जपहोमनमस्कारैः संस्कारैर्वा पृथग्विधैः
जप, होम, नमस्कार किंवा वेगवेगळ्या संस्कारांनी,
वासुदेवाय सा दत्ता मुनिना मानवृद्धये
ती व्रताची माहिती मुनिने वासुदेवाला मानवांच्या वाढीसाठी दिली.
वासुदेवोऽपि तां प्राप्य पीनोन्नतपयोधराम्
वासुदेवाने ती, ज्याचे स्तन भरलेले आणि उंच होते, ती प्राप्त केली.
भाभासितदिगाभोगां साक्षाद्भानोः प्रभामिव रेमे सह तया राजन्बिभ्रमोद्भ्रांतचित्तया
जिच्या तेजाने सर्व दिशांना प्रकाश मिळाला, जणू सूर्याच्याच प्रभेसारखी, ती राजन, वासुदेवाने आनंदाने तिच्यासोबत रमण केले.
सा च विष्णुं जगज्जिष्णुं पतिं त्रिजगतां पतिम्
तीने जगाचा विजेता, त्रैलोक्याचा स्वामी असलेल्या विष्णूची पूजा केली.
हृष्टं पुष्टं जगत्सर्वमभवद्भा वितं तया
तिच्यामुळे सगळे जग आनंदी आणि पुष्ट झाले.
क्षेमं सुभिक्षमारोग्यमनाक्रन्दमनाकुलम्
सर्वत्र सुख, भरपूर अन्न, आरोग्य, कुठेही रडणे किंवा गोंधळ नव्हता.
दिवि देवा मुमुदिरे दानवा दैत्यमागताः
स्वर्गात देवता आनंदी झाल्या आणि दानव, दैत्य निघून गेले.
हृदये ब्राह्मणैर्वह्नौ भुज्यते त्रिदिवैर्हविः 4.37.१
हृदयात, ब्राह्मणांच्या द्वारे आणि अग्नीत, स्वर्गवासी देवांनी हवनाची आहुती स्वीकारली.
विरोचनप्रभृतिभिर्दृष्ट्वैवं दैत्यसत्तमैः
हे सर्व विरोचन आणि इतर श्रेष्ठ दैत्यांनी पाहिले,
सोमसंस्थाहविःसंस्थापाकसंख्यादिभिर्मखैः
सोमयज्ञ, हवन, पक्वान्नांची मोजणी आणि इतर विधींनी,
एवं धर्मप्रधानैस्तैर्वेदवादरतात्मभि
धर्माला प्रधान मानणारे, वेदाच्या शिकवणीत रमणारे त्या लोकांनी,
लक्ष्मीविलासप्रभवो देवानामभवन्मदः
लक्ष्मीच्या खेळामुळे देवांमध्ये गर्व उत्पन्न झाला.
सत्यशौचविहीनांस्तान्देवान्संत्यज्य चञ्चलान्
सत्य आणि शुद्धतेपासून वंचित, चंचल अशा त्या देवांना सोडून दिले,
लक्ष्म्या भावितदेहैस्तैः पुनरुद्धतमानसैः
लक्ष्मीने पावलेली देहे आणि अधिक गर्विष्ठ मन असलेल्या त्यांच्यामुळे,
वयं वेदा वयं यज्ञा वयं विद्या वय जगत्
'आम्हीच वेद, आम्हीच यज्ञ, आम्हीच विद्या, आम्हीच जग,' असे त्यांनी म्हटले.
अहंकारविमूढांस्ताञ्ज्ञात्वा दानवसत्तमान्
अहंकारामुळे भ्रमित झालेले ते श्रेष्ठ दानव हे ओळखून,
क्षीराब्धिमध्यगतया लक्ष्म्या क्षीणार्थसंचयम्
लक्ष्मी, जी क्षीरसागरात गेली होती आणि जिच्या संपत्तीचा साठा कमी झाला होता,
गतश्रीकमथात्मानं मत्वा शंबरसूदनः 4.37.
श्रीहरिणे, स्वतःला वैभवहीन समजून, शंबराचा संहार करणारा,
येन संप्राप्यते लक्ष्मीर्लब्धा न चलते पुनः
ज्याच्यामुळे लक्ष्मी प्राप्त होते, ती मिळाल्यावर पुन्हा कधीही सोडून जात नाही.
न सा श्रीत्यभिमन्तव्या कन्या सा पाल्यते गृहे
तिला संपत्ती समजू नये; ती घरात जपायची कन्या आहे.
शक्रस्यैतद्वचः श्रुत्वा बृहस्पतिरुदारधीः
इंद्राची ही वचने ऐकून, उदार बुद्धी असलेल्या बृहस्पतीने,
यत्पुरा कस्यचित्प्रोक्तं व्रतानामुत्तमं व्रतम्
पूर्वी कुणीतरी सांगितलेले, व्रतांमध्ये श्रेष्ठ असे व्रत,
तच्छ्रुत्वा कर्तुमारब्धं सुरेशेन सुरैस्तथा
ते ऐकून, देवांचा स्वामी आणि सर्व देवांनी ते व्रत करायला सुरुवात केली.
सिद्धैः प्रसिद्धचरितैर्विष्णुना प्रभविष्णुना
प्रसिद्ध कृत्ये असलेल्या सिद्धांसह, प्रभावी विष्णूने,
कैश्चित्सात्त्विकभावेन राजसेनापरैरपि
काहींनी सात्त्विक भावनेने, तर काहींनी राजस वृत्तीनेही ते केले.
व्रते समाप्ते भूयिष्ठे निष्ठया परया प्रभो
व्रत जवळजवळ पूर्ण होत असताना, परम निश्चयाने, हे प्रभो,
निर्मथ्य भुजवीर्येण सागरं सरितां पतिम्
त्यांनी आपल्या भुजांच्या बळावर सागर, जो सर्व नद्यांचा स्वामी आहे, त्याचे मंथन केले.
इत्येवं समयं कृत्वा ममंथुर्वरुणालयम् 4.37.
अशी ठराविक संधी करून त्यांनी वरुणाच्या निवासाचे मंथन केले.
मथ्यमानजलाज्जातश्चन्द्रः शीतांशुरुज्ज्वलः
मंथन केलेल्या पाण्यातून उजळ आणि शीतल किरणांचा चंद्र उत्पन्न झाला.