମୟର ଅପଶକୁ ଜାଣି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶିବିରଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଶୁଳଧାରୀ ଆକୃତିରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ଏକାଧିକ ବାର କାଳର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଜଗତର ଧାରକ, ଓ ପାପ ହରଣକୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ କୃଷ୍ଣ ଗଜସାହ୍ୱୟକୁ ଗଲେ। ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ଦ୍ରୌଣି (ଅଶ୍ୱଥାମା), ଭୋଜ ଓ କୃପା ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ଶିବଦତ୍ତଙ୍କ ତଳୁ ତଳୱାର ନେଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଶ୍ୱଥାମା ଚାହିଁଥିବା ପ୍ରକାର ହତ୍ୟା କରି, ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସହିତ ସ୍ଥଳ ଛାଡ଼ିଲେ। ଏଠାରେ ପାର୍ଷତଙ୍କ ସାରଥି, ଜୀବିତ ଓ ଭୟଭୀତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଗଲେ। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖି, ଭୀମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ଅପରାଧ ହେବାରେ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଶିବଙ୍କ ଦେହରେ ଲୟ ହେଲା। ତାହାପରେ, ରୁଦ୍ର (ଶିବ) କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶାପ ଦେଲେ—‘ତୁମେ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ।’ କଳିଯୁଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ତୁମେ ଏହି ଅପରାଧର ଫଳ ଭୋଗିବ। ଏହାପରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଅପରାଧରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ହରିଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ମନରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଲାଭ କଲେ। ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ର ତୁମ ଦେହରେ ନାଶ ପାଇଥିଲା, ତାହା ଶୁଣି, ଶିବ କହିଲେ—‘କୃଷ୍ଣ, ତୁମକୁ ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର। ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ସେହି ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଇଥିଲି।’ ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ଘଟଣାମାଳା ଏଠାରେ ଶେଷ ହୋଇ, ଭବିଷ୍ୟ ମହାପୁରାଣର ପ୍ରତିସର୍ଗ ପର୍ବର କଳିଯୁଗ ଇତିହାସ ଅଧ୍ୟାୟ ଅନ୍ତିମ ହେଲା।