कुक्कुटीमर्कटीव्रतवर्णनम् सोर्चितो वसुदेवेन देवक्या च युधिष्ठिर
कोंबडी आणि माकड व्रताचं वर्णन. हे युधिष्ठिरा, हे व्रत वसुदेव आणि देवकी यांनी केलं होतं.
उपविष्टः कथाः पुण्याः कथयित्वा मनोहराः
बसून, त्यांनी पुण्यदायी आणि मनाला आनंद देणाऱ्या कथा सांगितल्या.
कंसे हते मृताः पुत्राः पुत्रा जाताः पुन. पुनः
कंसाचा वध झाल्यावर, जे पुत्र मरण पावले होते, ते पुन्हा पुन्हा जन्माला आले.
यथा चन्द्रमुखी दीप्तिर्बभूव मृतपुत्रिका त्वमेव देवकि तथा भविष्यसि न संशयः
जशी चंद्रासारख्या मुखाची, तेजस्वी मृत कन्या पुन्हा उजळली, तशीच देवकी, तूही नक्कीच होशील, यात शंका नाही.
चरितं किं व्रतवरं बहुसंततिकारकम्
कसं वागावं, आणि कोणतं श्रेष्ठ व्रत केल्याने अनेक संतती मिळतात?
तस्य राज्ञो महादेवी नाम्ना चन्द्रमुखी पुरा
त्या राजाची मोठी राणी पूर्वी 'चंद्रमुखी' या नावाने ओळखली जायची.
पुरोहितस्य तस्यैव पत्न्यासीन्मानमानिका
त्या पुरोहिताची पत्नीचे नाव मानमाणिका होते.
अथापि तेपि मित्रिण्यौ स्नानार्थं सरयूजले
मग त्या दोघी मैत्रिणी स्नानासाठी सरयू नदीच्या पाण्यात गेल्या.
स्नात्वा तु मंडल चक्रुः स्वपतेर्व्यक्तरूपिणः 4.46.
स्नान करून त्यांनी आपल्या पतीसाठी, जो प्रत्यक्ष रूपात होता, एक मंडळ तयार केले.
गन्धपुष्पाक्षतैर्भक्त्या पूजयित्वा यथाविधि
गंध, फुले आणि अक्षता याने त्यांनी भक्तीभावाने योग्य रीतीने पूजा केली.
ता ऊचुः शङ्करोऽस्माभिः पार्वत्या सह पूजितः
त्यांनी म्हटले, 'आम्ही शंकर आणि पार्वती यांची एकत्र पूजा केली आहे.'
धारामयमिदं तावद्यावत्प्राणावधारणम्
हे व्रत म्हणजे जीवनभर चालणारा एक प्रवाही नियम आहे.
तस्यैव समयं तत्र बद्ध्वा दोर्भ्यां तु दोरकैः
तेथेच त्यांनी त्या वेळी हातात हात घालून वचन दिले.
कालेन महता यातं तस्या वै तद्व्रत नृप
राजा, खूप काळ गेल्यावर तिचे ते व्रत पूर्ण झाले.
मृता कैश्चिदहोरात्रैः सा बभूव प्लवङ्गमी
काही दिवस-रात्र गेल्यावर ती मेली आणि माकड म्हणून जन्माला आली.
तथैव जाते मित्रिण्यौ पूर्वजातिस्मरे तथा
तसाच तिच्या दोन्ही मैत्रिणीही, पूर्वजन्माची आठवण ठेवून, जन्माला आल्या.
तद्दिने तत्र संप्राप्ते पुनः काले न ते मृते
पुन्हा तो दिवस आला, पण त्या वेळी त्या मरण पावल्या नाहीत.
राज्ञो जाया बभूवाथ पृध्वीनाथस्य वा पुनः
मग ती एका राजाची किंवा पुन्हा पृथ्वीच्या अधिपतीची पत्नी झाली.
अग्निमीला द्विजस्याभूद्भार्या भूषणनामिका 4.46.
अग्निमीळ नावाच्या द्विजाची पत्नी भूषण नावाची होती.
जातिस्मरा पद्महस्ता अष्टपुत्रा मृतप्रजा
ती पूर्वजन्माची आठवण ठेवणारी, कमळासारख्या हातांची, आठ मुलांची आई होती, पण तिची मुले मेली.
तत्रेश्वरी पुत्रमेकं प्रसूता चैव रोगिणम्
तेथे ईश्वरीने एक मुलगा जन्माला घातला, पण तो आजारी होता.
ततस्तां भूषणां द्रष्टुमथैषा पुत्रदुःखिता अमुक्ताभरणा नित्यं स्वभावेनैव भूषिता
मग आपल्या मुलाच्या दुःखाने व्याकुळ होऊन, भूषणाला पाहण्यासाठी ती नेहमीच आपले दागिने न काढता, स्वाभाविकपणे सजलेली राहिली.
तां दृष्ट्वा पुत्रिणीं भव्यां प्रजज्वालेश्वरी रुषा
ती पुत्रवती आणि पुण्यवती स्त्री पाहून ईश्वरीला राग आला.
चिन्तयामास सा रात्र्यां तस्याः पुत्रवधं प्रति
त्या रात्री तिने तिच्या मुलाचा वध करण्याचा विचार केला.
कदाचिदाहूय सखीं भूषणां पुरतः स्थिताम्
कधीतरी तिने आपल्या समोर उभ्या असलेल्या भूषणाला बोलावले.
येन ते निहताः पुत्राः पुनर्जीवन्ति नो भयम् शोभसेऽभ्यधिकं भद्रे विद्युत्सौदामिनीव हि
ज्याच्या कृपेने तुझे पुत्र मारले गेले तरी पुन्हा जिवंत होतात आणि कोणतेही भय राहत नाही; हे शुभे, तू विजेसारखी अधिक तेजस्वी दिसतेस.
स्नात्वा शिवमंडलके लेखयित्वा सहांबिकम्
स्नान करून, शिव आणि अंबिका यांचे मंडळ काढावे.
भक्त्या संपूज्य समयं कुर्याद्बद्ध्वा करे गुणम्
भक्तीने पूजा करून, हातात दोरा बांधून संकल्प करावा.
इत्येवं समयं कृत्वा ततःप्रभृति दोरकम् 4.46.
अशा प्रकारे संकल्प केल्यावर, त्या वेळेपासून दोरक्याचा उपयोग केला जातो.
मंडकं वेष्टिकां दयाच्छ्वश्रूपक्षे द्विजे तु वा
मांडका किंवा वेष्टिका दयाळूपणे सासूला किंवा ब्राह्मणाला द्यावी.