सोमसंस्थाहविःसंस्थापाकसंख्यादिभिर्मखैः
सोमयज्ञ, हवन, पक्वान्नांची मोजणी आणि इतर विधींनी,
एवं धर्मप्रधानैस्तैर्वेदवादरतात्मभि
धर्माला प्रधान मानणारे, वेदाच्या शिकवणीत रमणारे त्या लोकांनी,
लक्ष्मीविलासप्रभवो देवानामभवन्मदः
लक्ष्मीच्या खेळामुळे देवांमध्ये गर्व उत्पन्न झाला.
सत्यशौचविहीनांस्तान्देवान्संत्यज्य चञ्चलान्
सत्य आणि शुद्धतेपासून वंचित, चंचल अशा त्या देवांना सोडून दिले,
लक्ष्म्या भावितदेहैस्तैः पुनरुद्धतमानसैः
लक्ष्मीने पावलेली देहे आणि अधिक गर्विष्ठ मन असलेल्या त्यांच्यामुळे,
वयं वेदा वयं यज्ञा वयं विद्या वय जगत्
'आम्हीच वेद, आम्हीच यज्ञ, आम्हीच विद्या, आम्हीच जग,' असे त्यांनी म्हटले.
अहंकारविमूढांस्ताञ्ज्ञात्वा दानवसत्तमान्
अहंकारामुळे भ्रमित झालेले ते श्रेष्ठ दानव हे ओळखून,
क्षीराब्धिमध्यगतया लक्ष्म्या क्षीणार्थसंचयम्
लक्ष्मी, जी क्षीरसागरात गेली होती आणि जिच्या संपत्तीचा साठा कमी झाला होता,
गतश्रीकमथात्मानं मत्वा शंबरसूदनः 4.37.
श्रीहरिणे, स्वतःला वैभवहीन समजून, शंबराचा संहार करणारा,
येन संप्राप्यते लक्ष्मीर्लब्धा न चलते पुनः
ज्याच्यामुळे लक्ष्मी प्राप्त होते, ती मिळाल्यावर पुन्हा कधीही सोडून जात नाही.
न सा श्रीत्यभिमन्तव्या कन्या सा पाल्यते गृहे
तिला संपत्ती समजू नये; ती घरात जपायची कन्या आहे.
शक्रस्यैतद्वचः श्रुत्वा बृहस्पतिरुदारधीः
इंद्राची ही वचने ऐकून, उदार बुद्धी असलेल्या बृहस्पतीने,
यत्पुरा कस्यचित्प्रोक्तं व्रतानामुत्तमं व्रतम्
पूर्वी कुणीतरी सांगितलेले, व्रतांमध्ये श्रेष्ठ असे व्रत,
तच्छ्रुत्वा कर्तुमारब्धं सुरेशेन सुरैस्तथा
ते ऐकून, देवांचा स्वामी आणि सर्व देवांनी ते व्रत करायला सुरुवात केली.
सिद्धैः प्रसिद्धचरितैर्विष्णुना प्रभविष्णुना
प्रसिद्ध कृत्ये असलेल्या सिद्धांसह, प्रभावी विष्णूने,
कैश्चित्सात्त्विकभावेन राजसेनापरैरपि
काहींनी सात्त्विक भावनेने, तर काहींनी राजस वृत्तीनेही ते केले.
व्रते समाप्ते भूयिष्ठे निष्ठया परया प्रभो
व्रत जवळजवळ पूर्ण होत असताना, परम निश्चयाने, हे प्रभो,
निर्मथ्य भुजवीर्येण सागरं सरितां पतिम्
त्यांनी आपल्या भुजांच्या बळावर सागर, जो सर्व नद्यांचा स्वामी आहे, त्याचे मंथन केले.
इत्येवं समयं कृत्वा ममंथुर्वरुणालयम् 4.37.
अशी ठराविक संधी करून त्यांनी वरुणाच्या निवासाचे मंथन केले.
मथ्यमानजलाज्जातश्चन्द्रः शीतांशुरुज्ज्वलः
मंथन केलेल्या पाण्यातून उजळ आणि शीतल किरणांचा चंद्र उत्पन्न झाला.
तया विलोकिताः सर्वे दैत्यदानवसत्तमाः
तिला पाहून सर्व श्रेष्ठ दैत्य आणि दानव आश्चर्यचकित झाले.
विधिना विष्णुना चीर्णं व्रतं तेनाब्धिसंभवा
विधिप्रमाणे विष्णूंनी व्रत पूर्ण केले आणि त्यातून समुद्रातून उत्पन्न झालेली ती प्रकट झाली.
किं च राजसभावेन शक्रेणैतत्कृतं यतः
याशिवाय, इंद्राने राजसभेसारख्या शिष्टाचाराने हे कृत्य केले.
तमसावृतचित्तैस्तु संचीर्णं दैत्यदानवैः
दैत्य आणि दानव, ज्यांचे मन अज्ञानाने झाकले होते, त्यांनीही हे व्रत केले.
एवं सश्रीकमभवत्सदेवासुरमानुषम्
अशा प्रकारे, श्रीसहित, हे देव, असुर आणि माणसांसाठी एक मोठे घडले.
प्रारभ्यते पार्यते च सर्वं वद यदूत्तम
हे यदुकुळातील श्रेष्ठ, जे आरंभले आणि पूर्ण केले जाते ते सर्व सांग.
उपवासस्य नियमं कुर्यादाशु सुहृद्धृदि
उपवासाचा नियम आपुलकीने आणि जलदपणे मनाशी ठरवावा.
स्वर्णरौप्यारकूटोत्था ताम्रमृत्काष्ठजाथ वा
सोन्याचे, चांदीचे, तांब्याचे, मातीचे किंवा लाकडाचे असो,
पद्महस्तां पद्मवर्णां पद्मां पद्मदलेक्षणाम् 4.37.
हातात कमळ असलेली, कमळासारखा रंग असलेली, कमळसमान डोळ्यांची लक्ष्मी.
ततो यामत्रये जाते निम्नगायां गृहेऽथ वा
मग, रात्रभर तीन प्रहर गेले की, नदीकाठी किंवा घरी,