मोहितः कामबाणेन मूर्च्छितः पतितो भुवि
कामबाणाने घायाळ होऊन, तो गोंधळला आणि बेशुद्ध पडून जमिनीवर कोसळला.
शिबिकां चैव संस्थाप्य सभायां च समैरयत्
त्याने पालखी आणून सभेत ठेवली.
कस्येयं सुन्दरी भार्या कुतो जाता महोत्तमा
ही सुंदर स्त्री कुणाची पत्नी आहे? ही उत्तम स्त्री कुठून आली?
ममेयं सुन्दरी नारी रत्नदत्तस्य सा सुता
ही सुंदर स्त्री माझी आहे; ती रत्नदत्ताची मुलगी आहे.
मम दासस्य या पत्नी त्वद्योग्या भूपते सदा
राजा, माझ्या दासाची पत्नी नेहमी तुझ्यासाठी योग्य आहे.
इत्युक्तः क्रोधताम्राक्षो भूपतिस्तमुवाच ह
असं ऐकून, रागाने डोळे लाल झालेले राजा त्याला म्हणाला.
गृह्णामि यदि तां देवीं नरके यमकिंकराः
मी जर ती स्त्री घेतली, तर यमाचे दूत मला नरकात ओढून नेतील.
इत्युक्त्वा भूपतिस्तूर्णं विरहाग्निप्रपीडितः
असं म्हणून, विरहाच्या ज्वाळेत होरपळलेला राजा पटकन वागला.
इत्युक्त्वा स तु वैतालो नृपं प्राह शृणुष्व भोः
असं म्हणून, त्या वेताळाने राजाला सांगितलं, 'ऐक राजा.'
सेनापतिस्तु तत्रैव भस्मसादभवत्क्षणात्
तेथेच सेनापती क्षणात भस्म झाला.
स्वर्गं गतास्तु ते सर्वे कस्य पुण्याधिकं मतम्
ते सगळे स्वर्गात गेले; त्यात कुणाचं पुण्य जास्त आहे असं मानावं?
मरणं किंकरस्यैव योग्यं भूपतिहेतवे
राजासाठी फक्त दासाचं मरण योग्य आहे का?
दत्ता यत्किंकरेणैव सुंदरी नृपहेतवे
राजासाठी एका सेवकाने सुंदर स्त्री दिली.
जित्वा कामं तथा पाल्यं धर्मं तस्मान्नृपेऽधिकम्
इच्छा जिंकून धर्माचे रक्षण करावे, कारण धर्म राजापेक्षा श्रेष्ठ आहे.
शृणु भूप महाभाग कथां तव मनोरमाम्
हे महाभाग राजा, तुझ्यासाठी ही रम्य कथा ऐक.
उज्जयिन्यां महाभाग महासेनो नृपोऽभवेत्
उज्जयिनीमध्ये, हे महाभाग, महासेन नावाचा राजा होता.
गुणाकरस्तस्य सुतो मद्यमांसपरायणः
त्याचा मुलगा गुणाकर मद्य आणि मांस यावर आसक्त होता.
बांधवैः स परित्यक्तो बभ्राम वसुधातले
नातेवाईकांनी त्याला सोडून दिल्यावर तो पृथ्वीवर भटकत राहिला.
कपर्दी नाम तं योगी कपालान्नैरपूजयत्
कपर्दी नावाच्या योगीने त्याची कपाळातील कवटींनी पूजा केली.
तदातिथ्यं तदर्थं स यक्षिणीं समुपाह्वयत्
त्या पाहुणचारासाठी त्याने यक्षिणीला बोलावले.
प्रातः काले तु संप्राप्ते कैलासं यक्षिणी गता
सकाळी यक्षिणी कैलासाकडे गेली.
कपर्दी प्रददौ तस्मै विद्यां यक्षिणिकर्षिणीम्
कपर्दीने त्याला यक्षिणींना आकर्षित करणारी विद्या दिली.
स जजाप शुभं मन्त्रं न प्राप्ता कामचारिणी
त्याने शुभ मंत्र जपला, पण इच्छित यक्षिणी आली नाही.
प्राप्तवान्पितरौ नत्वा स्वगेहे निवसन्निशि ।। 3.2.17.
त्याने आईवडिलांना वंदन करून रात्री आपल्या घरी राहिला.
प्रतिबोधिवनं प्राप्तस्तच्छिष्यत्वमुपाययौ
तो प्रतिबोधिवनात पोहोचला आणि तेथे शिष्य झाला.
न प्राप्ता योगिनी देवी तदा चिन्तातुरो ऽभवत्
त्या वेळी योगिनी देवी आली नाही, त्यामुळे तो चिंतेने व्याकुळ झाला.
पुनराह कथं देवी न प्राप्ता यक्षिणी प्रिया
त्याने पुन्हा विचारले, 'देवी, प्रिय यक्षिणी का आली नाही?'
त्रिविधं कर्म भो विप्र सिद्ध्यर्थे साधकाय वै
हे ब्राह्मण, सिद्धीसाठी साधकाला तीन प्रकारची कर्मे असतात.
सुन्दरांगकृतं ज्ञेयं पुनर्वाक्कायसंभवम्
सुंदर अंगाने केलेले कर्म आणि पुन्हा वाणी व शरीरातून उत्पन्न होणारे कर्म ओळखावे.
परत्र च भुवर्लोके पिण्डदेहकृतं स्मृतम्
पुढच्या जगात, पितृलोकात, स्थूल शरीराने केलेले कर्म लक्षात ठेवले जाते.