वासुकिस्तक्षकश्चैव कालिको माणिभद्रकः एते प्रयच्छंत्यभयं प्राणिनां प्राणजीविनाम्
वासुकी, तक्षक, कालिक आणि मणिभद्र हे सर्व प्राण्यांना निर्भयता देतात.
पञ्चम्यां स्नपयंतीह नागान्क्षी रेण ये नराः
पंचमीच्या दिवशी जे लोक नागांना इथे दूधाने स्नान घालतात,
शप्ता नागा यदा मात्रा दह्यमाना दिवानिशम्
जेव्हा नागांना त्यांच्या आईने शाप दिला आणि ते रात्रंदिवस जळत होते,
कथं वा तस्य शापस्य विनाशोऽ भूज्जनार्दन
जनार्दना, त्या शापाचं नाश कसा झाला?
तं दृष्ट्वा चाब्रवीत्कद्रूर्नागानां जननी स्वसाम्
ते पाहून नागांची आई कद्रूने आपल्या बहिणीला सांगितलं,
अश्वरत्नमिदं श्वेतं पश्यपश्यामृतोद्भवम्
'हे बघ, हा पांढरा, रत्नासारखा घोडा अमृतातून जन्मलेला आहे; बघ, बघ!'
कथं त्वं वीक्षसे कृष्णं विनतोवाच तां स्वसाम्
विनता म्हणाली, 'तुला तो काळा कसा दिसतो?'
वीक्षेऽहमेकनयना कृष्णबाल समन्वितम्
'मी एका डोळ्याने बघते, त्याला काळी शेपटी आहे.'
न चेद्दर्शयसे कद्रु मम दासी भविष्यसि ।। 4.36.
'कद्रू, जर तू मला तसंच दाखवलं नाहीस तर तू माझी दासी होशील.'
एवं ते विपणं कृत्वा गते क्रोधसमन्विते
अशा प्रकारे दोघींनी पैज लावली आणि रागाने निघून गेल्या.
आहूय पुत्रान् प्रोवाच बाला भूत्वा हयोत्तमे
कद्रूने आपल्या मुलांना बोलावून सांगितलं, 'मुलांसारखे होऊन त्या उत्तम घोडाकडे जा.'
प्रोचुस्ते जिह्मबुद्धिं तां नागाः कद्रूं विगृह्य च अशपद्रुषिता कद्रूः पावको वः प्रधक्ष्यति
नागांनी वाईट हेतूने कद्रूचं ऐकलं आणि रागावून कद्रूने त्यांना शाप दिला, 'अग्नी तुम्हाला जाळेल.'
गते बहुतिथे काले पांडवो जनमेजयः
खूप काळ गेल्यावर पांडवांचा जनमेजय आला.
तस्मिन्सत्रे च तिग्मांशुः पावको भक्षयिष्यति
त्या यज्ञात तेजस्वी अग्नी तुम्हाला भक्षण करेल.
मात्रा शप्तस्तदा नागः कर्तव्यं नान्वपद्यत
आईने शाप दिल्यावर तो नाग योग्य ते करायला तयार झाला नाही.
वासुकिं दुःखितं दृष्ट्वा ब्रह्मा प्रोवाच सांत्वयन्
वासुकी दुःखी झालेला पाहून ब्रह्मदेवाने त्याला धीर देत बोलले.
यायावरकुले जातो जरत्कारुरिति द्विजः
यायावरांच्या कुळात जरत्कारू नावाचा एक ब्राह्मण जन्माला येईल.
भगिनीं च जरत्कारुं तस्य त्वं प्रतिदास्यसि
आणि तू तुझी बहीण जरत्कारू त्याला देणार आहेस.
स तत्सत्रं प्रवृद्धं वै नागानां भयदं महत् 4.36.
ते मोठे यज्ञ, जे नागांना भीतीदायक होते, फारच प्रबळ झाले होते.
तदियं भगिनी नाग रूपौदार्यगुणान्विता
त्या नागांची बहीण रूपवान, उदार आणि उत्तम गुणांनी युक्त होती.
यदासौ प्रार्थ्यतेऽरण्ये यत्किञ्चित्प्रवदिष्यति
जेव्हा कुणी त्याला जंगलात शोधेल, तेव्हा तो जे काही बोलेल, तेच बोलावे.
पितामहवचः श्रुत्वा वासुकिं प्रणिपत्य च
पितामहांची वचने ऐकून, वासुकीला वंदन करून,
तच्छ्रुत्वा पन्नगाः सर्वे प्रहर्षोत्फुल्ललोचनाः
हे ऐकून सर्व नागांचे डोळे आनंदाने फुलून गेले.
अप्लवे तु निमग्नानां घोरे यज्ञाग्निसागरे
जे भयंकर यज्ञाग्नीच्या समुद्रात बुडाले होते,
श्रुत्वा स चाग्निराजानमृत्विजस्तदनंतरम्
हे ऐकून, अग्निराजा आणि ऋत्विज त्यानंतर—
पञ्चम्यां तच्च भविता ब्रह्मा प्रोवाच लेलिहान्
पंचमीला हे घडेल, असे ब्रह्मदेवाने ओठ चाटत सांगितले.
नागानां हर्षजननी दत्ता वै ब्रह्मणा पुरा
पूर्वी ब्रह्मदेवाने नागांना आनंद देणारे वर दिले होते.
विसृज्य नागाः प्रीयंतां ये केचित्पृथिवीतले ये नदीषु महानागा ये सरःस्वभिगामिनः
जे नाग पृथ्वीवर आहेत, जे मोठे नाग नद्यांमध्ये आहेत, आणि जे सरोवरांत जातात, ते सर्व सुखाने जावोत.
ये वापीषु तडागेषु तेषु सर्वेषु वै नमः ।।4.36.
जे विहिरींमध्ये आणि तळ्यांमध्ये आहेत, त्यांनाही माझा नमस्कार.
नागान्विप्रांश्च संपूज्य विसृज्य च यथार्थतः
नाग आणि ब्राह्मण यांची योग्य प्रकारे पूजा करून, त्यांना मुक्त करावे.