ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ ଓ ସନକାଦି ଋଷିମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସାରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିବା ଭଗବାନଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଆଦି, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ କିଛି ନାହିଁ, ନିର୍ଗୁଣ, ମହାତ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ମୂଳକାରଣ ଓ ଉପକାରୀ ଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଉଛି। ଏହିପରି ମହିମା ଶୁଣି, ସୂତ ମୁନି କହିଲେ— ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରଶ୍ନ କରିବ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।” ନାରଦଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ, “ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ!” ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— କୃତ ଓ ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ମୁଁ ଏକ ରୂପରେ, ଦ୍ୱାପରରେ ବହୁ ରୂପ ଧାରଣ କରେ। ଧର୍ମ ଚାରିଟିଏ ପାଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଏବଂ ଏହାର ମୂଳ ହେଉଛି ସତ୍ୟ। ଏହିକାରଣରୁ, ସତ୍ୟନାରାୟଣ ବ୍ରତକୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ। ନାରଦ ପଚାରିଲେ, “ଏହି ସତ୍ୟନାରାୟଣ ପୂଜାର ଫଳ କ’ଣ? ପ୍ରକ୍ରିୟା କ’ଣ?” ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ଶୁଣ, ମୁଁ ଏହା ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି— ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ ଦରିଦ୍ର ଧନୀ ହୁଏ, ସନ୍ତାନହୀନ ସନ୍ତାନ ପାଏ, ବନ୍ଧନରେ ଥିବା ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ, ଭୟଭୀତ ନିର୍ଭୟ ହୁଏ। ଏହି ଜନ୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଉଚିତ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଧ୍ଧ ହେଇ, ଦନ୍ତ ମାଜି, ଚାରିଭୁଜା, ଘନଧଳା ଧଳା ମେଘ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର। ମନରେ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସାନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବ୍ରତ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷିତ କରି, ଆତ୍ମସ୍ଥ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଷ୍ଟୋତ୍ର ପାଠ କରିବା ଦରକାର— “ଓଁ, ମଙ୍ଗଳମୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଅମର ସତ୍ୟ ନାଥଙ୍କୁ ଆମେ ଧ୍ୟାନ କରୁଛୁ।” ଏହି ମନ୍ତ୍ର ୧୦୮ ବାର ପଢିବା ଓ ତାହାର ଦଶମାଂଶ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରେ, ମୁଖ୍ୟତଃ ସତ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଛଅଟି ଅଧ୍ୟାୟ ପଢିବା ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କ କୃପା ଲାଭ ହୁଏ। ପ୍ରଥମ ଭାଗ ଗୁରୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ନିଜ ପରିବାର ପାଇଁ ଅର୍ପିତ। ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ନିଜେ ମୌନ ରହି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ଏହି ବ୍ରତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହ କରେ, ସେଉଁଠି ଏହି ଜନ୍ମର କାର୍ଯ୍ୟ ପରଜନ୍ମରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ସତ୍ୟନାରାୟଣ ବ୍ରତ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଏଭଳି କହି, ଭଗବାନ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ନାରଦ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଏବେ ମୁଁ ହରି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ଏହି ଇତିହାସ କୁହିବି। କାଶୀ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଗରରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଶତାନନ୍ଦ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନମ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେଉଁଠି ଯାଉଛ? ଯଦି ଚାହ, ତୁମର ଜୀବିକା ବିଷୟରେ କୁହ।” ଶତାନନ୍ଦ କହିଲେ, “ମୁଁ ଧନୀମାନେ ମାନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଉଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ ପାଇଁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ। କଳିଯୁଗରେ ଏହି ଉପାୟ ଧନ ଲାଭ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଉପାୟ।” ଭଗବାନ କହିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ଉପଦେଶରେ ସତ୍ୟନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ଅଖଣ୍ଡ କମଳନୟନଙ୍କ ଚରଣରେ ଶରଣ ନିଅ, ସେ ମୋକ୍ଷ ଦାତା।” ଏମିତି କରୁଣାମୟ ହରିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ। ଏବେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଛି। ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖ ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହରିଙ୍କ ଚରଣ ଉଦ୍ଧାର ଉପାୟ। ପୂଜା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସାମଗ୍ରୀ ଏକତ୍ର କରି, ଦ୍ୱିଜ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଏମିତି କହି ମୁନି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।