ଏକ ସମୟର କଥା, ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ ନାମକ ଏକ ପ୍ରଶସ୍ତ ରାଜା ଥିଲେ । ସେ ଏମିତି ଏକ ତଳୱାର ପାଇଥିଲେ, ଯାହା ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ବିନାଶ କରିଦେବାରି ଶକ୍ତି ଥିଲା । ଏହି ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ ସାଠିଏ ଡାକୁ ଦଳକୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି, ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ବହୁ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଅର୍ଜନ କଲେ । ପ୍ରତି ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଏକ ବିଶେଷ ବ୍ରତ ଓ ବିଧି ପାଳନ କରୁଥିଲେ । ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଲକ୍ଷ ଗ୍ରାମର ଅଧିପତି ହେବାର ସଉଭାଗ୍ୟ ଲାଗିଲା । ଏହିପରି ଉତ୍କର୍ଷ ଓ ଉଦ୍ଧାର ଗାଥା ଏଠାରେ ଶେଷ ହୁଏ, ଯାହା 'ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ର ଉନ୍ନତି' ନାମକ ଅଧ୍ୟାୟ ଭାବେ ପରିଚିତ । ଏହି ସମୟରେ, ନିଷାଦ ଜାତିର ଲୋକମାନେ ସଦା କାଠ ବୋହିବା କାମରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ । କେବେ କେବେ, ଏହି କାଠ ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ସେମାନେ ପବିତ୍ର କାଶୀ ନଗରକୁ ଯାଉଥିଲେ । ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ— ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ଘେରିଥିବା, ବଡ଼ ଧନୀ ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍ ହରିଙ୍କୁ । ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ଦରିଦ୍ର ଥିଲେ, ଏବେ ବିଶେଷ ଧନୀ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି । ନିଷାଦମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଚାରିଲେ: "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ଏହି ସମୃଦ୍ଧି କେଉଁଠୁ ଆସିଲା? ତୁମର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ କେଉଁଠି ଗଲା? କୌଣସି ଦୟା ବିନା କେହି ଶାନ୍ତି ନାହିଁ ପାଉଥିବେ । ଆମକୁ ସଠିକ୍ ବିଧି ଓ ତାହାର ସମସ୍ତ ବିବରଣୀ ଶିଖାନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣ ଏହା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ।" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଧି ଓ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ କହିଲେ, "ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଏସି, ସେ ସତ୍ୟନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ । ଯାହା କହିଥିଲି, ତୁମେ ଶୁଣ: ଅଧ ମାପ ଗହୁଁ ଚୁଣା, ଚିନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ମିଶାଇ ନିଅ । ଦେବତାଙ୍କୁ ପଞ୍ଚାମୃତରେ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଚନ୍ଦନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କର । ଫଳ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ, ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କର । କିନ୍ତୁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ସେ ପ୍ରଭୁ ଭୌତିକ ଦାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ । ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ରାଜସମ୍ମାନ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ଜନାର୍ଦନ; ଦୁର୍ଲଭ ଚାଉଳ ଖାଇଥିଲେ ସୁଦାମା; ଗୋପ, ଗୃଧ୍ର, ବଣିକ୍, ଶିକାରୀ, ହନୁମାନ, ବିଭୀଷଣ— ସମସ୍ତେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି । ଧନ ପାଇ ସେ ନର୍ମଦା ତୀରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ଲୋକରେ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳି, ଶେଷରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ ।" ଏପରି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେ ନିଷାଦ ତାଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀମାନେ ପାଖକୁ ଯାଇ ହରିସେବାର ମହିମା କଥା କହିଲେ । ସତ୍ୟନାରାୟଣ ପୂଜା ପାଇଁ, କାଠ ବିକ୍ରିରୁ ଯେତେ ଧନ ମିଳିଲା, ତାହା ଦେଇ ସମସ୍ତେ ମନେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ପୂଜା କଲେ । ଆନନ୍ଦରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଘରର ମହିଳାମାନେ ପାଖରେ କହିଲେ । କଥା ଶେଷେ, ଭକ୍ତିସହ କୋଣା ହୋଇ, ସେମାନେ ଦୟା ଲାଭ କଲେ । ପୂଜାର ଶକ୍ତିରେ, ଭିଲ୍ଲ ଜାତି ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ-ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ; ଦରିଦ୍ର ଓ ଅନ୍ଧ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଫଳ କୁ ଭୋଗ କରିଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ, ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଧର୍ମାତ୍ମା ବ୍ୟକ୍ତି ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଲାଭ କଲେ, ଯେପରି ବଣିକ୍ ଲାଭ କରିଥିଲେ । ମଣିପୁରର ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ । ସେବେଳେ, ରତ୍ନପୁରରେ ଏକ ଧର୍ମାତ୍ମା ବଣିକ୍ ଥିଲେ, ଯିଏ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ରଖୁଥିଲେ । ସେ ବଣିକ୍ ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରାମରେ ଲୋକମାନେ କିପରି ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି ଦେଖିଲେ । ସେ ବେଦ ଉପଦେଶ, ଗୀତ-ସଙ୍ଗୀତ ଏବଂ ବାଦ୍ୟ ଶୁଣିଲେ । ସେ କହିଲେ, "ଆମେ ଏଠି ବିଶ୍ରାମ କରିବା; ଏଠାରେ ଏକ ନୌକା ଦେଖୁଛି, ମୋତେ କୁତୁହଳ ହେଉଛି ।" ତାପରେ, ତୀର ପାର୍ ହୋଇ, ଯେଉଁମାନେ କୁସଳ କୁସ୍ତି ଖେଳାରେ ଦକ୍ଷ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ କୌଶଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଲେ । ଏଭଳି, ଏହି ଗାଥାରେ ଧର୍ମ, ଭକ୍ତି ଓ କର୍ମର ଉତ୍କର୍ଷ ଦେଖାଯାଏ ।