स्वर्गं गतास्तु ते सर्वे कस्य पुण्याधिकं मतम्
ते सगळे स्वर्गात गेले; त्यात कुणाचं पुण्य जास्त आहे असं मानावं?
मरणं किंकरस्यैव योग्यं भूपतिहेतवे
राजासाठी फक्त दासाचं मरण योग्य आहे का?
दत्ता यत्किंकरेणैव सुंदरी नृपहेतवे
राजासाठी एका सेवकाने सुंदर स्त्री दिली.
जित्वा कामं तथा पाल्यं धर्मं तस्मान्नृपेऽधिकम्
इच्छा जिंकून धर्माचे रक्षण करावे, कारण धर्म राजापेक्षा श्रेष्ठ आहे.
शृणु भूप महाभाग कथां तव मनोरमाम्
हे महाभाग राजा, तुझ्यासाठी ही रम्य कथा ऐक.
उज्जयिन्यां महाभाग महासेनो नृपोऽभवेत्
उज्जयिनीमध्ये, हे महाभाग, महासेन नावाचा राजा होता.
गुणाकरस्तस्य सुतो मद्यमांसपरायणः
त्याचा मुलगा गुणाकर मद्य आणि मांस यावर आसक्त होता.
बांधवैः स परित्यक्तो बभ्राम वसुधातले
नातेवाईकांनी त्याला सोडून दिल्यावर तो पृथ्वीवर भटकत राहिला.
कपर्दी नाम तं योगी कपालान्नैरपूजयत्
कपर्दी नावाच्या योगीने त्याची कपाळातील कवटींनी पूजा केली.
तदातिथ्यं तदर्थं स यक्षिणीं समुपाह्वयत्
त्या पाहुणचारासाठी त्याने यक्षिणीला बोलावले.
प्रातः काले तु संप्राप्ते कैलासं यक्षिणी गता
सकाळी यक्षिणी कैलासाकडे गेली.
कपर्दी प्रददौ तस्मै विद्यां यक्षिणिकर्षिणीम्
कपर्दीने त्याला यक्षिणींना आकर्षित करणारी विद्या दिली.
स जजाप शुभं मन्त्रं न प्राप्ता कामचारिणी
त्याने शुभ मंत्र जपला, पण इच्छित यक्षिणी आली नाही.
प्राप्तवान्पितरौ नत्वा स्वगेहे निवसन्निशि ।। 3.2.17.
त्याने आईवडिलांना वंदन करून रात्री आपल्या घरी राहिला.
प्रतिबोधिवनं प्राप्तस्तच्छिष्यत्वमुपाययौ
तो प्रतिबोधिवनात पोहोचला आणि तेथे शिष्य झाला.
न प्राप्ता योगिनी देवी तदा चिन्तातुरो ऽभवत्
त्या वेळी योगिनी देवी आली नाही, त्यामुळे तो चिंतेने व्याकुळ झाला.
पुनराह कथं देवी न प्राप्ता यक्षिणी प्रिया
त्याने पुन्हा विचारले, 'देवी, प्रिय यक्षिणी का आली नाही?'
त्रिविधं कर्म भो विप्र सिद्ध्यर्थे साधकाय वै
हे ब्राह्मण, सिद्धीसाठी साधकाला तीन प्रकारची कर्मे असतात.
सुन्दरांगकृतं ज्ञेयं पुनर्वाक्कायसंभवम्
सुंदर अंगाने केलेले कर्म आणि पुन्हा वाणी व शरीरातून उत्पन्न होणारे कर्म ओळखावे.
परत्र च भुवर्लोके पिण्डदेहकृतं स्मृतम्
पुढच्या जगात, पितृलोकात, स्थूल शरीराने केलेले कर्म लक्षात ठेवले जाते.
मनोवाक्कायसंभूतमिह जन्मनि सिद्धिदम्
या जन्मात मन, वाणी आणि शरीरातून जे काही निर्माण होतं, ते मनुष्याला सिद्धी मिळवून देतं.
तस्मात्कर्तव्यमेवेह त्रिविधं कर्म साधकैः अतोऽन्यजन्मनि प्राप्तो यक्षत्वं तत्परो द्विजः
म्हणून साधकांनी इथे मन, वाणी आणि शरीराची तिहेरी कृत्ये जरूर करावीत; अन्यथा पुढील जन्मी यक्षत्व प्राप्त होतं. म्हणून द्विज त्या कर्तव्याशी एकनिष्ठ असतो.
इत्युक्त्वा स तु वैतालः प्रसन्नवदनोऽभवत्
असं सांगून वैतालाचं चेहरा आनंदी झाला.
साधु साध्विति तं प्रोच्य सद्वाक्यैः समपूजयत् 3.2.17.
त्याने 'छान, छान' असं म्हणून त्याचं उत्तम शब्दांनी स्वागत केलं.
सुदक्षो नाम नृपतिर्वसन्कंबलके पुरे
वसंकंबलक या नगरीत सुदक्ष नावाचा एक राजा होता.
न्यायवान्धर्मवाञ्छूरो दाता शिवपरायणः
तो न्यायप्रिय, धर्मनिष्ठ, शूर, दानशूर आणि शिवभक्त होता.
तनया सुन्दरी तस्य नाम्ना धनवती शुभा
त्याची सुंदर आणि शुभ कन्या धनवती नावाची होती.
कियता चैव कालेन मोहिनी तत्सुताभवत्
काही काळाने मोहिनी नावाची मुलगी त्याला झाली.
तदा धनवती रंडा निधना पितुरंतिके
त्या वेळी धनवती विधवा झाली आणि तिच्या वडिलांचं निधन जवळच झालं.
न्यायशर्मा द्विजः कश्चिद्ब्रह्मस्वस्यापहारकः
न्यायशर्मा नावाचा एक ब्राह्मण होता, जो ब्रह्मधनाचा चोर होता.